Chính sách tuyển sinh 'thổi bùng' cuộc đua IELTS

Chính sách tuyển sinh 'thổi bùng' cuộc đua IELTS

Chính sách quy đổi và cộng điểm xét tuyển đại học đã châm ngòi cho cuộc đua IELTS bùng nổ ở phổ thông, trở thành "giấy thông hành" định đoạt kết quả của hàng vạn thí sinh.

Thắng, sinh viên năm thứ hai ở Hà Nội, kể tham gia khóa ôn thi IELTS với mục tiêu đạt từ 6.0 trở lên vào năm lớp 11, học phí 55 triệu đồng. Sau hai lần thi cùng các khoản thuê gia sư 1:1 để nâng điểm kỹ năng Nghe - Nói, gia đình Thắng đã tiêu tốn hơn 100 triệu đồng dù không mấy "khá giả". Đổi lại, chứng chỉ 6.5 giúp nam sinh được tính 10 điểm tiếng Anh, cộng thêm 2,5 điểm khuyến khích, đỗ một trường ở "top" giữa.

Trong khi đó, điểm của Thắng ở môn này chỉ đạt 5,25, trong mùa thi tốt nghiệp mà đề tiếng Anh gây sốc vì khó.

"Nếu không có chứng chỉ IELTS, có lẽ mình phải học một trường top dưới hoặc thi lại đại học", Thắng nhìn nhận.

Câu chuyện của Thắng là lát cắt quen thuộc của hàng chục nghìn học sinh phổ thông những năm gần đây, khi hiểu được lợi thế của chứng chỉ ngoại ngữ trong xét tuyển đại học.

Chưa xác định theo đuổi ngành, trường đại học nào nhưng Quân, học sinh lớp 10 ở TP HCM, đã xin bố mẹ đóng hơn 30 triệu cho khóa học cam kết đầu ra 7.0 vì nghĩ "đằng nào cũng có lợi". Ngọc Hoài, 18 tuổi ở Phú Thọ, chi số tiền tương tự và đã đạt 5.5, chuẩn bị thi lại với hy vọng lên 6.5.

"Dù có dự kiến bỏ điểm cộng khuyến khích, chứng chỉ này vẫn có thể giúp em quy đổi ra 9-10 điểm môn tiếng Anh vào nhiều trường", Hoài nói, đánh giá để đạt mức điểm tương tự trong kỳ thi tốt nghiệp thách thức hơn nhiều.

Xu hướng này bắt nguồn từ năm 2015, khi Bộ Giáo dục và Đào tạo dùng chứng chỉ ngoại ngữ để miễn thi và quy đổi điểm tốt nghiệp. Hai năm sau, Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) tiên phong dùng chứng chỉ để xét tuyển đầu vào. Đến nay, hơn 100 trường quy đổi điểm, cộng khuyến khích hoặc xét tuyển kết hợp IELTS.

Mức 5.0 IELTS trở lên hoặc tương đương được nhiều trường quy đổi thành 7-10 điểm môn tiếng Anh . Số khác cộng đến 3 điểm vào tổng điểm xét tuyển, trước khi giảm còn 1,5 theo yêu cầu của Bộ vào năm nay.

Kể từ đó, lượng hồ sơ có chứng chỉ IELTS nộp vào các trường đại học "tăng dựng đứng". Tại Đại học Kinh tế Quốc dân, con số này vọt từ 50 hồ sơ (năm 2017) lên đến 22.000–23.000 trong những năm gần đây. Giai đoạn 2020–2026, số này tại Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP HCM) tăng 73 lần, còn ở Đại học Việt Đức tăng 7 lần.

Thống kê của Bộ cho thấy hơn 35.900 thí sinh đã dùng IELTS để được cộng điểm xét tuyển năm nay.

"Khi lợi ích tuyển sinh đủ lớn, thị trường tất yếu phản ứng và hình thành cuộc đua chứng chỉ. Đây cũng là lý do nhiều lò luyện IELTS 'siêu đẳng' ra đời", bà Đặng Thị Ngọc Quyên, Trưởng phòng cấp cao tại trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), nhận định.

Hai tổ chức sở hữu bài thi IELTS ở Việt Nam là Hội đồng Anh và IDP không công bố số người thi qua từng năm. Song, báo cáo thường niên của IDP năm 2023 và 2024 nêu Việt Nam là một trong ba thị trường tăng trưởng mạnh nhất toàn cầu.

Mạng lưới tổ chức và giảng dạy IELTS ở Việt Nam, bao gồm các trung tâm ngôn ngữ, trường trung học, đại học và các công ty giáo dục, cũng được mở rộng trong khoảng 5 năm gần đây. Giai đoạn 2021- 2025, số đối tác hàng đầu của Hội đồng Anh tăng từ khoảng 70 lên gần 130, theo danh sách trên website đơn vị này.

Còn báo cáo "Dạy và học Ngoại ngữ tại Việt Nam năm 2023" của Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục và Ban Quản lý Đề án Ngoại ngữ quốc gia, cho biết lượng thí sinh thi IELTS trong độ tuổi THPT (16-18) tăng 20 lần, trong khoảng 2018-2022.

Tại Trung tâm Anh ngữ NBA, số học sinh luyện IELTS tăng ít nhất 10% mỗi năm trong giai đoạn 2024–2026, với 70% nhắm đến mục tiêu xét tuyển đại học trong nước, theo nhà sáng lập, Tiến sĩ Nghiêm Bảo Anh.

