Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ: Từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả

Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định quyết tâm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân kinh phí khoa học công nghệ, đồng thời bảo đảm từng đồng ngân sách được sử dụng hiệu quả.

Ba vấn đề chất vấn Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ (từ 10h30 đến 15h20):

- Kết quả triển khai Nghị quyết 57; giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong phân bổ, giải ngân nguồn lực; phát triển công nghệ chiến lược và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào khoa học công nghệ.

- Thúc đẩy chuyển đổi số, liên thông dữ liệu quốc gia và địa phương; khắc phục tình trạng phần mềm thiếu đồng bộ, gây khó khăn khi giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp.

- Quản lý, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI); bảo đảm an toàn thông tin, nâng cao kỹ năng số cho người dân và doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng các Bộ: Tài chính, Công an, Tư pháp cùng tham gia trả lời chất vấn, giải trình về những vấn đề có liên quan.

Phiên chất vấn Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân tiếp tục từ 14h.

Sự hài lòng của người dân là thước đo chuyển đổi số

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt ghi nhận Bộ Khoa học và Công nghệ đã khảo sát thực tế, nhận diện những bất cập tại cấp xã và đề xuất giải pháp khắc phục. Tuy nhiên, ông băn khoăn liệu các giải pháp này có thực sự giảm khối lượng công việc cho cán bộ hay chỉ bổ sung công nghệ vào những quy trình vốn đã chồng chéo.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm rõ những thủ tục, biểu mẫu, quy trình cần bãi bỏ, trách nhiệm điều phối giữa các bộ, ngành và thời điểm có thể đo lường số giờ làm việc thực tế được cắt giảm cho cán bộ cấp xã.

"Chuyển đổi số thành công không phải khi cán bộ sử dụng thành thạo nhiều phần mềm hơn, mà khi họ không còn phải làm những việc không cần thiết", ông Việt nói.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thừa nhận đây cũng là trăn trở của ông. Sau nhiều nỗ lực chuyển đổi số tại cấp xã, điều quan trọng là người dân có thực sự được giảm thủ tục, cán bộ có bớt phải sử dụng nhiều phần mềm và hiệu quả đó được đo lường như thế nào.

Theo Bộ trưởng, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính là phục vụ người dân, vì vậymức độ hài lòng của người dân phải là thước đo quan trọng nhất.

Ông cho rằng ngay cả khi toàn bộ dịch vụ công được cung cấp trực tuyến toàn trình, chưa thể coi chuyển đổi số thành công nếu người dân vẫn gặp khó khăn, bất tiện khi sử dụng.

Bộ trưởng cho biết sau khi Luật Chuyển đổi số được ban hành, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng nghị định, thông tư hướng dẫn, trong đó quy định các tiêu chí đánh giá mức độ hài lòng của người dân đối với hiệu quả chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính.

Bộ trưởng Công an: Không yêu cầu người dân khai lại thông tin đã có

Tham gia giải trình về kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ giải quyết thủ tục hành chính, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang cho biết Việt Nam đã hoàn thành 9/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu và 80/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo kế hoạch của Chính phủ.

Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1 do Bộ Công an quản lý đã vận hành từ tháng 8/2025. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hiện kết nối với 17 bộ, ngành và 34 địa phương, phục vụ 2,77 tỷ lượt tra cứu, xác thực thông tin, ước tính tiết kiệm gần 8.500 tỷ đồng cho ngân sách.

Ứng dụng định danh điện tử VNeID có hơn 86,4 triệu tài khoản công dân, tích hợp 85 tiện ích. Từ ngày 29/5/2026, Bộ Công an tiếp nhận vận hành Cổng Dịch vụ công quốc gia, kết nối với 16 bộ, ngành và 34 địa phương, tiếp nhận gần 35 triệu hồ sơ.

Tuy nhiên, Bộ trưởng thừa nhận việc làm sạch, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Bộ Công an đã thành lập các tổ công tác hỗ trợ bộ, ngành, địa phương bảo đảm dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" và an toàn trước khi kết nối về Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Theo Kế hoạch 02 của Ban Chỉ đạo Trung ương, việc làm sạch dữ liệu dự kiến hoàn thành ngày 30/11/2026, song tiến độ hiện dự kiến kéo dài đến quý II/2027 để tiếp tục hoàn thiện và bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống.

Bộ trưởng nhấn mạnh nguyên tắc "khai một lần, dùng nhiều lần", theo đó cơ quan nhà nước không được yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong hệ thống. Dữ liệu phải được chia sẻ, tái sử dụng giữa các cơ quan, đồng thời bảo đảm chính xác, bảo mật và có khả năng kiểm tra, giám sát.

