Không còn Jensen Huang, NVIDIA sẽ về đâu? | Viết bởi Pnghuy

Sau 33 năm, Jensen Huang chính thức không còn là CEO của NVIDIA . Trong thông cáo phát đi ngày 12/11, hội đồng quản trị NVIDIA cho biết ông đã từ chức chủ tịch điều hành, CEO và rời luôn hội đồng quản trị, có hiệu lực ngay lập tức. Hồ sơ 8-K nộp lên SEC (Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ) ghi rõ hội đồng quản trị đã chấp thuận đơn từ chức từ ngày 11/11.

Ghế CEO tạm quyền được giao cho Colette Kress , giám đốc tài chính của NVIDIA từ năm 2013, bà vẫn kiêm luôn vai trò CFO cho tới khi có người thay chính thức. NVIDIA cũng lần đầu tiên có Chair of the Board (chủ tịch hội đồng quản trị) là Harvey C. Jones, cựu CEO của Synopsys và là thành viên hội đồng quản trị từ năm 1993.

Thị trường phản ứng gần như ngay lập tức. Cổ phiếu NVIDIA giảm gần 10% trong phiên thứ 5, kéo vốn hóa xuống dưới 4.000 tỷ USD, còn theo Al Jazeera thì chỉ trong tuần này NVIDIA đã mất hơn 600 tỷ USD giá trị. Câu hỏi bây giờ không còn là Jensen có ở lại hay không, mà là NVIDIA sẽ đi tiếp ra sao khi người gần như quyết định mọi thứ đã rời đi? Và một câu hỏi khó chịu hơn, nếu những cáo buộc về điệp viên Trung Quốc là đúng, thì Bắc Kinh đã lấy được gì từ ông?

Chuyện gì đã xảy ra với Jensen Huang?

Mọi chuyện bắt đầu từ ngày 29/10, khi The New York Times đưa tin giới tình báo Mỹ kết luận Alice Huang (còn có tên Huang Le), một cựu lãnh đạo của Megaspeed, là người của MSS (Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc) và đã tiếp cận Jensen. Alice Huang không có quan hệ họ hàng gì với Jensen. Megaspeed là công ty trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây đặt tại Singapore, theo The New York Times thì công ty này đã mua khoảng 4.8 tỷ USD thiết bị của NVIDIA và Al Jazeera cho biết nhà chức trách Mỹ đã điều tra Megaspeed từ năm 2024 vì nghi công ty giúp Trung Quốc né lệnh kiểm soát xuất khẩu chip. Megaspeed phủ nhận. Phía Trung Quốc, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Quách Gia Côn gọi các thông tin này là suy đoán vô căn cứ nhằm bôi nhọ Bắc Kinh.

Lúc đầu NVIDIA nói các cuộc gặp giữa Jensen và khách hàng là chuyện bình thường của một CEO. Nhưng đến ngày 8/11, Jensen gửi thư cho nhân viên thừa nhận đã không chung thủy với vợ, cùng ngày hội đồng quản trị mở cuộc điều tra độc lập do một ủy ban gồm các thành viên độc lập phụ trách, có luật sư bên ngoài hỗ trợ. Trong tuyên bố, hội đồng quản trị nói họ chưa có lý do để tin rằng an ninh quốc gia hay bí mật của NVIDIA đã bị lộ. Đến ngày 11/11, The New York Times tiếp tục đưa tin Jensen còn có quan hệ ngoài luồng với một phó chủ tịch của NVIDIA, người báo cáo trực tiếp cho ông. Theo Al Jazeera, hội đồng quản trị họp ngay hôm đó để bàn chuyện cho ông rời ghế và không lâu sau đó, thông báo từ chức được phát đi.

Song song là một loạt rắc rối khác. Al Jazeera cho biết FBI, Quốc hội Mỹ đều đã vào cuộc, NVIDIA còn đối mặt một vụ kiện tập thể từ cổ đông. Ba chủ tịch ủy ban Hạ viện thuộc đảng Cộng hòa đã yêu cầu Jensen dự một buổi họp kín vào ngày 18/11. Tổng thống Trump thì kể Jensen đã khẳng định với ông là hoàn toàn không biết người phụ nữ kia bị nghi là điệp viên. Cho tới lúc này, Jensen chưa bị buộc tội gì.

Vì sao mất một người mà NVIDIA chao đảo đến vậy?

