Thông điệp 'vừa cương vừa nhu' của Iran trên đất Mỹ

Thông điệp của Tổng thống Pezeshkian tại LHQ cho thấy Iran muốn đối thoại, nhưng không sẵn sàng nhượng bộ về hạt nhân, phòng thủ và eo biển Hormuz.

"Sự kháng cự của người dân Iran sẽ chỉ gia tăng khi đối mặt với ngày càng nhiều lệnh trừng phạt, áp lực hay những hành vi bắt nạt. Chúng tôi không bao giờ cúi đầu hay quỳ gối", Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 23/9 tuyên bố khi phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York.

Đây được coi là lời đáp trả cứng rắn của Iran với phát biểu mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra một ngày trước đó, khi ông Trump đe dọa sẽ "hủy diệt Cộng hòa Hồi giáo một cách nhanh chóng" nếu nước này không chấp nhận ký thỏa thuận chấm dứt chiến sự.

Tổng thống Iran đã giơ cao bức ảnh cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei khi đứng trước khán phòng gồm nhiều phái đoàn nước ngoài và tuyên bố Tehran chưa bao giờ là bên khơi mào chiến tranh, đồng thời cáo buộc Mỹ, Israel đã không kích vào các mục tiêu dân thường ở nước này.

Đại diện phái đoàn Mỹ đứng dậy, bỏ ra ngoài, nhưng Tổng thống Pezeshkian tiếp tục phát biểu, bởi đây là cơ hội hiếm hoi để ông có thể chuyển tải các yêu cầu của Tehran cũng như thông điệp cốt lõi gửi tới Mỹ cũng như đại diện các quốc gia.

"Iran sẵn sàng đối thoại, ngoại giao và đàm phán, nhưng không chấp nhận lời lẽ ép buộc", ông nhấn mạnh.

Tổng thống Pezeshkian khẳng định Iran sẽ không từ bỏ quyền theo đuổi chương trình hạt nhân, mà theo ông là hoàn toàn vì mục đích hòa bình và không nhằm chế tạo vũ khí.

"Iran không chấp nhận việc một số ít nước độc quyền công nghệ hạt nhân. Chúng tôi sẽ không khuất phục hay từ bỏ quyền vốn thuộc về mình. Chúng tôi nói không với vũ khí hạt nhân, nhưng không có giới hạn nào với công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình", ông nói.

Ông cáo buộc Mỹ đang áp dụng tiêu chuẩn kép, khi không gây áp lực đối với Israel dù nước này được cho là sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng lại buộc Iran phải chấp nhận các cuộc thanh sát hạt nhân liên tục trong nhiều năm.

Iran đã từ chối để thanh sát viên quốc tế tiếp cận các cơ sở hạt nhân quan trọng của mình kể từ khi các địa điểm này bị Mỹ - Israel không kích vào tháng 6/2025. Israel không xác nhận cũng không phủ nhận việc họ có vũ khí hạt nhân.

Lãnh đạo Iran cũng tuyên bố không nhượng bộ về hệ thống phòng thủ tên lửa hay quyền kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến hàng hải nơi khoảng 20% lưu lượng dầu khí toàn cầu đi qua. Ông cho biết Tehran sẽ không cho phép eo biển Hormuz bị sử dụng để phục vụ các hành vi chống lại Iran.

"Chúng tôi không thể để một số bên tự do qua lại và thu lợi từ tuyến hàng hải này, trong khi lại dùng chính tuyến đường đó để thực hiện hành vi gây hấn đối với chúng tôi", ông nói.

Một trong những thông điệp đáng chú ý khác của ông Pezeshkian là lời nhắn nhủ với các nước láng giềng của Iran rằng an ninh tương lai của nước này phải được đảm bảo, nếu không toàn bộ khu vực sẽ phải "cùng nhau sống trong bất an".

Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại tổ chức Chatham House, nói với CNN rằng Iran "muốn nhấn mạnh an ninh khu vực là không thể chia cắt, đồng thời phát đi thông điệp rằng nếu tiếp tục gây sức ép và xung đột, cả khu vực sẽ phải gánh chịu hệ lụy".

Tuy nhiên, Hamidreza Azizi, nhà phân tích cấp cao tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), cho rằng thông điệp đó cũng ra tín hiệu rằng Iran hiểu rõ họ sẽ cần tìm ra con đường chung sống hòa bình với phần còn lại của khu vực.

Bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc của ông Pezeshkian diễn ra chỉ một ngày sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi có cuộc hội đàm kéo dài ít nhất 2 giờ với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại New York.

Đây là dấu hiệu ngoại giao đầu tiên giữa hai quốc gia kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn hồi giữa tháng 6 đổ vỡ. Kể từ đó, hai nước đã nhiều lần giao tranh lẻ tẻ, nhưng chưa leo thang thành cuộc chiến toàn diện.

Trong lúc ông Pezeshkian nêu thông điệp "vừa cương vừa nhu", sẵn sàng chung sống hòa bình với khu vực nhưng không đánh đổi các lợi ích cốt lõi, các quan chức an ninh ở quê nhà lại công bố lập trường cứng rắn hơn.

Tại Iran, các phe phái bảo thủ, vốn xem mọi thỏa thuận với Mỹ là hành động đầu hàng, thậm chí đã chỉ trích ông Pezeshkian vì chuyến đi tới New York.

Người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei nói với truyền thông nhà nước rằng Tehran sẽ đưa ra khuôn khổ mới khi đàm phán với Mỹ, trong đó yêu cầu Washington phải là bên đi bước đầu tiên.

"Với khuôn khổ mới này, thời kỳ chỉ nói suông hay đàm phán cho có đã chấm dứt", Rezaei tuyên bố, thêm rằng điều kiện tiên quyết cho bất kỳ cuộc đàm phán nào trong tương lai là Mỹ phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu của Iran.

"Những người chỉ trích Tổng thống Pezeshkian bày tỏ quan ngại rằng nếu ông phát đi bất kỳ tín hiệu nhượng bộ nào với thế giới bên ngoài, điều đó sẽ bị diễn giải là dấu hiệu của sự yếu đuối và tuyệt vọng. Và điều đó sẽ phản tác dụng đối với một đất nước Iran muốn kết thúc chiến tranh theo các điều kiện của riêng mình", chuyên gia Azizi cho hay.

Thanh Tâm (Theo CNN, WSJ, AFP )