"Mọi hoạt động xử lý, thay đổi dữ liệu đều phải được ghi lại", ông nói, cho biết các quy định đang được hoàn thiện nhằm buộc cơ quan, đơn vị chấm dứt việc yêu cầu người dân kê khai, nộp lại thông tin đã được số hóa.

Với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ Công an sẽ tiếp tục đôn đốc các bộ, ngành, địa phương, chuyển từ quản lý tiến độ sang đánh giá bằng kết quả và hiệu quả thực tế. "Bộ Công an là cơ quan thường trực nhưng không làm thay chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Từ năm 2027 nhân rộng hỗ trợ chuyển đổi số cấp xã

Tranh luận với Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng 26 bài toán công nghệ ở cấp cơ sở mà Bộ trưởng đề cập không hề nhỏ, mà là những khó khăn lớn cần sớm giải quyết. Tuy nhiên, Bộ trưởng chưa nêu rõ giải pháp và thời hạn hoàn thành, trong khi cán bộ cơ sở đang hàng ngày chờ đợi.

Đại biểu phản ánh tình trạng các bộ, ngành, địa phương phát triển quá nhiều ứng dụng, khiến người dân và cán bộ, công chức phải cài đặt nhiều phần mềm, quản lý nhiều tài khoản và khai báo thông tin lặp lại.

Ông đề nghị Bộ trưởng cam kết chỉ tiêu, thời hạn cụ thể về cắt giảm giấy tờ, hồ sơ; đồng thời làm rõ có rà soát, tích hợp các ứng dụng trùng lặp về một đầu mối, sử dụng một tài khoản định danh duy nhất và dừng các dự án trùng lặp với hệ thống định danh quốc gia hay không.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thừa nhận những vấn đề có thể nhỏ dưới góc độ chuyên môn công nghệ, nhưng lại trở thành bài toán lớn khi đặt lên vai cán bộ cấp xã.

Về lộ trình khắc phục, ông cho biết Bộ đang thí điểm các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi số tại cơ sở, dự kiến kết thúc giai đoạn này vào tháng 12/2026. Từ đầu năm 2027, Bộ tiếp tục thí điểm và từng bước nhân rộng việc hỗ trợ các xã.

Đối với việc kết nối dữ liệu, đồng bộ nền tảng, Bộ trưởng cho biết Thủ tướng đã ban hành quyết định đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành vào năm 2030, hướng tới người dân có thể thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến toàn trình. Trên cơ sở đó, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết.

Đặt hàng nghiên cứu từ nhu cầu thực tiễn và doanh nghiệp

Đại biểu Lê Công Đỉnh (Tây Ninh) cho biết Thủ tướng đã giao 20 bài toán lớn cho 10 bộ, ngành và ban hành danh mục 30 sản phẩm công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, kết quả thương mại hóa còn hạn chế, chương trình công nghệ cao mới có 47 sản phẩm, các nhiệm vụ độc lập có 20 sản phẩm được thương mại hóa và ứng dụng thực tế.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm khi nhiều kết quả nghiên cứu chưa trở thành hàng hóa phục vụ thị trường.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thừa nhận tỷ lệ đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh còn thấp. Một trong những nguyên nhân là hoạt động nghiên cứu lâu nay chủ yếu xuất phát từ đề xuất của nhà khoa học. Cách làm này khuyến khích sáng tạo, khám phá nhưng chưa gắn chặt với nhu cầu thị trường, khiến nhiều kết quả nghiên cứu chưa đủ điều kiện ứng dụng vào sản xuất.

Theo Bộ trưởng, cần thay đổi cách tiếp cận,đặt hàng nghiên cứu từ những bài toán thực tiễn và nhu cầu của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào đề xuất của nhà khoa học.

Việc thương mại hóa còn gặp khó do khó xác định giá trị tài sản trí tuệ, bởi giá trị thương mại của kết quả nghiên cứu có thể lớn gấp nhiều lần chi phí đầu tư ban đầu. Bên cạnh đó, nguồn vốn để đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường còn hạn chế, nhất là vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm trong nước và quốc tế.

Hệ thống hỗ trợ nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm cũng chưa đồng bộ. Nhiều tổ chức, cá nhân có ý tưởng nhưng thiếu phòng thí nghiệm, hạ tầng và nguồn lực triển khai. Năng lực tổ chức thương mại hóa còn yếu, sự hợp tác giữa Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp chưa chặt chẽ.