Ở các tập đoàn công nghệ lớn, CEO rời đi luôn là chuyện lớn nhưng thường đã có sẵn một hệ thống người kế cận, nhưng với NVIDIA thì khác. Fortune cho biết NVIDIA không có COO (giám đốc vận hành), không có chief compliance officer, còn Jensen có khoảng 60 người báo cáo trực tiếp dưới quyền ông. Một vài nguồn tin gọi Jensen là single point of failure (điểm lỗi duy nhất, tức một mắt xích mà hỏng thì cả hệ thống đứng) của NVIDIA. Và cho tới hôm qua, NVIDIA còn chưa từng có chủ tịch hội đồng quản trị.

Nói vui thì NVIDIA giống một chiếc xe mà vô lăng, chân ga và cả tấm bản đồ đều nằm trong tay một người, xe chạy cực nhanh nhưng khi người đó bước xuống thì chưa ai trong xe từng cầm lái trọn chặng đường. Cách Jensen để hàng chục người báo cáo trực tiếp khiến không ai ngoài ông nắm một phạm vi đủ rộng trong công ty.

Bản thân Jensen cũng không giấu điều đó. Trong podcast với Jodi Shelton, khi được hỏi về người kế nhiệm, ông nói sẽ không bao giờ có một CEO nào giống ông vì ông được chính công ty nuôi lớn. Ông cũng từng gạt đi kiểu kế hoạch kế nhiệm truyền thống, cho rằng việc liên tục suy luận và ra quyết định ngay trước mặt đội ngũ chính là cách ông truyền kiến thức. Việc NVIDIA không xác định được ai trong ban điều hành để kế nhiệm là điều gần như chưa từng xảy ra đối với một công ty đại chúng.

Phố Wall định giá rủi ro này khá rõ ràng. Theo CNBC, Citi đã hạ giá mục tiêu cổ phiếu NVIDIA từ 285 USD xuống 225 USD, còn nhà phân tích Ives cho rằng NVIDIA đáng giá 300 USD mỗi cổ phiếu nếu còn Jensen và chỉ 225 USD nếu không còn ông, tức chênh nhau khoảng 25%. Armina Rosenberg của quỹ Minotaur Capital nói với Reuters rằng thị trường đã bắt đầu định giá kịch bản NVIDIA không còn nhà sáng lập như một khả năng nhiều phần sẽ xảy ra, chứ không còn là rủi ro hiếm gặp.

Nhưng nói NVIDIA sẽ sụp vì mất Jensen thì cũng chưa đúng. Fortune ước tính NVIDIA đang nắm khoảng 90% thị trường GPU trung tâm dữ liệu dùng cho AI và vị thế đó thể mất đi sau một đêm. Lian Jye Su của hãng nghiên cứu Omdia cho rằng tác động ngắn hạn tới sự liên tục của công ty là nhỏ, chỉ có định hướng dài hạn mới có thể khác đi khi có CEO mới. Thông cáo của NVIDIA cũng nhấn mạnh hoạt động, cam kết với khách hàng và lộ trình sản phẩm vẫn tiếp tục, lịch công bố kết quả kinh doanh quý 3 tài khóa 2027 vào ngày 17/11 được giữ nguyên. Đó sẽ là lần đầu tiên Colette Kress (đang là CFO) đứng trước nhà đầu tư với vai trò người đứng đầu (CEO tạm quyền).

Những ngã rẽ nào đang chờ NVIDIA?

Từ những gì đã công bố, mình suy đoán theo các thông tin mà chúng ta đã biết, có ba hướng đi chính và chúng không loại trừ nhau.

Thông cáo cho biết hội đồng quản trị sẽ tìm CEO chính thức từ cả trong lẫn ngoài công ty. Hiện tại Colette Kress và kỹ sư Ian Buck là hai ứng viên nội bộ sáng giá nhất. Kress có lợi thế là người quen mặt với nhà đầu tư, bà xuất hiện cùng Jensen trong các cuộc gọi công bố kết quả kinh doanh và có gần 25 năm làm tài chính ở Cisco, Microsoft trước khi về NVIDIA. Nhưng Axios dẫn ý kiến giới phân tích rằng cả sự nghiệp của Kress gắn với tài chính, nên bà không hẳn là người kế nhiệm phù hợp cho vai trò người định hướng công nghệ như Jensen. Với Ian Buck (người góp công lớn tạo ra CUDA), Lian Jye Su của Omdia gọi ông là một người kỳ cựu được đánh giá rất cao trong ngành, nhưng cũng nói mọi thứ vẫn chỉ là suy đoán cho tới khi có quyết định cuối cùng.

Fortune cho biết Jensen từng mong CEO tiếp theo là người đang làm ở NVIDIA. Hướng này giữ được văn hóa kỹ thuật và lộ trình sản phẩm.

