Giáo hội Phật giáo Việt Nam nói gì về trào lưu "đi chùa online"?

Trào lưu “đi chùa online” với những thao tác lễ Phật, tụng kinh, tích điểm công đức trên màn hình đang gây chú ý, đồng thời đặt ra tranh luận về ranh giới giữa ứng dụng công nghệ và thực hành tín ngưỡng thực sự.

Theo thông tin từ báo Tin tức và Dân tộc, chiều 2/11, tại TP Hồ Chí Minh, đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã trao đổi về trào lưu đi chùa, niệm Phật trực tuyến đang được chia sẻ trên mạng xã hội, đồng thời thông tin về định hướng quản lý hoạt động Phật giáo trên không gian mạng.

Theo đó, gần đây trên mạng xã hội có xuất hiện một trò chơi 3D, trang web "đi chùa online". Ở đó, người dùng có thể tạo nhân vật, vào chính điện lễ Phật, tụng kinh, lần tràng hạt, ngồi thiền, dâng hoa và thả hoa đăng. Những thao tác mô phỏng hoạt động tại chùa khiến nhiều người đặt câu hỏi về ý nghĩa của việc thực hành tín ngưỡng qua màn hình.

Hòa thượng Thích Huệ Thông, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban Pháp chế Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cho biết sự phát triển của công nghệ đã đưa nhiều hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo lên môi trường mạng. Người dùng có thể theo dõi tụng kinh, nghe thuyết pháp, thực hành thiền định hoặc tiếp cận những nội dung hướng dẫn lễ Phật trực tuyến.

Hình thức này mở thêm kênh tiếp cận Phật giáo trong đời sống số, đồng thời đặt ra yêu cầu hướng dẫn, quản lý để việc thực hành phù hợp với giáo lý và quy định của pháp luật.

Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, Phó Trưởng Ban Thường trực phụ trách chuyển đổi số, Ban Thông tin - Truyền thông Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, nhấn mạnh hoạt động lễ Phật, thiền định trên không gian mạng không thể thay thế hoàn toàn việc trực tiếp trải nghiệm đời sống tâm linh tại các cơ sở tự viện.

Theo Thượng tọa, các nền tảng trực tuyến có thể hỗ trợ hướng dẫn thực hành, giúp người dùng tiếp cận thông tin, lắng nghe thuyết giảng và hình thành kiến thức cơ bản về Phật giáo. Đây cũng là phương tiện để Giáo hội cung cấp thông tin chính thống đến cộng đồng.

Tuy nhiên, cần phân biệt vai trò hỗ trợ của công nghệ với việc thực hành tôn giáo. Những thao tác mô phỏng trên màn hình không đồng nghĩa với việc có thể thay thế toàn bộ quá trình tu học và trải nghiệm tại tự viện.

Thượng tọa Thích Minh Nhẫn lưu ý, hiện có một bộ phận lợi dụng các hoạt động này. Bên cạnh đó, một số người có tinh thần tích cực, mong muốn đóng góp nhưng chưa hiểu đầy đủ về Phật giáo, từ đó có thể đưa ra nội dung hoặc cách thực hành dẫn đến nhận thức chưa đúng.

Để tăng nguồn thông tin chính thống, Giáo hội đã nỗ lực xây dựng mạng xã hội Phật giáo Butta. Thượng tọa nhắc lại lời căn dặn về công tác truyền thông theo tinh thần “trồng hoa thơm để lấn át cỏ dại”: chủ động cung cấp nội dung có giá trị, giúp những thông tin tích cực được lan tỏa.

Theo Thượng tọa, nếu thiếu nguồn thông tin đáng tin cậy, những nội dung không chính thống sẽ có cơ hội lấn át. Việc ứng dụng công nghệ vì vậy cần đi cùng trách nhiệm về nội dung, kiến thức Phật học và phương pháp truyền đạt.

Về cơ sở pháp lý, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, bổ sung quy định về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng. Luật cũng đặt ra trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân khi thực hiện những hoạt động này

Thượng tọa Thích Minh Nhẫn cho biết, trong nội dung tu chỉnh Hiến chương lần thứ VIII, Giáo hội bổ sung các quy định liên quan đến hoạt động trên không gian mạng. Những nội dung này nhằm hướng dẫn tăng ni sử dụng mạng xã hội, thực hiện hoằng pháp trực tuyến phù hợp với định hướng của Giáo hội.

Việc quản lý đã được Giáo hội quan tâm trong nhiệm kỳ vừa qua thông qua quy chế hoạt động của Ban Tăng sự Trung ương. Một số trường hợp tăng ni tham gia mạng xã hội chưa đúng quy định đã bị xem xét, xử lý.