Theo khảo sát của VnExpress ở hơn 10 trung tâm ngoại ngữ , các khóa luyện IELTS trực tiếp từ 5.0-5.5 lên 6.0-6.5 có chi phí 10-16 triệu đồng, càng lên cao càng tăng.

Không chỉ ở trung tâm bên ngoài, nhiều trường phổ thông cũng mở lớp luyện thi. Đơn cử tại hệ thống trường tư thục Nguyễn Khuyến (TP HCM), khoảng 60-65% học sinh theo học các lớp này, theo một giáo viên phụ trách. Thầy cho hay các lớp luyện thi chứng chỉ đã có cách đây 15 năm, nhưng số học sinh tăng mạnh kể từ khi Bộ tính IELTS 4.0 thành 10 điểm thi Tiếng Anh tốt nghiệp và bùng nổ phương thức xét tuyển kết hợp hoặc cộng điểm khuyến khích cho chứng chỉ này.

Dù vậy, ông Gia Khánh, cựu Giám đốc học thuật tại PISA IELTS, cho rằng chính sách tuyển sinh đại học là chất xúc tác mạnh nhưng không phải là toàn bộ động lực của người học IELTS. Sự bùng nổ của thị trường này còn đến từ việc phụ huynh và học sinh ngày càng thấy được giá trị của một chuẩn năng lực quốc tế, kết hợp với điều kiện kinh tế ngày một cải thiện.

Không thể phủ nhận, cuộc đua IELTS mang lại những giá trị tích cực. PGS Hà Lê Kim Anh, Phó hiệu trưởng trường Đại học Ngoại ngữ (ULIS), Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng việc luyện thi giúp học sinh tiếp cận ngoại ngữ theo chuẩn quốc tế, rèn luyện toàn diện 4 kỹ năng thay vì chỉ tập trung đọc hiểu, ngữ pháp - vốn là điểm yếu của chương trình phổ thông. Điều này thúc đẩy phong trào học ngoại ngữ, trong bối cảnh hội nhập và chủ trương đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Nó cũng giúp "kéo" mặt bằng năng lực ngoại ngữ sinh viên nhiều trường đại học đi lên. Vừa nhập học, khoảng một nửa tân sinh viên Đại học Kinh tế TP HCM, Bách khoa TP HCM đã có IELTS 5.5-6.0 trở lên, tương đương chuẩn đầu ra của một số chương trình đào tạo. Con số này ở Đại học Kinh tế Quốc dân khoảng 80%, phổ biến từ 6.5 trở lên.

Đây là nền tảng giúp sinh viên tiếp cận giáo trình và nghiên cứu, trao đổi quốc tế và sau đó là cơ hội đầu ra trong thị trường lao động vốn rất cạnh tranh, theo bà Đặng Thị Ngọc Quyên.

Tuy nhiên, mặt trái của trào lưu này cũng rõ rệt. Trong 8 năm phỏng vấn ứng viên học bổng, bà Quyên nhận thấy việc luyện thi bằng "mẹo" (tricks) đôi khi khiến điểm số không phản ánh đúng thực chất năng lực. Không ít lần bà bắt gặp ứng viên đạt IELTS 7.0-7.5 nhưng lại nghe, nói không tốt bằng người đạt 6.5.

Đáng lo ngại hơn, chính sách cộng điểm có thể gây ra bất bình đẳng trong tuyển sinh, theo Bộ Giáo dục và Đào tạo. Thống kê ở nhóm ngành thuộc top 5% điểm chuẩn cao (từ 26,09/30 điểm trở lên), hơn 30% tân sinh viên có điểm cộng. Nhiều ngành lấy điểm chuẩn khoảng 28 nhưng cho cộng tới 1,5 điểm chứng chỉ khiến không ít em điểm thấp đỗ, còn hàng nghìn thí sinh đạt 26,5-28 điểm lại trượt.

Tính riêng ba phương thức, gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ và kết hợp điểm thi tốt nghiệp với học bạ, hơn 51% thí sinh có điểm gốc thấp hơn điểm chuẩn, đỗ nhờ điểm cộng.

"Các con số này cho thấy điểm cộng có thể trở thành yếu tố quyết định kết quả ở các ngành cạnh tranh cao, tạo sự bất bình đẳng trong tuyển sinh", đại diện của Bộ nhìn nhận.

Thạc sĩ Lê Đăng Hoa, Trưởng ban Tuyển sinh và Truyền thông, trường Đại học Thủ Dầu Một, chỉ ra rằng ở các ngành cạnh tranh gay gắt như Sư phạm, một chênh lệch nhỏ cũng quyết định việc đỗ hay trượt. Khi đó, lợi thế rõ ràng thuộc về học sinh thành phố vì có điều kiện tài chính để tiếp cận giáo viên bản ngữ và luyện thi từ sớm, so với học sinh nông thôn.

Trước bất cập này, Bộ dự kiến từ năm 2027 bỏ các loại điểm cộng cho chứng chỉ và thành tích, trong khi quyền quy đổi thay thế điểm thi môn Tiếng Anh vẫn được giữ nguyên.

Về dài hạn, dù chính sách tuyển sinh có siết lại, ông Khánh tin vẫn có nhiều thí sinh ôn luyện IELTS, vì nhu cầu du học, hội nhập hay khẳng định năng lực cá nhân. Các chuyên gia nhìn nhận vấn đề cốt lõi là thí sinh cần chuyển từ việc chạy đua điểm số sang học tập bài bản, thực chất.

"Các em cần học để band điểm phản ánh đúng năng lực sử dụng ngôn ngữ, thay vì biến IELTS thành một cuộc đua điểm số", bà Quyên nói.

*Tên học sinh được thay đổi