Thẩm phán Tòa Công lý Quốc tế giành giải Nobel Hòa bình

Thẩm phán ICJ Navanethem Pillay, quốc tịch Nam Phi, được trao giải Nobel Hòa bình 2026 nhờ "những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và luật pháp quốc tế".

"Chủ nhân giải thưởng năm nay có đóng góp quan trọng trong bảo đảm truy tố các tội ác chiến tranh, tội ác chống lại loài người và tội diệt chủng", ông Jorgen Watne Frydnes, Chủ tịch Ủy ban Nobel Na Uy, phát biểu tại thủ đô Oslo hôm nay.

Giải thưởng trị giá 1,2 triệu USD dự kiến được trao tại Oslo vào ngày 10/12, kỷ niệm ngày mất của Alfred Nobel, người sáng lập giải Nobel.

Bà Pillay hiện là thẩm phán tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ). Theo ông Frydnes, giải thưởng được trao cho thẩm phán ICJ giữa lúc hệ thống luật pháp quốc tế "đang chịu áp lực rất lớn và các thể chế của hệ thống này đang bị tấn công".

Ủy ban Nobel Na Uy nhận thấy xu hướng chuyển dịch "theo hướng chính trị cường quyền, làm suy yếu các khuôn khổ pháp lý cũng như sự tôn trọng luật pháp và công lý trên toàn cầu".

"Trong bối cảnh thế giới đối mặt với những thách thức mang tính sống còn, trong đó có số cuộc chiến và xung đột nhiều hơn so với thời gian dài trước đây, luật pháp quốc tế không còn chỉ là yếu tố bổ trợ cho hòa bình và an ninh, mà đã trở thành điều kiện thiết yếu", ông nói.

Kết quả năm nay được cho là sẽ khiến Tổng thống Donald Trump không hài lòng, bởi chính quyền của ông nhiều lần công kích các thể chế tư pháp quốc tế. Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, ông Trump cũng nhiều lần đề cập mong muốn giành giải thưởng này.

Kết quả được công bố khi bà Pillay đang có mặt tại Nuremberg, Đức, để tham dự diễn đàn tập trung thảo luận về Hiến chương Liên Hợp Quốc và vai trò của luật pháp quốc tế trong duy trì hòa bình, an ninh. "Nếu các bạn vỗ tay thêm một chút nữa, có lẽ tôi sẽ chia sẻ giải thưởng này với Tổng thống Donald Trump", bà Pillay nói trước những tràng pháo tay chúc mừng.

Theo Ủy ban Nobel Na Uy, bà Pillay đã "buộc các quốc gia và lãnh đạo quốc gia chịu trách nhiệm về hành động của mình, mang lại hy vọng cho các nạn nhân của bạo lực và xung đột". Trong suốt sự nghiệp, bà cũng luôn giữ vững các nguyên tắc đạo đức.

"Xuyên suốt sự nghiệp của bà là mạch nối nhất quán, từ những ngày đầu bảo vệ Nelson Mandela và những người đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc Apartheid, đến khi đảm nhiệm vai trò thẩm phán trong một số vụ án quốc tế quan trọng của thời đại chúng ta", ủy ban cho hay.

Liên Hợp Quốc cho biết trao giải cho bà Pillay là minh chứng cho "giá trị" của các quyền con người.

Bà Pillay sinh ra trong gia đình gốc Ấn tại Durban, Nam Phi, là thẩm phán Tòa Hình sự Quốc tế (ICC) giai đoạn 2003-2008, trước khi rời vị trí để đảm nhiệm vai trò Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc năm 2008-2014.

Bà cũng từng đứng đầu Ủy ban Điều tra của Liên Hợp Quốc về Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. Cơ quan này hồi năm ngoái kết luận Israel đã phạm tội diệt chủng tại Dải Gaza. Israel bác bỏ báo cáo, gọi đây là tài liệu "đáng hổ thẹn".

Giải Nobel Hòa bình được lựa chọn bởi ủy ban gồm 5 người do quốc hội Na Uy lựa chọn. Theo di chúc của nhà sáng lập Alfred Nobel, giả thưởng được trao cho những cá nhân đã nỗ lực xây dựng "tình anh em" giữa các quốc gia, giảm bớt chạy đua quân sự và tổ chức các sự kiện hòa bình.

Giải thưởng sau đó được mở rộng để thu hút mọi hình thức vận động, từ các tổ chức quốc tế như Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) đến nhóm các bác sĩ giúp đỡ những nạn nhân của bạo lực tình dục. Tổng cộng 287 cá nhân và tổ chức đã được đề cử cho giải Nobel Hòa bình năm nay, nhưng danh tính của họ sẽ được giữ bí mật trong 50 năm.

Huyền Lê (Theo AFP , Reuters )