Theo Bloomberg, hội đồng quản trị đã làm việc với một công ty bên ngoài để tìm người thay thế (Tổng thống Trump đã gợi ý là Tim Cook). Một số thông tin khác nhắc tới tên Eric Schmidt, cựu CEO Google, như một người có thể cầm lái nếu Jensen phải rời đi. Một CEO từ bên ngoài sẽ giúp NVIDIA làm lại hình ảnh quản trị, thứ đang bị chỉ trích nặng nhất lúc này. Steve Okun, được Al Jazeera dẫn lời, gọi việc NVIDIA không có chủ tịch hội đồng quản trị là điều "khá đáng kinh ngạc". Cái giá phải trả là văn hóa ra quyết định cực nhanh của NVIDIA, thứ vốn xây quanh một người hiểu cả kỹ thuật lẫn kinh doanh, có thể bị pha loãng.

NVIDIA có thể sẽ mất uy tín và thị trường Trung Quốc càng khó khăn hơn

Đây là ngã rẽ mình nghĩ sẽ xảy ra bất kể ai lên thay. Jensen là người vận động mạnh nhất để NVIDIA được bán chip sang Trung Quốc. Hồi tháng 5/2025, ông gọi export control (kiểm soát xuất khẩu) là một thất bại và cho biết thị phần của NVIDIA ở Trung Quốc đã giảm từ 95% xuống 50%, theo Reuters. The Hill tóm lại lập luận của ông là cho Trung Quốc mua những con chip tốt thứ ba, thứ tư của NVIDIA sẽ giữ ngành AI nước này phụ thuộc vào hạ tầng Mỹ. Yahoo Finance cho biết tháng 12/2025 Jensen thuyết phục được chính quyền Trump cho xuất khẩu một phần H200, và trong chuyến đi Bắc Kinh cùng Trump hồi tháng 5 năm nay, một thỏa thuận cho phép bán H200 cho một số công ty Trung Quốc được duyệt đã được ký.

Không còn Jensen, tiếng nói đó gần như biến mất đúng lúc Quốc hội có thêm lý do để siết lại. CNBC cho biết vụ việc có thể giúp các nghị sĩ đẩy nhanh một loạt dự luật siết xuất khẩu chip AI trong NDAA (Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng thường niên của Mỹ). Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren nói việc Jensen từ chức không miễn trách nhiệm cho ông hay NVIDIA, đồng thời kêu gọi thông qua AI Overwatch Act để Quốc hội được giám sát việc xuất khẩu chip AI.

Về doanh thu thì cú này không quá đau trong ngắn hạn. Yahoo Finance cho biết những con chip H200 chỉ chiếm chưa tới 1% trong 89 tỷ USD doanh thu trung tâm dữ liệu của NVIDIA ở quý 2 và Kress cũng đã nói dự báo của NVIDIA không tính doanh thu ở trung tâm dữ liệu từ Trung Quốc. Thứ mất đi lớn hơn là cánh cửa cho những năm sau, khi chính Jensen từng cảnh báo rằng chặn NVIDIA thì khách hàng Trung Quốc sẽ chuyển sang HUAWEI.

Nếu cáo buộc là đúng, Trung Quốc lấy được gì từ Jensen Huang?

Đây là câu hỏi giả định vì cho tới nay chưa có bằng chứng công khai nào cho thấy Alice Huang đã chuyển thông tin cụ thể nào về Bắc Kinh, hay Jensen cố ý chia sẻ thông tin mật. Tech Insider khi tổng hợp các nguồn đã xếp những điểm này vào nhóm chưa được xác nhận, Trung Quốc bác bỏ hoàn toàn, còn CNBC cho biết Jensen phủ nhận việc ông làm ảnh hưởng an ninh quốc gia hay làm lộ bí mật của NVIDIA. Nhưng nếu giả định giới tình báo Mỹ nói đúng, các chuyên gia cho rằng thứ Bắc Kinh nhắm tới không giống hình dung quen thuộc về gián điệp công nghệ.

Peter Mattis, chủ tịch Jamestown Foundation và từng là chuyên gia phân tích phản gián của CIA, nói với Newsweek rằng tình báo chủ yếu phục vụ việc ra quyết định chứ không phải đi lấy tài liệu mật. Theo Fortune, Jensen gần gũi với chính quyền Trump, được hỏi ý kiến về AI và được đưa theo trong các chuyến công du. Những gì ông nghe và nói với Tổng thống về chip, thương mại hay Trung Quốc, theo Mattis, là cửa sổ nhìn vào cách Nhà Trắng suy nghĩ. Thứ này có thể giúp Bắc Kinh đoán trước Mỹ sẽ siết hay nới ở đâu và vào lúc nào.

