Viện dưỡng lão bán trú công lập ở Hà Nội 'cháy chỗ'

Mô hình dưỡng lão công lập bán trú tại Hà Nội nhanh chóng quá tải sau vài tháng thí điểm, nhiều người cao tuổi phải xếp hàng chờ đến lượt.

Hơn 3 tháng kể từ ngày cơ sở chăm sóc người cao tuổi bán trú tại xã Quốc Oai hoạt động, cụ Trần Thị Cần, 89 tuổi, và cụ Nguyễn Văn Khánh, 87 tuổi, chưa vắng mặt ngày nào.

Trước đây, cuộc sống của hai cụ quanh quẩn bên chiếc tivi. Cụ Khánh thích nằm một chỗ và hay cáu gắt khi bị gọi dậy. Nhưng từ ngày cơ sở khai trương giữa tháng 7, nhịp sống của hai cụ thay đổi hoàn toàn. Cụ Khánh từ chỗ không muốn đi, không tương tác, phải có người dìu, nay đã tự tập máy nâng tay, đạp xe nửa tiếng, cười và vỗ tay hòa nhịp. Cụ Cần ham vui, trò nào cũng thử và hát trước cả hội trường. "Giờ quen nếp rồi. Trung tâm mà đóng cửa là chúng tôi bơ vơ", cụ bà nói.

Từ xã Kiều Phú cách 2 km, sáng nào bà Đỗ Thị Đặc, 67 tuổi, cùng ba người bạn chạy xe máy sang đây. Trước đây, bà Đặc làm nông và đan nón, thường ở nhà phụ con cái, ngại chỗ đông người. Sau vài buổi đi thử, bà thành quen.

Cơ sở chăm sóc người cao tuổi ở Quốc Oai là một trong 6 nơi thí điểm theo Kế hoạch 306 của Hà Nội. Từ điểm đầu tiên hoạt động hồi tháng 6 tại phường Long Biên, đến nay thành phố mở rộng thêm tại Thạch Thán (xã Quốc Oai), Quang Trung (phường Đống Đa), Giang Biên 3 (phường Việt Hưng), Quảng An (phường Tây Hồ) và Gia Thụy (phường Bồ Đề).

Đặc thù ở Quốc Oai là mô hình bám sát nhịp sống nông thôn, người cao tuổi sinh hoạt buổi sáng rồi về nhà thay vì ăn bán trú. Cơ sở này đón khoảng 40 người mỗi ngày.

Tại khu vực nội thành, nhu cầu thực tế vượt xa khả năng tiếp nhận. Chị Mai Hương ở phường Tây Hồ cho biết phải chờ gần một tháng mới đăng ký thành công suất sinh hoạt cho bố, ông Nguyễn Văn Khôi, 79 tuổi, vì trung tâm kín chỗ ngay từ giai đoạn thử nghiệm.

Những người đang tham gia luôn cố gắng duy trì việc đến cơ sở vì lo mất chỗ. Chị Tào Hằng kể, cô ruột mình là bà Tào Thị Chinh từng có dấu hiệu trầm cảm do ảnh hưởng của việc dùng nhiều thuốc kéo dài. Chỉ sau 12 ngày đi dưỡng lão bán trú, bà như biến thành người khác. Về nhà, bà nói được nhiều, kể chuyện đi lớp và áp dụng các nếp sinh hoạt học được từ trung tâm. "Sáng nào cô cũng háo hức đến lớp, chỉ nơm nớp lo ngày mai các cô không nhận nữa", chị Hằng kể.

Tình trạng tương tự diễn ra tại cơ sở Bồ Đề. Với quy mô chỉ 5 phòng nghỉ (20 giường cỡ lớn) và 7 nhân sự, nơi đây không thể tiếp nhận hết người đăng ký.

Quản lý Mai Thị Phượng cho biết khu vực này đông cán bộ hưu trí, nhu cầu rất lớn buộc cơ sở tổ chức luân phiên. Sau 5 ngày trải nghiệm, người cao tuổi sẽ tạm nghỉ để nhường chỗ cho người mới, ưu tiên nhóm 70-75 tuổi có khả năng tự phục vụ.

Sự quá tải tại các điểm thí điểm phản ánh thực tế thiếu hụt không gian chăm sóc người cao tuổi tại Thủ đô. Hà Nội hiện có hơn 1,3 triệu người cao tuổi, chiếm 16% dân số. Tuy nhiên, hệ thống dưỡng lão hiện tại mới đáp ứng được 3-5% nhu cầu. Theo kế hoạch, sau giai đoạn thí điểm, thành phố hướng tới mục tiêu 70% xã, phường có điểm chăm sóc ban ngày vào năm 2030.