Để khắc phục, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung nâng cao chất lượng nghiên cứu thông qua xác định và đặt hàng các nhiệm vụ xuất phát từ nhu cầu thực tiễn. Đồng thời, tháo gỡ vướng mắc trong định giá tài sản trí tuệ, tạo điều kiện chuyển giao công nghệ.

Bộ trưởng cho biết đã chỉ đạo các đơn vị trực tiếp làm việc với viện nghiên cứu, trường đại học có tài sản trí tuệ để hỗ trợ thí điểm định giá từng sản phẩm, từ đó xây dựng hướng dẫn phù hợp. Bộ cũng sẽ nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, thúc đẩy hợp tác giữa các bên nhằm đưa nhiều kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh.

5 khó khăn trong định giá tài sản sở hữu trí tuệ

Đại biểu Nguyễn Thị Lan ( Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam) cho biết dù hành lang pháp lý về thương mại hóa kết quả nghiên cứu đã được cải thiện, việc định giá tài sản trí tuệ và cơ chế chấp nhận rủi ro vẫn còn nhiều vướng mắc, cản trở thành lập doanh nghiệp khởi nguồn từ các viện nghiên cứu, trường đại học và đưa sản phẩm ra thị trường. Bà đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nêu giải pháp tháo gỡ.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu Đảng ủy Chính phủ báo cáo Bộ Chính trị ban hành thông báo kết luận về sở hữu trí tuệ, tạo cơ sở chính trị để triển khai các chương trình, dự án trong lĩnh vực này. Công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng được tăng cường, các hành vi vi phạm được xử lý quyết liệt.

Theo Bộ trưởng, việc định giá tài sản sở hữu trí tuệ hiện gặp 5 khó khăn. Thứ nhất, khó dự báo giá trị thương mại của kết quả nghiên cứu, bởi khoản đầu tư ban đầu có thể nhỏ nhưng giá trị mang lại khi thương mại hóa rất lớn. Thứ hai, thiếu dữ liệu và giao dịch tương tự để tham chiếu khi định giá.

Thứ ba, hồ sơ pháp lý và thông tin về tài sản trí tuệ chưa đầy đủ. Thứ tư, thiếu đội ngũ chuyên gia có năng lực định giá loại tài sản đặc thù này. Cuối cùng, người có trách nhiệm quyết định giá trị tài sản còn tâm lý băn khoăn, e ngại.

Những khó khăn này ảnh hưởng đến việc xác định giá trị tài sản trí tuệ, từ đó cản trở chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Hỗ trợ tối đa 3 tỷ đồng để doanh nghiệp ứng dụng AI

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) cho biết đầu tư của doanh nghiệp tư nhân cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số còn thấp so với các nước trong khu vực. Chỉ 8,8% doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm, 3,9% hợp tác về khoa học công nghệ.

Ông đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ làm rõ nguyên nhân và giải pháp khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân dẫn hai ví dụ cho thấy khoảng cách giữa hoạt động nghiên cứu và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Từ đầu năm 2026 đến nay, khoảng 80.000 ý tưởng, sản phẩm khoa học công nghệ được đưa lên sàn giao dịch công nghệ Techmart, nhưng chỉ có khoảng 8.000 giao dịch thành công, tổng giá trị khoảng 13 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, dù pháp luật cho phép doanh nghiệp trích tối đa 20% để lập quỹ phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong hơn 300 quỹ hiện có, phần lớn thuộc doanh nghiệp nhà nước. Nguồn vốn của khối này chiếm hơn 85% tổng quy mô các quỹ.

Để thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ đang thí điểm mô hình hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ ứng dụng AI, tham khảo kinh nghiệm Singapore.

Theo đó, doanh nghiệp có nhu cầu ứng dụng AI để giải quyết vấn đề trong sản xuất, kinh doanh nhưng thiếu nhân lực sẽ được kết nối với chuyên gia, nhà khoa học từ các trường đại học, tổ chức nghiên cứu. Bộ đóng vai trò kết nối và hỗ trợ kinh phí tối đa 3 tỷ đồng để phát triển, ứng dụng giải pháp tại doanh nghiệp.

"Phải đi đến từng doanh nghiệp", Bộ trưởng nhấn mạnh, cho rằng hoạt động nghiên cứu cần xuất phát từ nhu cầu thực tế thay vì chỉ chờ doanh nghiệp tìm đến các viện, trường.

Bộ cũng đề nghị mỗi địa phương lựa chọn 3-5 doanh nghiệp có tiềm năng để tập trung hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ. Mục tiêu là đưa doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trực tiếp đặt hàng và thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ.

