Ngày nào cũng sạc pin điện thoại, thế mà nhiều người vẫn không biết chu kỳ sạc là gì

Lý giải khái niệm chu kỳ sạc, và loạt biểu đồ giúp bạn tính xem sạc đến khi nào thì pin đầy.

Kiểm tra điện thoại sau vài năm sử dụng, bạn có thể thấy dung lượng tối đa của máy chỉ còn 80%. Nói một cách dân dã, thì máy bạn đã “chai” mất 20% sau nhiều năm chinh chiến. Chiếc máy 5.000 mAh ngày nào giờ chỉ còn khoảng 4.000 mAh.

Một mất mười ngờ, chúng ta thường cho rằng thủ phạm chính là củ sạc nhanh, nhưng có thật là việc sạc nhanh khiến điện thoại chai pin nhanh hơn không? Và nếu có, thì pin chai nhanh hơn bao nhiêu? Câu hỏi này có nhiều câu trả lời, bởi đáp án sẽ tùy thuộc vào hãng sản xuất, bài thử nghiệm độc lập của cá nhân hay dữ liệu có được từ hơn 22.000 chiếc xe điện.

Chu kỳ sạc: chiếc đồng hồ đếm độ chai

Pin lithium-ion hao mòn theo hai cách: già đi theo thời gian, và mòn dần theo số vòng sạc-xả. Ở cách thứ hai, chuyên gia sử dụng một đơn vị đo riêng là “chu kỳ sạc”. Hầu hết các hãng sản xuất đồ điện tử đều dựa vào khái niệm này để đưa ra lời hứa hẹn tuổi thọ pin.

Trái với suy nghĩ của nhiều người, một chu kỳ không đồng nghĩa với một lần cắm sạc cho pin chạm mốc 100%. Theo cách Apple định nghĩa, bạn chỉ hoàn thành một chu kỳ khi đã dùng lượng pin tương đương 100% dung lượng, và lượng pin sử dụng được có thể được cộng dồn sau nhiều lượt sử dụng. Ví dụ, hôm nay bạn chỉ dùng hết 64% rồi cắm sạc qua đêm, và đến ngày hôm sau, khi bạn dùng thêm 36% pin nữa, bạn mới hoàn thành một chu kỳ sử dụng 100% pin.

Biểu đồ dưới đây là minh họa trực quan về quá trình sử dụng pin của bạn để có thể dùng trọn vẹn một chu kỳ, và xem liệu bao lâu bạn mới chạm tới mốc mà các hãng thường nhắc tới.

Người ít dùng điện thoại sở hữu một lợi thế rõ rệt: nếu mỗi ngày bạn chỉ dùng hết 40% pin, thì phải hơn 2 ngày bạn mới hoàn thành một chu kỳ, khiến cho mốc 500 chu kỳ kéo dài tới hơn 3 năm. Ngược lại, và hiển nhiên, việc sử dụng triệt để thiết bị sẽ khiến pin nhanh chóng chai.

Lời hứa ở mốc 80%

Hãng thường khẳng định pin sẽ còn 80% dung lượng sau một số chu kỳ nhất định. Với iPhone 14 trở xuống, Apple cho rằng người dùng sẽ chạm tới mốc này khi pin hoàn thành 500 chu kỳ. Trên iPhone 15, Apple nâng con số lên 1.000 chu kỳ. Phải nói rõ, Apple cho rằng điện thoại của người dùng đều hoạt động trong điều kiện lý tưởng, một khái niệm mập mờ không ai có thể khẳng định.

Các hãng điện thoại Android lại đưa ra mốc khác nhau dựa trên tốc độ sạc. OPPO từng công bố chuẩn sạc 65W sẽ giữ cho pin còn khoảng 91% sau 800 chu kỳ, trong khi sạc 125W sẽ khiến pin xuống còn 80% sau cùng số chu kỳ ấy. Công nghệ pin và sạc tiếp tục được cải thiện theo thời gian, sau này OPPO cho biết công nghệ 150W đã giữ cho pin được khoảng 80% sau 1.600 chu kỳ.

Trước khi kéo thanh trượt, cần nhớ mAh (miliampe giờ) cho biết pin chứa được bao nhiêu điện, còn độ chai tính theo phần trăm của số ấy. Cùng chai 20%, pin 7.000 mAh mất 1.400 mAh, còn pin 4.000 mAh mất 800 mAh.

Hãy chọn mốc dung lượng gần với máy của bạn, mỗi mốc kèm hai máy ví dụ, rồi kéo số chu kỳ để xem độ chai tăng thế nào ở ba kiểu sạc.