Trong nhiệm kỳ mới, Giáo hội tiếp tục cụ thể hóa trách nhiệm, tăng cường hướng dẫn tăng ni, Phật tử và xây dựng môi trường trực tuyến an toàn, lành mạnh. Công nghệ được xác định là phương tiện đưa những giá trị tốt đẹp của Phật giáo đến gần cộng đồng, gắn với sự hiểu biết và thực hành phù hợp.

Đừng biến công đức thành điểm thưởng

Theo quan điểm được đăng tải trên website Giáo hội Phật Giáo Việt Nam, điều đáng lo là khi trải nghiệm tâm linh bị thiết kế theo cách kích thích người dùng bấm liên tục, tích điểm, tranh thứ hạng hoặc trả tiền để nhận những lời hứa về phước báo.

Nếu mỗi lượt gõ mõ, thắp hương, lễ Phật đều được quy đổi thành một con số “công đức”, người dùng dễ hiểu sai rằng tu tập là tích lũy thao tác. Trong khi đó, phẩm chất của hành động cần được soi xét từ động cơ, sự tỉnh thức và tác động đối với mình, người.

Một cái chạm màn hình không thể tự động thay cho sự sám hối. Một lễ vật số không giúp ai miễn trách nhiệm trước tổn thương mình đã gây ra. Muốn sửa lỗi, vẫn phải nhận lỗi, dừng hành vi sai và bù đắp bằng việc làm cụ thể. Cũng cần thận trọng khi trí tuệ nhân tạo được dùng để trả lời mọi câu hỏi dưới hình ảnh một vị thầy. Người hỏi có thể đang đau khổ, bế tắc; câu trả lời sai mà mang vẻ uy nghiêm dễ khiến họ tin theo.

Vì vậy, đơn vị vận hành phải công khai người chịu trách nhiệm, nguồn kinh điển, cơ chế kiểm duyệt và khoản thu. Nội dung do máy tạo cần được nhận diện rõ. Không thể lấy vẻ trang nghiêm làm bảo chứng cho độ tin cậy.

Chùa thật còn là nơi người ta học sống cùng nhau: chờ đến lượt, nhường chỗ, quét sân, chăm người bệnh, phụ việc chung. Những va chạm ấy giúp mỗi người thấy rõ sự nóng nảy, ích kỷ của mình để sửa đổi. Chùa ảo nên được đón nhận khi giúp con người hiểu đạo và sống lành hơn. Sau tiếng chuông trên điện thoại, ta có biết đặt máy xuống, lắng nghe người bên cạnh, bớt một lời gây đau...

“Chùa online” đã hiện diện dưới nhiều hình thức, từ truyền hình trực tiếp chánh điện, tổ chức thiền qua Zoom đến xây dựng cộng đồng tu học xuyên biên giới. Tuy nhiên, cần phân biệt những hoạt động này với ngôi chùa mô phỏng bằng đồ họa, nơi người dùng thao tác qua nhân vật đại diện.

Tại Nhật Bản, chùa Byodoji ở thành phố Anan, tỉnh Tokushima, ngôi thứ 22 trên tuyến hành hương 88 chùa Shikoku, truyền hình trực tiếp chánh điện suốt ngày đêm. Người ở xa có thể theo dõi, lễ Phật và gửi lời nguyện qua website; nhà chùa tiếp nhận, thực hiện nghi thức tại chánh điện. Đây là một ngôi chùa có thật mở thêm không gian kết nối trực tuyến.

Tại Mỹ, Red Cedar Zen Community ở Bellingham, bang Washington, duy trì cả thiền đường trực tiếp và “thiền đường ảo” trên Zoom. Các buổi sinh hoạt được tổ chức trực tuyến, trực tiếp hoặc kết hợp hai hình thức. Người tham dự có thể cùng ngồi thiền, nghe pháp và thực hành nghi thức theo hướng dẫn của cộng đồng.

Cũng tại Mỹ, Buddhist Churches of America, gồm hơn 60 cộng đồng Phật giáo Tịnh độ Chân tông, giới thiệu các hoạt động tại chùa và trực tuyến. Tổ chức này có chương trình thiền hướng dẫn online hằng tuần, đồng thời cung cấp đường dẫn theo dõi các buổi lễ từ xa.

Ở quy mô quốc tế, Siddhartha’s Intent vận hành “Online Temple”, kết nối người thực hành ở nhiều nơi với các chương trình nhập môn Phật giáo, thiền và nghi lễ. Những ví dụ này cho thấy chùa online không chỉ là kiến trúc trên màn hình, mà còn có thể là hình thức tổ chức tu học có người hướng dẫn.