Bốn nút thắt trong giải ngân kinh phí khoa học công nghệ

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ nút thắt lớn nhất khiến kinh phí khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giải ngân chậm, dù ngân sách đã được bố trí.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân chỉ ra 4 nguyên nhân. Thứ nhất, quy mô ngân sách tăng đột biến. Trước đây, chi thường xuyên cho khoa học công nghệ khoảng 12.000 tỷ đồng, nhưng hiện nay tổng kinh phí, bao gồm chi thường xuyên và chi đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã tăng gấp 7 lần.

Thứ hai là độ trễ của chính sách pháp luật. Nghị quyết 57 được ban hành tháng 12/2024, nhưng nhiều quy định cụ thể hóa đến cuối năm 2025 hoặc năm 2026 mới có hiệu lực, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Thứ ba, cách xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ thay đổi căn bản. Trước đây, nhiệm vụ chủ yếu xuất phát từ đề xuất của nhà khoa học, còn hiện nay phải bắt đầu từ bài toán thực tiễn, có sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học. "Cách làm này khó hơn, dù kinh phí cấp nhiều hơn", ông nói.

Nguyên nhân cuối cùng là năng lực tổ chức thực hiện tại một số cơ quan, đơn vị còn hạn chế, cùng tâm lý e ngại khi triển khai nhiệm vụ mới. Bộ trưởng đánh giá đây là vấn đề khó, ảnh hưởng đến tiến độ sử dụng nguồn lực khoa học công nghệ.

Phát triển AI phải cân bằng với bảo vệ dữ liệu

Đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, nhưng cũng đặt ra thách thức về bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin và trách nhiệm pháp lý. Bà đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ giải pháp quản lý AI để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trong đó chú trọng bảo đảm an toàn dữ liệu và quản lý rủi ro. Chẳng hạn, cán bộ, công chức, viên chức không được đưa dữ liệu mật lên các nền tảng AI để khai thác. Những dữ liệu có yêu cầu bảo mật cao phải được kiểm soát chặt chẽ, trong khi một số loại dữ liệu phục vụ nghiên cứu, không vì mục đích thương mại, có thể được sử dụng khi đáp ứng các điều kiện nhất định.

Theo Bộ trưởng, bài toán khó nhất là cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu và tận dụng cơ hội phát triển AI. Ông lấy ví dụ một tờ báo điện tử, nếu cho phép AI tiếp cận nội dung, lượng truy cập có thể tăng nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ mất quyền kiểm soát dữ liệu. Ngược lại, việc hạn chế AI tiếp cận có thể ảnh hưởng đến lượng truy cập. Vì vậy, doanh nghiệp phải cân nhắc giữa lợi ích khai thác công nghệ với yêu cầu bảo vệ dữ liệu và quyền lợi của mình.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng khung đạo đức AI, phân loại mức độ rủi ro và đưa ra khuyến nghị để doanh nghiệp, nhà phát triển ứng dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm, đồng thời tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.

'Từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả'

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu nêu vấn đề ngân sách nhà nước năm 2026 bố trí 95.000 tỷ đồng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhưng đến hết tháng 10 mới giải ngân 42,2%. Nếu tính trên tổng nguồn vốn hơn 104.000 tỷ đồng, số thực chi mới đạt khoảng 1/5. Ngoài ra, hơn 18.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng được đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ nguyên nhân giải ngân chậm và cơ sở đề xuất tăng ngân sách lên 120.000 tỷ đồng năm 2027.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết việc phân bổ kinh phí bắt đầu từ khâu lập dự toán của các bộ, ngành, địa phương. Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm tổng hợp, thẩm định, sau đó chuyển Bộ Tài chính để phân bổ kinh phí.

Theo ông, trách nhiệm thuộc cả ba bên. Các bộ, ngành, địa phương phải lập dự toán đầy đủ, xác định rõ sản phẩm đầu ra; Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm tổng hợp, thẩm định; Bộ Tài chính thực hiện phân bổ kinh phí.

Để khắc phục, Bộ sẽ làm việc với các địa phương nhằm nâng cao chất lượng lập dự toán, đồng thời phát triển hệ thống lập dự toán trực tuyến và hỗ trợ thẩm định để rút ngắn thời gian phân bổ kinh phí.

"Áp lực giải ngân là có, áp lực doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo cần kinh phí là có. Nhưng áp lực hơn nữa là từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả", Bộ trưởng nhấn mạnh.