Vạn Lý Trường Thành dài thật sự bao nhiêu: 21.196 km tường, hào và cửa ải của nhiều triều đại

Tên Vạn Lý Trường Thành nghĩa là bức tường dài vạn dặm. Một lý thời xưa thường quy ra khoảng 540 m, nên vạn lý chừng 5.400 km, nhưng chữ "vạn" ở đây chỉ mang nghĩa ước lệ, giống như "vô số". Con số đo đạc thực tế lớn hơn nhiều. Năm 2012, Cục Quản lý Di sản Văn hóa Quốc gia Trung Quốc công bố tổng chiều dài của mọi đoạn Trường Thành qua các triều đại là 21.196,18 km. Để hiểu con số đó, cần biết Trường Thành không phải một bức tường duy nhất.

Đoạn Trường Thành Kim Sơn Lĩnh (Jinshanling) gần Bắc Kinh do nhà Minh xây, chạy dọc sống núi với các tháp canh nối tiếp

Nhiều triều đại, nhiều tuyến tường

Những bức tường đầu tiên có từ thế kỷ 7 TCN, do các nước thời Xuân Thu - Chiến Quốc xây để bảo vệ biên giới của mình. Theo BBC, khoảng năm 220 TCN, Tần Thủy Hoàng cho nối các đoạn này lại. Các triều Hán, Bắc triều và Tùy tiếp tục sửa và xây thêm. Những đoạn nổi tiếng nhất mà du khách hay đến gần Bắc Kinh là do nhà Minh (1368-1644) xây.

Mỗi triều đại xây theo đường biên giới của mình, nên các tuyến tường không trùng nhau. Có nơi chạy song song nhiều lớp, có nơi cách nhau hàng trăm km. Toàn bộ hệ thống trải từ Liêu Đông ở phía đông tới hồ Lop Nur ở phía tây, tạo thành một vòng cung gần như men theo rìa thảo nguyên Mông Cổ.

Bản đồ các tuyến Trường Thành qua những thời kỳ xây dựng khác nhau. Các tuyến không trùng nhau nên tổng chiều dài lớn hơn nhiều một bức tường liền mạch

Trước đây, chiều dài Trường Thành chủ yếu được ước tính từ sử liệu. Năm 2009, một nghiên cứu sơ bộ cho kết quả tuyến nhà Minh dài 8.850 km. Từ năm 2007, cơ quan di sản Trung Quốc tiến hành khảo sát thực địa, ghi nhận 43.721 điểm di tích. Kết quả công bố tháng 6/2012 gồm 10.051 đoạn tường, 1.764 đoạn lũy và hào, 29.510 công trình đơn lẻ cùng 2.211 cửa ải và pháo đài. Chiều dài được chia như sau:

Thời Minh : 8.850 km, gồm 6.259 km tường xây, 359 km hào và 2.232 km rào cản tự nhiên như đồi núi, sông ngòi. Thời Tần, Hán và trước đó : tổng cộng 3.080 km. Công sự biên giới thời Kim (1115-1234) : 4.010 km. Tổng mọi thời kỳ : 21.196,18 km, hơn một nửa chu vi Trái Đất ở xích đạo (khoảng 40.075 km).

Như vậy, nếu chỉ tính phần tường do con người xây của nhà Minh, con số vào khoảng 6.259 km. Theo BBC dẫn báo cáo, chỉ 8,2% bức tường ban đầu còn nguyên vẹn, phần còn lại đã xuống cấp.

Vận chuyển vật liệu đi xa rất khó, nên thợ xây luôn dùng vật liệu tại chỗ: đá ở vùng núi, đất nện ở đồng bằng. Các tường thời Chiến Quốc chủ yếu bằng đá, hoặc đất và sỏi nện chặt giữa hai tấm ván khuôn. Phần lớn tường thời Tần đã bị bào mòn qua nhiều thế kỷ, chỉ còn rất ít đoạn.

Di tích Trường Thành thời Hán ở Đôn Hoàng (Cam Túc), vùng sa mạc phía tây, nơi tường được đắp bằng vật liệu tại chỗ thay vì gạch

Nhà Minh xây chắc hơn hẳn nhờ dùng gạch và đá thay cho đất nện. Gạch được gắn bằng vữa làm từ nước cháo gạo nếp trộn vôi tôi. Ước tính có tới 25.000 tháp canh được dựng dọc tường. Riêng từ năm 1567 đến 1570, tướng Thích Kế Quang chỉ huy xây 1.200 tháp canh từ Sơn Hải Quan tới Xương Bình. Ở Kim Sơn Lĩnh, tường cao 5 đến 8 m, chân rộng 6 m và mặt trên rộng tới 5 m.

Theo NASA, Trường Thành nhìn chung không thể thấy bằng mắt thường từ quỹ đạo thấp, càng không thể thấy từ Mặt Trăng. Bức tường đủ dài nhưng hẹp, lại làm từ vật liệu tại chỗ nên lẫn vào cảnh quan. Nhà du hành đầu tiên của Trung Quốc, Dương Lợi Vĩ, cũng nói không nhìn thấy nó khi bay năm 2003. Năm 2004, Leroy Chiao chụp được một đoạn ở Nội Mông, cách Bắc Kinh khoảng 320 km về phía bắc, nhưng chính ông cho biết không nhìn thấy tường và không chắc ảnh có chụp được hay không.

Trường Thành được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới năm 1987. Dù không thấy được từ vũ trụ, hơn 21.000 km tường, hào và cửa ải là kết quả của hơn 2.000 năm xây dựng nối tiếp, từ thế kỷ 7 TCN tới cuối thời Minh, và được BBC gọi là công trình nhân tạo lớn nhất thế giới.

Nguồn: Wikipedia , BBC News , NASA , NASA Gateway to Astronaut Photography