Mattis còn cho rằng vị trí ở Nhà Trắng khiến Jensen giá trị hơn ở vai trò người gây ảnh hưởng, tức người vô tình chuyển thông điệp có lợi cho bên kia và những người như vậy thường không biết mình đang mang thông điệp của ai. Một nguồn tin chưa được xác nhận cho rằng, Alice Huang được giao thuyết phục Jensen vận động Mỹ nới kiểm soát xuất khẩu, giới chức Mỹ tin MSS tuyển Alice Huang để thu thập thông tin và có thể để thúc đẩy chip cao cấp của NVIDIA tới được Trung Quốc. Nếu điều này đúng, những lần nới lỏng H20, H200 thời gian qua sẽ bị nhìn bằng con mắt khác. Cũng phải công bằng là Jensen đã nhiều lần công khai phản đối kiểm soát xuất khẩu với lý lẽ kinh doanh rất rõ ràng.

Đây là phần nặng nhất và cũng chưa được kiểm chứng. The Information đưa tin mối quan hệ này đã giúp tạo điều kiện cho ít nhất 7.5 tỷ USD chip NVIDIA tới tay các công ty Trung Quốc, qua một mạng lưới công ty ở Trung Quốc và Singapore do Alice Huang, chồng và em gái bà dựng lên, chuyển khoảng 240.000 GPU H100, H200 và một ít A100. Megaspeed còn được cho là xây trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á rồi cho Alibaba thuê sức mạnh tính toán, nhưng cảnh sát Singapore chưa tìm thấy bằng chứng chuyển chip trái phép. Một khách hàng nào đó mua hơn 4.8 tỷ USD phần cứng NVIDIA mà có cựu lãnh đạo bị nghi dính tới tình báo chính là kịch bản các quan chức kiểm soát xuất khẩu lo ngại nhất.

Ngược với hình dung về điệp viên đánh cắp bản thiết kế chip, đây lại là khả năng bị đánh giá thấp nhất. Carsten Holz, được Al Jazeera dẫn lời, cho rằng khả năng Jensen chuyển thông tin kỹ thuật quan trọng cho người khác là cực kỳ thấp. NVIDIA cũng nói với The New York Times rằng các cuộc trò chuyện của Jensen với khách hàng không bao giờ có thông tin liên quan tới an ninh quốc gia, và hội đồng quản trị lúc mở điều tra cũng chưa thấy dấu hiệu bí mật công ty bị lộ.

Có một điều trớ trêu ở đây. Nếu mục tiêu của Bắc Kinh là giữ cửa chip NVIDIA mở, thì kết quả đang đi ngược lại, người vận động nhiều nhất cho cánh cửa đó đã ra đi, còn Quốc hội Mỹ có thêm lý do để đóng nó chặt hơn. Cá nhân mình nghĩ nếu cáo buộc là đúng thì giá trị lớn nhất Trung Quốc có được nằm ở những gì đã qua, như hiểu biết về cách Washington ra quyết định và những lô chip nếu thật sự đã lọt vào, chứ không nằm ở tương lai.

Cá nhân mình không nghĩ NVIDIA sẽ tụt dốc ngay (điều này gần như là không thể). Lý do là lợi thế của NVIDIA nằm ở hệ sinh thái phần cứng, phần mềm đã xây suốt nhiều năm và vị thế gần như độc tôn ở GPU cho AI, những thứ không phụ thuộc vào việc ai đứng trên sân khấu những lần GTC. Nhưng NVIDIA sau Jensen có thể sẽ là một công ty khác, có chủ tịch hội đồng quản trị, có quy trình kế nhiệm, quản trị chặt hơn và chắc chắn dè dặt hơn với Trung Quốc.

Cái làm NVIDIA đi nhanh hơn đối thủ suốt mấy năm qua chính là việc một người có thể đổi hướng cả công ty sau một buổi họp, cơ chế đó vừa là sức mạnh, vừa là lý do khiến NVIDIA chao đảo lúc này. Kỳ công bố kết quả kinh doanh ngày 17/11 và cái tên CEO chính thức trong thời gian tới sẽ cho biết NVIDIA chọn giữ tốc độ hay chọn sự an toàn.

Còn với cả ngành chip, bài học khá rõ ràng. Khi một công ty nắm trong tay công nghệ mang tính chiến lược của cả một quốc gia, rủi ro lớn nhất đôi khi không nằm ở đối thủ mà nằm ở chính người đứng đầu.