Hành trình đổi phe của trung úy Nga chiến đấu ở Ukraine

Sau khi tốt nghiệp, trung úy Stupnikov được điều đến chiến trường Ukraine, nơi anh bí mật hợp tác với tình báo đối phương, trước khi mạo hiểm đào tẩu.

Vào một sáng tháng 2/2024 lạnh buốt, trung úy Lev Stupnikov lái xe tiến sát rìa cánh đồng ở miền đông Ukraine, phía sau là đoàn xe của các sĩ quan cấp cao quân đội Nga đến thị sát buổi tập trận gần tiền tuyến.

Trong nhiều ngày liền, lính bộ binh, quân y và các sĩ quan Nga đã luyện tập trên nền đất đóng băng để chuẩn bị cho chiến dịch tấn công thành phố Ugledar gần đó. Stupnikov tiến lại gần nhóm binh sĩ đang chờ lệnh và chụp một bức hình, áp sát điện thoại vào ngực để tránh gây chú ý. Sau đó, anh nhanh chóng nhắn tin: "Có khoảng 120-150 người ở đây."

Stupnikov, người vừa tốt nghiệp một học viện quân sự danh tiếng ở St. Petersburg, đang có một bí mật: Từ đầu tháng đó, anh bắt đầu lén cung cấp thông tin cho tình báo Ukraine.

Trước đó, anh đã gửi cho người liên lạc tọa độ chính xác của cánh đồng này. Giờ đây, khi hàng loạt binh sĩ Nga cùng các chỉ huy tập trung tại đây, Stupnikov chỉ có chút thời gian ít ỏi để thoát khỏi tầm đạn.

"Rời khỏi đó đi", người liên lạc bên phía Ukraine hồi đáp, rồi nhắn thêm: "Tôi đang đợi tin báo anh đã rời đi". Không thấy hồi âm, một phút sau, người này tiếp tục gửi tin nhắn viết hoa toàn bộ: "ĐI NGAY".

Stupnikov nhanh chóng tiến về phía nhóm tài xế đang hút thuốc bên những chiếc xe nổ máy chờ sẵn. Giả vờ nhăn nhó ôm bụng, anh xin họ một gói khăn giấy ướt. Anh lẩn vào rặng cây gần đó, cúi người giả vờ đi vệ sinh.

Tiếng nổ lớn vang lên ngay sau đó, hất văng anh xuống đất. Mảnh đạn găm chi chít vào chiếc xe tải cạnh đó. Phía Ukraine đã phóng một loạt đạn từ pháo phản lực HIMARS xuống mục tiêu.

Khi đứng dậy, Stupnikov bàng hoàng trước cảnh tượng hàng chục người chết và bị thương nằm khắp cánh đồng, do sức sát thương từ đầu đạn chùm của HIMARS gây ra.

Cuối ngày hôm đó, Stupnikov gửi cho phía Ukraine số liệu thương vong đã được xác nhận: 68 người chết và 60 người bị thương. Trong số những người thiệt mạng có 10 sĩ quan, bao gồm đại tá Gusein Musayev, chỉ huy Lữ đoàn bộ binh cơ giới số 36, vốn được xem là mục tiêu quan trọng của Kiev.

Các blogger quân sự Nga ủng hộ Điện Kremlin xác nhận số liệu thương vong này, đồng thời chỉ trích những chỉ huy quân đội đã yêu cầu quân nhân dưới quyền tập trung đông người ở địa hình trống trải.

Đây là một trong những cuộc tấn công đơn lẻ gây thương vong lớn nhất kể từ khi Nga mở chiến dịch tại Ukraine hai năm trước đó. Song đó chỉ là vụ đầu tiên trong loạt cuộc tấn công mà Ukraine thực hiện với thông tin do Stupnikov cung cấp.

Hơn ba năm trước khi xung đột Ukraine nổ ra, Stupnikov, khi đó 17 tuổi, trúng tuyển vào Học viện Quân sự Thông tin Liên lạc Budyonny. Anh sinh ra ở Kazakhstan, nhưng đã theo mẹ chuyển tới thành phố Omsk ở Siberia 6 năm trước đó, theo chương trình hồi hương người Nga sống ở nước ngoài.

Năm 2021, sau khi kết hôn với bạn gái Liza, Stupnikov đã tính chuyện xuất ngũ, trở thành một huấn luyện viên thể hình và xây dựng cuộc sống riêng. Nhưng những biến cố bên ngoài đã nhanh chóng đảo lộn hoàn toàn kế hoạch cuộc đời anh.

