Làm video hướng dẫn viết code thủ công, một lập trình viên người Việt lại bị hỏi có phải là AI

Cho dù vẫn hướng dẫn mọi người code thủ công, anh lại không hề ghét AI, trái lại anh cho rằng, AI sẽ chỉ hỗ trợ tốt nếu mọi người có kiến thức tốt.

“The guardian of the craft of manual programming” là dòng giới thiệu trên trang chủ Hayyoth, kênh YouTube của một lập trình viên tại Việt Nam. Với 27.400 người đăng ký và hơn 2,2 triệu lượt xem, Hayyoth gây chú ý bởi một lựa chọn khá khác thường giữa thời AI: chủ nhân kênh vẫn hướng dẫn mọi người lập trình hoặc code thủ công.

Đặc biệt hơn, thay vì những lời thuyết trình hoặc giảng giải bằng giọng nói, cả video diễn ra gần như im lặng, chủ yếu ghi lại màn hình Terminal, nơi anh trực tiếp gõ code và trình bày các bước thực hiện. Một cửa sổ webcam nhỏ ở góc dưới màn hình hiển thị hình ảnh của anh (với phần lớn thời gian phì phèo điếu thuốc).

Phong cách độc đáo này đã khiến một người xem gửi email hỏi liệu chủ nhân kênh có phải AI hay không.

Thay vì trả lời bằng vài dòng giải thích, lập trình viên này đăng một video dài khoảng 15 phút mang tên I am Human, not AI. This is my story . Video vẫn giữ cách thể hiện quen thuộc: không lời thoại, chỉ có những dòng chữ được gõ trực tiếp trên màn hình cùng một số hình ảnh cũ. Nhưng lần này, thay vì hướng dẫn lập trình, anh kể lại câu chuyện cuộc đời mình, từ niềm đam mê máy tính, những năm tháng làm việc, cho đến quyết định rời văn phòng để theo đuổi con đường riêng.

Từ bỏ đại học, công ty riêng và cả những phần mềm không tự do

Nhìn lại những bức ảnh thời trẻ, chủ nhân Hayyoth cho thấy mình đã có niềm yêu thích đặc biệt với khoa học, vật lý và máy tính từ sớm. Anh tự nhận là một người mê Linux, thậm chí nhắc đến câu nói quen thuộc trong cộng đồng này: “I use Arch btw”.

Nhưng điều đáng chú ý hơn cả là cách anh lựa chọn con đường của mình. Trong một ghi chú có tiêu đề “I quit anything”, anh liệt kê những thứ từng chủ động từ bỏ: những thú vui phù phiếm để dành thời gian cho tri thức, việc học đại học khi nhận ra trường không dạy những kiến thức thực sự mình cần, và cả công ty do chính mình thành lập.

Lý do rời bỏ công ty được anh viết khá thẳng thắn: tiền bạc không phải mục đích sống của mình, cũng như anh không muốn tiếp tục bị cuốn vào guồng quay của chủ nghĩa tư bản. Đây không phải lời than phiền về một công việc cụ thể, mà là cách anh nhìn nhận lại điều mình thực sự muốn theo đuổi.

Một quyết định khác có ảnh hưởng trực tiếp đến cách anh làm phần mềm là ngừng phát triển các sản phẩm không tự do (Non-Free Software). Anh cho biết mình đi đến lựa chọn này sau khi nhận ra những mặt tiêu cực của loại phần mềm đó, đồng thời nhắc đến triết lý của Richard Stallman, người sáng lập phong trào phần mềm tự do.

Với triết lý này, quyền kiểm soát phần mềm không chỉ nằm ở người tạo ra nó. Người sử dụng cũng cần có quyền tìm hiểu, sửa đổi và chia sẻ chương trình. Đây là một trong những lý do khiến lập trình mã nguồn mở trở thành hướng đi phù hợp với những gì anh theo đuổi.

Năm 2024, nghỉ việc để bắt đầu lại với mã nguồn mở

Năm 2024, anh quyết định nghỉ việc, chuyển sang tập trung phát triển phần mềm mã nguồn mở và lập ra WingramOrg. Trên trang giới thiệu, anh viết một câu khá giản dị: “Tôi không phải một công ty công nghệ lớn, tôi chỉ là một người muốn tạo ra điều gì đó tốt đẹp cho thế giới”.