Vì sao dòng sạc lớn làm pin chai

Trong quá trình sạc, các ion lithium chạy sang cực than chì. Nếu dòng sạc quá lớn, chúng không kịp vào hết bên trong mà sẽ bám lại ở lớp kim loại tại mặt ngoài. Giới chuyên gia gọi đây là hiện tượng mạ lithium - lithium plating. Và khi phần lithium này không còn tham gia vào quá trình hoạt động của pin, chúng ta thấy hiện tượng “chai” xuất hiện.

Trong một nghiên cứu do Viện Công nghệ Hoàng gia KTH (Thụy Điển) thực hiện trên tế bào pin dành cho xe buýt điện, quá trình mạ lithium tăng tốc khi sạc ở mức 3C, tức sạc đầy trong khoảng 20 phút. Vì thế pin thường không được sạc đều tay: Apple mô tả quy trình sạc pin của họ như sau: sạc nhanh tới khoảng 80% rồi giảm dòng điện để kéo dài tuổi thọ pin.

Ba câu trả lời dựa trên ba cách thử

Vậy sạc nhanh chai hơn bao nhiêu? Biểu đồ dưới đây cho thấy khác biệt giữa ba bài thử.

Một thử nghiệm của kênh HTX trên YouTube chỉ thấy tốc độ sạc 120W và 18W chênh khiến độ chai chỉ chênh nhau 0,3% sau hơn 500 chu kỳ. Trên xe điện, dữ liệu thực của Geotab lại cho thấy sạc nhanh trên 100 kW làm pin chai tới 3,0% mỗi năm, gấp đôi mức 1,5% của nhóm sạc công suất thấp. Điều đó cho thấy chưa nguồn nào đủ sức nặng để kết luận thay cho các thử nghiệm còn lại.

Chỉ còn một sự thật bất biến: pin sạc nhiều thì sẽ phải chai.

Vậy nên sạc thế nào

Điều chắc chắn nhất vẫn là số chu kỳ: càng xả sâu và sạc lại nhiều lần, pin càng sớm chạm tới con số 80%. Có một lời khuyên chung được đưa ra là tránh xả cạn pin, để pin chạm tới mốc 0% rồi “bơm” lại từ đầu.

Bên cạnh đó, người dùng cũng đừng quá lo lắng khi thấy smartphone hay bất cứ thiết bị nào khác báo pin chỉ còn 80%. Điều đó cho thấy bạn đã tận dụng tối đa sản phẩm bạn mua về để phục vụ nhu cầu cá nhân. Khi nó xuống quá thấp, và khi nhận thấy bạn đang phải sạc nhiều hơn mọi khi, đó là lúc thay pin, hoặc tìm những bài review uy tín để sắm cho mình một thiết bị mới.

* Chu kỳ sạc và mốc 80% của Apple: trang hỗ trợ Apple về tuổi thọ pin iPhone (iPhone 14 trở xuống 500 chu kỳ, iPhone 15 là 1.000 chu kỳ, trong điều kiện lý tưởng) và trang Apple về pin lithium-ion (định nghĩa chu kỳ sạc; sạc nhanh tới 80% rồi giảm dòng).

* OPPO công bố sạc 65W còn khoảng 91% sau 800 chu kỳ và 80% sau 1.500 chu kỳ, sạc 125W còn 80% sau 800 chu kỳ (qua Android Authority, 2020 tới 2021); sạc 150W còn 80% sau 1.600 chu kỳ (qua Android Authority và PhoneArena, 2022). Đường trên biểu đồ là nội suy tuyến tính giữa các mốc hãng công bố, số ở mốc 500 chu kỳ là kết quả nội suy.

* Thử nghiệm của kênh HTX trên YouTube: sạc 120W so với 18W chênh trung bình 0,3% sau hơn 500 chu kỳ (Android Central) hoặc dưới 1% (Guru3D); nhóm giữ pin 30% tới 80% giữ thêm khoảng 2,5% tới 4% dung lượng. Cả hai nguồn đều là bài báo thuật lại video.

* Geotab, báo cáo sức khỏe pin xe điện 2025 (hơn 22.700 xe, 21 mẫu xe): sạc nhanh DC trên 100 kW chai tới 3,0% mỗi năm, nhóm sạc công suất thấp chai 1,5% mỗi năm.

* Mạ lithium: Mussa và cộng sự, Journal of Power Sources, 2019 (tế bào NMC/than chì 25 Ah; sạc 3C trở lên gây mạ lithium tăng tốc). Hao mòn do tuổi và do sạc xả: Battery University, bài BU-808.

* Dung lượng pin và công suất sạc có dây tối đa của các máy ví dụ: trang thông số GSMArena. Đó là số danh định của hãng, một số máy có bản khác nhau theo thị trường. Máy ví dụ chỉ để minh họa mốc mAh, không dùng để so sánh độ bền.