Một buổi sáng tháng 2/2022, Stupnikov thức dậy và thấy trên điện thoại tràn ngập những đoạn video trực thăng Nga bay qua các thành phố Ukraine, cùng tiếng bom nổ dồn dập trong những giờ đầu tiên Nga phát động chiến dịch tấn công nước láng giềng.

Chỉ sau một đêm, cuộc chiến đã làm thay đổi hoàn toàn bầu không khí trong học viện. Các học viên tập hợp trong hội trường lớn để nghe bài phát biểu của Tổng thống Vladimir Putin về lý do phát động chiến dịch.

Phải đến tháng 6/2023 Stupnikov mới tốt nghiệp, nhưng quân đội Nga thông báo cần gấp một khóa sĩ quan mới để bổ sung cho chiến dịch. Vì vậy, vào tháng 4/2023, 450 học viên cùng khóa tập trung tại sân diễu binh, bước lên nhận quân hàm trung úy để chuẩn bị lên đường tới chiến trường Ukraine.

Khi được thông báo con trai sắp ra chiến trường, bà Tatiana Yantsen, mẹ của Stupnikov, tìm mọi cách để ngăn cản. Bà đã chuẩn bị kế hoạch giúp con trai đào tẩu trên đường ra chiến trường, nhưng Stupnikov đã không làm theo do lo sợ hậu quả có thể xảy ra.

Anh sau đó được điều tới làng Mykilske nằm ngay trên tiền tuyến, thuộc biên chế Lữ đoàn Bộ binh Cơ giới Cận vệ Độc lập số 36 của Nga. Tại đây, Stupnikov được phân công làm sĩ quan phụ trách thông tin của một tiểu đoàn có nhiệm vụ đánh chiếm Ugledar, cứ điểm đóng vai trò then chốt trong tuyến phòng thủ của Ukraine tại vùng Donbass.

Anh chịu trách nhiệm bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt với đơn vị, đồng thời tiếp nhận dữ liệu từ UAV trinh sát và camera giám sát trên chiến trường.

Vào tháng 2/2024, ba tháng sau khi Stupnikov ra tiền tuyến, bà Tatiana viết thư cho Dmytro Karpenko, một lập trình viên máy tính hợp tác với tình báo quân sự Ukraine.

Karpenko nổi tiếng với các video phỏng vấn tù binh Nga đăng trên kênh YouTube của mình. Một số tù binh đã liên lạc với ông sau khi được hồi hương, đề nghị tiết lộ bí mật quân sự để đổi lấy tiền.

Tháng 10/2023, ông từng công bố mức thưởng 250.000 ruble (khoảng 2.700 USD) cho bất kỳ quân nhân Nga nào cung cấp thông tin hỗ trợ chiến dịch của Ukraine.

Stupnikov nhận ra tên Karpenko khi mẹ kể về việc bà đã liên hệ với ông, bởi anh từng xem hàng chục video Karpenko phỏng vấn tù binh Nga. Anh soạn tin nhắn trên WhatsApp: "Tôi sẵn sàng hợp tác với ông và đầu hàng". Cuối tin, anh ghi rõ họ tên, quân hàm, địa điểm đóng quân cùng tên tiểu đoàn và lữ đoàn.

Khi gọi lại tối hôm đó, Karpenko đưa ra các điều kiện hợp tác. Ông đề xuất lịch liên lạc cố định hằng tuần để hai bên bàn về mục tiêu tiếp theo và khoản tiền Stupnikov sẽ nhận được. Stupnikov cũng phải thường xuyên xóa mọi dấu vết trao đổi giữa hai người.

Họ còn thống nhất một mật mã: sau mỗi lời chào, Stupnikov sẽ thêm một con số được quy ước trước, bằng ngày trong tháng cộng thêm 5. Chẳng hạn, tin nhắn gửi ngày 20/2 phải bắt đầu bằng "Xin chào 25". Nếu không có con số này, Karpenko sẽ biết nguồn tin của mình đã bị lộ.

Stupnikov đồng ý hợp tác với Karpenko, nhưng đưa ra một điều kiện duy nhất: anh không muốn nhận bất kỳ khoản tiền nào.

