Hộp số CVT: vì sao Vios, Accent đều dùng, và khác gì hộp số 6 cấp của Mazda3

Buổi sáng kẹt xe, nhích từng mét, đạp ga là xe trôi đi êm, không có cú giật nào mỗi lần sang số. Đạp ga sâu để vượt thì vòng tua máy vọt lên rồi đứng yên, trong khi tốc độ cứ tăng dần. Đó là đặc trưng của hộp số vô cấp CVT, loại hộp số đang có trên nhiều mẫu sedan hạng B bán chạy ở Việt Nam như Toyota Vios hay Hyundai Accent.

CVT là gì: hai puly và một dây đai

Hộp số tự động có cấp quen thuộc dùng các cặp bánh răng với tỉ số truyền cố định: số 1, số 2, số 3. CVT (Continuously Variable Transmission) thay các cấp số đó bằng hai puly, mỗi puly gồm hai nửa hình nón, nối với nhau bằng một dây đai. Khi hai nửa puly tiến lại gần hoặc tách xa nhau, dây đai chạy ở vòng to hoặc vòng nhỏ, tỉ số truyền vì thế thay đổi liên tục thay vì nhảy theo 5 hay 6 nấc cố định.

Ở số thấp, dây đai chạy vòng nhỏ trên puly động cơ và vòng to trên puly ra bánh; ở số cao thì ngược lại. Ảnh: Sơ đồ tự vẽ theo mô tả của Honda

Honda giải thích trong trang hỏi đáp của hãng: nhờ tỉ số truyền thay đổi liên tục, động cơ được giữ ở vùng vòng tua phù hợp cho từng tình huống thay vì lên xuống theo từng cấp số. Hai lợi ích Honda nêu là tăng tốc êm, không giật khi chuyển số, và tiết kiệm nhiên liệu.

Mặt cắt hộp số vô cấp Super CVT-i của Toyota, lộ hai puly và dây đai thép bên trong (chú thích gốc tiếng Nhật). Ảnh: Hatsukari715, Wikimedia Commons

Vios và Accent cùng chọn hộp số vô cấp

Toyota Vios bán ở Việt Nam có ba phiên bản: 1.5E MT số sàn, 1.5E CVT và 1.5G CVT, giá niêm yết từ 458 đến 553 triệu đồng. Theo số liệu của Toyota Việt Nam, bản 1.5E CVT tiêu thụ 5,83 lít/100 km đường hỗn hợp, thấp hơn bản số sàn 1.5E MT (6,02 lít/100 km); trong đô thị, hai bản gần như ngang nhau (7,60 và 7,62 lít/100 km). Tức là trên chiếc xe này, CVT không tốn xăng hơn số sàn như định kiến cũ.

Toyota Vios có hai bản dùng hộp số CVT là 1.5E CVT và 1.5G CVT. Ảnh: M 93, Wikimedia Commons

Hyundai Accent thế hệ mới bán tại Việt Nam dùng động cơ Smartstream 1.5, công suất 115 mã lực tại 6.300 vòng/phút, mô-men xoắn 144 Nm tại 4.500 vòng/phút, đi với hộp số sàn 6 cấp hoặc hộp số vô cấp. Hyundai gọi hộp số vô cấp của mình là IVT (Intelligent Variable Transmission), về nguyên lý vẫn là một dạng CVT.

Hyundai Accent thế hệ mới, bản bán tại Việt Nam có tùy chọn hộp số vô cấp IVT. Ảnh: RL GNZLZ, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

Vì sao CVT bị chê "gào mà không chạy"

Điểm yếu lớn nhất của CVT nằm ở cảm giác lái. Khi đạp ga mạnh, hộp số thường giữ động cơ ở vòng tua cao trong khi tốc độ tăng từ từ. Người lái nghe tiếng máy gào nhưng không thấy xe vọt lên theo từng nấc như hộp số có cấp, nên dễ nghĩ xe yếu, dù xe vẫn đang tăng tốc đều.

Nhiều hãng xử lý điểm này bằng "số ảo": lập trình cho CVT giả lập các cấp số khi tăng tốc mạnh hoặc khi người lái chuyển sang chế độ sang số tay. Khi vượt xe hay xuống dốc dài, chế độ này giúp giữ vòng tua và lực phanh động cơ theo ý người lái.

So với hộp số tự động 6 cấp: Mazda3 đi hướng khác

Không phải hãng nào cũng chọn CVT. Mazda3, mẫu sedan hạng C, dùng hộp số tự động 6 cấp, loại có cấp truyền thống với 6 tỉ số truyền cố định. Theo Mazda Việt Nam, Mazda3 bán trong nước dùng động cơ 1.5L, công suất 110 mã lực tại 6.000 vòng/phút và mô-men xoắn 146 Nm tại 3.500 vòng/phút, giá từ 569 đến 719 triệu đồng. Hộp số có cấp cho cảm giác sang số rõ ràng, phản hồi chân ga trực tiếp hơn.

Mazda3 dùng hộp số tự động 6 cấp thay vì CVT. Ảnh: TTTNIS, Wikimedia Commons

Đặt cạnh nhau, sự đánh đổi khá rõ. CVT êm, mượt khi chạy phố và tiết kiệm nhiên liệu. Hộp số có cấp cho cảm giác lái gắn kết hơn, sang số dứt khoát hơn. Lưu ý Mazda3 ở phân khúc cao hơn Vios và Accent, nên đây là so sánh hai triết lý hộp số chứ không phải so hai xe cùng hạng.

Ai hợp với CVT, và cần lưu ý gì

Nếu phần lớn quãng đường là đi làm trong phố, kẹt xe mỗi ngày và chi phí nhiên liệu là thứ được tính kỹ, CVT là lựa chọn hợp lý. Nếu thích cảm giác sang số rõ ràng và phản hồi chân ga tức thì, hộp số có cấp sẽ đúng ý hơn.

Một lưu ý thực tế: dầu hộp số CVT là loại chuyên dụng và cần thay theo đúng lịch của hãng. Khi mua xe cũ dùng CVT, lịch sử bảo dưỡng hộp số là thứ nên kiểm tra đầu tiên.

Hộp số không phải thứ người mua xe hay hỏi đầu tiên, nhưng nó quyết định cảm giác mỗi ngày cầm lái. Với xe đi phố, CVT là lựa chọn hợp lý; còn ai mê cảm giác lái thì hộp số có cấp vẫn đáng giá. Anh em đang đi xe CVT có thấy đúng là êm nhưng "gào" khi đạp ga sâu không?

Nguồn: Toyota Việt Nam – Vios , Honda Việt Nam – Câu hỏi thường gặp về hộp số CVT , Hyundai Thành Công – All New Accent , Mazda Việt Nam – Mazda3 phiên bản