Không có đội ngũ đông đảo hay một công ty đứng sau, anh bắt đầu xây dựng những dự án của riêng mình. Trên GitHub, tài khoản codegram01 xuất hiện hàng loạt công cụ và chương trình do anh tự viết. Anh đặc biệt yêu thích Golang, đồng thời làm việc với Vue và JavaScript thuần.

Một trong những dự án đáng chú ý là GramJS, framework JavaScript do anh tự phát triển với triết lý được diễn đạt ngay trên trang dự án: “The only JavaScript Framework you can understand”. Thay vì tạo ra một framework đồ sộ với nhiều lớp trừu tượng, anh hướng đến một công cụ nhỏ gọn, đủ đơn giản để người sử dụng có thể hiểu cách nó vận hành.

Anh cũng viết các tiện ích quản lý file trên Linux bằng Go, trong đó có gfm, một trình quản lý file được xây dựng với chưa đến 100 dòng code, cùng goff và godriver. Những công việc này phản ánh khá rõ cách anh tiếp cận lập trình: không nhất thiết phải tìm đến một ứng dụng có sẵn cho mọi nhu cầu, đôi khi có thể tự viết một công cụ nhỏ để giải quyết vấn đề của mình.

Terminal trở thành trung tâm trong cách làm việc ấy. Thay vì phụ thuộc vào nhiều phần mềm giao diện, anh sử dụng những công cụ như Neovim, tmux, w3m, gcc và make. Với anh, một cửa sổ dòng lệnh có thể đảm nhiệm phần lớn công việc cần thiết. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt các dự án mà anh chia sẻ: tự viết, tự kiểm soát và hiểu rõ thứ mình đang tạo ra.

Muốn rời bỏ công ty, nhưng tiền bạc luôn kéo anh trở lại

Tuy nhiên, cuộc sống không chỉ có những dự án mã nguồn mở. Khi đã có gia đình và con gái nhỏ, việc theo đuổi công việc mình yêu thích cũng phải đối mặt với một thực tế đơn giản: cần có tiền để trang trải cuộc sống.

Trong video, anh thẳng thắn viết rằng mình luôn không thích làm việc cho một công ty. Nhưng mỗi khi nghĩ đến chuyện nghỉ việc, nhu cầu kiếm tiền lại buộc anh quay trở lại môi trường doanh nghiệp. Năm 2025, anh trở lại làm việc tại một công ty nhỏ mà mình từng gắn bó từ khi nơi này chỉ có ba người. Công ty sau đó phát triển lớn hơn, nhưng anh cảm thấy công việc không còn vui như trước.

Dù vậy, anh vẫn tìm được niềm vui ở một hoạt động khác: chia sẻ kiến thức. Anh tổ chức các buổi dạy Frontend miễn phí qua Google Meet, bởi như chính dòng chữ xuất hiện trong video, “I love share knowledge”. Với người đã nhiều lần bày tỏ mong muốn tự tìm hiểu và làm ra những thứ có ích, việc truyền đạt kiến thức cho người khác dường như cũng là một cách để tiếp tục theo đuổi điều mình quan tâm.

Nhưng anh không muốn mãi mắc kẹt trong vòng lặp nghỉ việc vì không thích công ty, rồi lại quay về làm thuê khi cần tiền. Lần này, anh chọn chuẩn bị một lối thoát khác: xây dựng trang trại.

Bỏ phố về làm nông để có một năm tự do học lại lập trình

Trong giai đoạn 2025-2026, anh bắt đầu xây dựng trang trại với cây trồng và vật nuôi. Những hình ảnh xuất hiện trong video cho thấy một cuộc sống rất khác với hình dung thường thấy về một lập trình viên: những luống rau ngoài vườn, đàn gà, công việc đồng áng và cả cảnh anh mang laptop ra ô tô để vừa làm nông vừa viết code.

Anh gọi đây là bước chuẩn bị cho ngày rời bỏ công việc doanh nghiệp. Trong một ghi chú, anh viết rằng mình đã bắt đầu trang trại để chuẩn bị cho sự ra đi ấy. Nhờ vậy, anh có thể dành trọn một năm để hòa mình vào thiên nhiên, làm việc với những gì mình lựa chọn, thay vì phải quay lại guồng quay công sở mỗi khi cần thu nhập.