Sức hút của những "lớp học" tuổi già

Mô hình này thu hút người cao tuổi nhờ việc kết hợp giữa y tế và sinh hoạt tinh thần. Tại các cơ sở, người cao tuổi được lập hồ sơ điện tử, đo huyết áp, đường huyết, tập vật lý trị liệu, ngâm chân, yoga và tập thăng bằng.

Buổi chiều, các cụ tham gia xoa bóp, bấm huyệt y học cổ truyền. Bên cạnh đó, nhân viên cũng hướng dẫn người cao tuổi sử dụng điện thoại thông minh, gọi video cho người thân, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến và nhận diện các chiêu trò lừa đảo qua mạng.

Chế độ sinh hoạt này đem lại cải thiện rõ rệt về thể chất. Ông Nguyễn Đình Long, 86 tuổi, có thể tự đi bằng gậy sau hai tuần tập luyện tại phường Bồ Đề. Nhiều người già từng có dấu hiệu trầm cảm, khép kín hoặc sa sút trí tuệ cũng thay đổi thói quen, chủ động giao tiếp và cởi mở hơn với gia đình sau thời gian ngắn tham gia "lớp học".

Với gia đình chị Mai Hương, thay đổi lớn nhất ở bố chị là sự cởi mở. Từng làm thuyền trưởng, khi nghỉ hưu ông sống khép kín, ít nói, trí tuệ sa sút. Nhưng từ khi đến cơ sở, ông trở nên linh hoạt hơn. "Vào ngày thứ ba đi lớp về, mẹ chào thì bố đáp: 'Tôi cũng chào bà ạ', khiến cả nhà phấn khởi", chị Hương kể.

Không khí nhộn nhịp khiến nhiều cụ "nghiện" đến lớp. Bất kể mưa nắng, cụ Lương Văn Chanh, 84 tuổi, cũng đạp xe đến cơ sở Quốc Oai. Đến đây, cụ ông thích nhất tập máy móc ở phòng thể dục, chiếu điện ở phòng đông y và khoe tài ném vòng trúng 9/10 lần. Cụ cũng đang học chơi cờ tướng.

"Hai ngày cuối tuần phải nghỉ ở nhà, không được giao lưu, gặp gỡ, tôi cảm thấy người mụ mị hơn", cụ Chanh nói.

Nhu cầu tăng nhanh cũng đặt ra một bài toán chưa có lời giải về chi phí vận hành và mức thu từ người cao tuổi.

Khảo sát của VnExpress ghi nhận cơ sở tại phường Long Biên tính chi phí 5,5 triệu đồng/tháng; phường Bồ Đề dự kiến thu 2,5 triệu đồng. Tại phường Tây Hồ, người tham gia đang đóng 100.000 đồng/ngày. Cơ sở xã Quốc Oai không tổ chức ăn bán trú nên không thu phí nhưng lại rơi vào tình trạng thiếu vật tư tiêu hao.

Nhiều cán bộ hưu trí cho biết họ sẽ phải tính toán lại mức chi tiêu nếu cơ sở áp dụng thu phí. Họ mong muốn chi phí được duy trì ở mức tương đương trường mầm non công lập nhằm tránh tạo gánh nặng kinh tế.

Thực tế, để duy trì mô hình, các cơ sở đang gánh khá nhiều khoản chi: từ bữa ăn chính, phụ, tiền thuốc men, thảo dược ngâm chân, trả công bảo vệ, lao công, cho đến việc mời chuyên gia hướng dẫn vận động, bấm huyệt...

Ông Nguyễn Đình Khuyến, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Tây Hồ, cho biết nguồn kinh phí hoạt động hiện nay chủ yếu dựa vào xã hội hóa và một phần ngân sách. Do thành phố chưa có định mức cụ thể, các phường sẽ đánh giá lại sau đợt thí điểm để báo cáo.

Khẳng định dưỡng lão bán trú là chủ trương hoàn toàn đúng đắn, lãnh đạo phường Tây Hồ cho biết sau khi hoàn tất đánh giá, phường sẽ tiếp tục mở rộng thêm các điểm chăm sóc. Dù vậy, bài toán duy trì lâu dài vẫn là một thách thức lớn.

"Giai đoạn có nguồn lực xã hội hóa, việc vận hành tương đối dễ dàng. Nhưng khi chuyển sang giai đoạn thu phí, bài toán duy trì sẽ phức tạp hơn", ông Khuyến nói.