Stupnikov bắt đầu chiến dịch phá hoại từ bên trong. Anh chia sẻ tần số vô tuyến, vị trí đóng quân và kế hoạch tác chiến chi tiết của đơn vị cho tình báo Ukraine. Anh vô hiệu hóa camera giám sát lãnh thổ Ukraine và cố tình làm chập cháy thiết bị điều khiển drone.

Nhờ Stupnikov, Ukraine đã liên tiếp tung những đòn tập kích gây thiệt hại lớn vào Lữ đoàn 36. Một số nguồn tin cho hay các cuộc tấn công dựa trên thông tin tình báo và tọa độ mà trung úy này cung cấp đã khiến hơn 300 binh sĩ Nga thiệt mạng.

Các blogger quân sự Nga cho hay trong suốt 7 tháng, Lữ đoàn 36 đã không thể "tiến thêm một mét nào" trên hướng phụ trách của mình.

Nhưng chiến dịch phá hoại càng thành công, Stupnikov càng lo bị lộ. Nỗi nghi ngờ về một kẻ chỉ điểm trong hàng ngũ ngày càng gia tăng với các chỉ huy Lữ đoàn 36. Stupnikov hiểu rằng việc mình bị phanh phui chỉ còn là vấn đề thời gian.

"Đó là trạng thái căng thẳng luôn thường trực. Điệp viên thực thụ được đào tạo nghiệp vụ tình báo, còn tôi thì chưa từng được huấn luyện gì về lĩnh vực này", anh nói.

Đến đầu tháng 7/2024, khi Stupnikov đang ở sở chỉ huy lữ đoàn, anh nhận được tin nhắn từ Karpenko: "Hãy đến rìa làng Mykilske vào thời điểm đã hẹn trong tuần này. Để lại toàn bộ vũ khí". Kế hoạch đào tẩu khỏi vùng chiến sự mà anh mong đợi từ lâu sắp bắt đầu.

Đêm 6/7/2024, Stupnikov bắt đầu cuộc hành trình mạo hiểm nhất cuộc đời: tìm đường sang vùng lãnh thổ do Ukraine kiểm soát. Anh đi theo một chiếc drone Ukraine dẫn đường, lần theo vết bánh xích xe tăng và những dấu mốc đã quy ước từ trước.

Sau hành trình đầy căng thẳng, anh gặp một nhóm binh sĩ Ukraine đang đợi sẵn. "Mật khẩu", những người lính Ukraine hô lớn. "Cửa hàng lạc", Stupnikov đáp lại theo mật khẩu đã quy ước.

Những người lính Ukraine khám xét sơ bộ Stupnikov, bịt mắt và dẫn anh tới một chiếc xe bán tải đang chờ sẵn.

Sáng hôm sau, Stupnikov báo tin cho mẹ thông qua điện thoại của Karpenko. Bà được dặn chờ hai ngày rồi mới gọi điện cho đơn vị của Stupnikov để báo tin anh mất tích. Sau đó, phía Ukraine cho biết họ sẽ bắt đầu triển khai kế hoạch đưa bà cùng gia đình rời khỏi Nga.

Tại Ukraine, Stupnikov gia nhập Quân đoàn Tình nguyện Nga (RVC), một đơn vị thuộc quân đội Ukraine nhưng gồm các công dân gốc Nga. RVC trao cho Stupnikov cơ hội trở thành thành viên của một lực lượng chiến đấu tinh nhuệ, nhưng đây là "tấm vé một chiều". Một khi đã gia nhập, anh phải ở lại cho đến khi chiến tranh kết thúc.

Mẹ và chị gái của Stupnikov sau đó được đưa sang một địa điểm an toàn, nhưng vợ anh, Liza, kiên quyết từ chối đi theo. Một năm sau, sau khi Stupnikov chia sẻ câu chuyện của mình trong video phỏng vấn của Karpenko, Liza đã bị cơ quan chức năng Nga thẩm vấn để điều tra về hành vi đào ngũ của anh.

Cô phát biểu trên truyền thông nhà nước Nga rằng quyết định tiếp tay cho Ukraine của anh là hành vi phản quốc. "Anh ấy cũng đã phản bội cả tôi", cô nói.

Cho đến trước cuộc phỏng vấn đó, giới chỉ huy quân sự Nga không có bằng chứng nào cho thấy Stupnikov còn sống. Anh bị xếp vào diện đào ngũ và coi như đã chết.

Thanh Tâm (Theo WSJ, Morningstar, Ukraine Today )