Khoảng thời gian tự do đó còn giúp anh quay lại với những kiến thức lập trình nền tảng. Anh bắt đầu học C, lập trình cấp thấp và thuật toán, những thứ mà theo lời anh, mình đã bỏ lỡ trong những năm tháng bận rộn đi làm.

Sau nhiều năm làm Web Developer, anh không chỉ tiếp tục phát triển những ứng dụng phục vụ công việc thường ngày mà còn muốn quay lại tìm hiểu những nguyên lý cơ bản bên dưới phần mềm. Việc học C hay low-level programming không đơn thuần là bổ sung thêm một ngôn ngữ, mà là cách anh đi sâu hơn vào cách máy tính thực sự vận hành.

Cú gãy chân và lý do anh lập kênh Hayyoth

Năm 2026, anh bị gãy chân và phải ngồi xe lăn. Có nhiều thời gian rảnh hơn, anh nghĩ đến việc quay lại đóng góp cho cộng đồng mã nguồn mở. Nhưng khi trở lại, anh nhận thấy thế giới phần mềm đã thay đổi rất nhiều so với trước đó.

AI đã trở nên phổ biến, còn cách con người làm việc với nhau cũng khiến anh suy nghĩ. Trong video, anh viết rằng mọi người không còn đủ tin tưởng lẫn nhau để cộng tác, và gần như chẳng còn ai tự tay viết code nữa.

Đó là thời điểm Hayyoth ra đời.

Trên kênh này, anh không chỉ trình diễn những sản phẩm đã hoàn thiện mà còn ghi lại quá trình tự xây dựng chúng. Có video anh viết lại trình soạn thảo văn bản ed bằng khoảng 100 dòng C, có video tự triển khai Hash Table, Dynamic Array hay Linked List. Người xem được nhìn thấy từng dòng lệnh xuất hiện trên Terminal, từng bước chương trình được hình thành, trong khi hình ảnh anh qua webcam chỉ nằm ở một góc màn hình.

Không có giọng nói thuyết trình hay những đoạn giải thích dài. Thay vào đó là màn hình code, các ghi chú và tiếng gõ phím. Cách làm này có thể khiến video trở nên khác thường với phần đông người xem YouTube, nhưng lại phù hợp với điều anh muốn thể hiện: lập trình không chỉ là tạo ra kết quả bằng cách nhanh nhất, mà còn là quá trình tự tay tìm hiểu cách mọi thứ hoạt động.

Anh không chống lại AI, điều anh muốn giữ lại là quyền được tự tìm hiểu

Dù Hayyoth mang đậm tinh thần lập trình thủ công, chủ nhân kênh không xem AI là kẻ thù. Ở cuối video, anh viết rõ rằng mình không ghét AI và cũng không cho rằng AI đang cướp mất công việc của mình.

Điều anh thực sự không thích là những hệ thống kìm kẹp con người. Quan điểm này đã xuất hiện từ trước khi AI trở thành tâm điểm của ngành phần mềm, thể hiện qua việc anh rời bỏ công ty riêng, ngừng phát triển phần mềm không tự do và lựa chọn theo đuổi mã nguồn mở.

Một câu nói trên kênh Hayyoth tóm gọn cách anh nhìn nhận việc học: “AI learn from complexity. Humans learn from simplicity”. AI học từ sự phức tạp, còn con người học từ sự đơn giản.

Với anh, tự tay viết một cấu trúc dữ liệu hay xây dựng lại một chương trình từ đầu không phải để chứng minh máy móc không thể làm được. Đó là cách con người hiểu sâu hơn về công cụ mình đang sử dụng, thay vì chỉ nhận lấy một kết quả có sẵn.

Bởi với một người yêu lập trình, đôi khi điều đáng giá không chỉ là chương trình có chạy được hay không, mà còn là cảm giác hiểu được từng dòng lệnh mình viết ra, biết chính xác nó hoạt động như thế nào và có thể tự tay tạo nên một thứ gì đó từ con số không.