Kho cối đá xay bột lưu ký ức nhọc nhằn của một người nông dân miền Tây

Dưới căn chòi lá trước nhà ông Lê Văn Dũng (54 tuổi, ngụ ấp Nước Mặn, xã Hưng Hội, tỉnh Cà Mau) là hàng trăm chiếc cối xay bột xếp ngay ngắn. Những chiếc cối cũ kỹ nhuốm màu thời gian nhưng gợi cả một trời ký ức.

Theo ông Lê Văn Dũng, cơ duyên đưa ông đến với "bộ môn" sưu tập này bắt đầu từ hai chiếc cối xay bột có tuổi đời gần một thế kỷ do ông ngoại để lại.

"Hồi đó tôi nằm nhìn hai cái cối ông ngoại để lại và nhớ về quá khứ thời mà muốn ăn được cái bánh lá, tô bánh canh thì phải đợi tới 2 ngày. Cực và ám ảnh nhất là cảnh xay bột làm bánh. Cũng từ cái thời cực khổ và gian nan này làm tôi ám ảnh và có cái nhìn sâu sắc hơn về cái cối, để có được miếng bánh thì ông bà ta đã phải cực khổ gian lao, vất vả như thế nào.

Từ đó tôi mới quyết tâm đi sưu tầm , mua cối để làm kỷ niệm. Để cho bản thân nhìn nó mà nhớ thời xưa đã trải qua gian khổ như thế nào và cũng để dạy con cháu phải biết yêu quý những cái gì đang có và cần cù siêng năng hơn", ông Dũng bộc bạch.

Từ hai chiếc cối xay bột do ông ngoại để lại

Từ những kỷ vật của gia đình, gần 10 năm qua, ông Dũng lặn lội khắp các địa phương trong và ngoài tỉnh để tìm mua những chiếc cối xay cũ (xay gạo, xay bột...) còn sót lại trong dân.

Tuy số tiền bỏ ra mua mỗi chiếc cối chỉ từ 300.000 đồng đến hơn 2 triệu đồng, nhưng công sức và chi phí cho những chuyến "săn" cối không thể nào kể hết.

Do không còn sử dụng, nhiều chiếc cối bị vứt bỏ lăn lóc ở góc vườn, bờ sông, thậm chí trong chuồng gà.

Thế nhưng khi hỏi mua, nhiều chủ nhà vẫn ngần ngại không bán vì đó là vật dụng gắn bó qua nhiều đời. Có chiếc cối ông Dũng phải tốn hơn 1 tháng trời đi lại thuyết phục, cam kết đem về bảo quản để mọi người cùng ngắm nhìn thì người dân mới vui vẻ nhượng lại.

Đến nay, bộ sưu tập của ông đã lên đến hàng trăm chiếc. Ngoài ra, ông còn lưu giữ nhiều nông cụ thô sơ như cân đòn, bình xịt thuốc, nọc cấy lúa, vòng gặt thu hoạch lúa... Tất cả được ông trưng bày quanh căn chòi nhỏ ven đường để người dân địa phương, nhất là những người từng trải qua thời kỳ ấy, có thể ghé thăm và hoài niệm.

Đến những chiếc cối tuổi đời hơn 200 năm

Chúng tôi đến nhà ông Dũng khi ông đang cặm cụi sửa lại chiếc "ngỗng cối" - bộ phận bằng gỗ nằm ở giữa hai khối đá giúp giữ chặt và tạo khớp xoay.

Ông say sưa kể về ký ức tuổi thơ sống cùng ông bà, cha mẹ. Hồi nhỏ ông rất thích ăn bánh nhưng lần nào cũng sợ bị bắt đi xay bột. Hình ảnh người ngoại bên chiếc cối đá in đậm trong tâm trí đã trở thành ngọn nguồn cho niềm đam mê sưu tầm sau này.

Trong số hàng trăm hiện vật, ông Dũng tự hào vì sở hữu những chiếc cối có tuổi đời từ vài chục năm đến vài trăm năm, đặc biệt có chiếc cối đá đã tồn tại hơn 200 năm. Đằng sau vết mòn và màu đá bạc theo năm tháng là câu chuyện về cuộc đời của những người đi trước gắn với từng cái cối mà ông kể "vanh vách" cho người tham quan nghe.

Là người sống cùng ấp, ông Dương Quốc Hùng (73 tuổi) coi bộ sưu tập của ông Dũng như một "kho tư liệu sống". Mỗi lần đi ngang, ông Hùng đều ghé vào ngắm nghía để nhớ lại những ngày gian khổ mới làm ra được hạt gạo, cái bánh, cọng bún, từ đó thêm trân trọng hiện tại và nỗ lực làm ăn.

Thời gian tới, ông Dũng dự định tiếp tục sưu tầm thêm những chiếc cối cũ. Nếu có điều kiện, ông sẽ dựng một hàng rào trước nhà bằng chính những chiếc cối đá đã gắn bó với mình suốt hành trình gần một thập kỷ sưu tầm.

"Mai này có thể người trẻ không còn biết chiếc cối này dùng để làm gì, nhưng tôi mong khi nhìn thấy nó, con cháu sẽ biết ông bà ngày trước đã sống và làm lụng như thế nào. Giữ được những thứ này là giữ lại một chút ký ức cho mai sau", ông Dũng trầm tư nói.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề Trở thành người đầu tiên tặng sao cho bài viết 0 0 0 Tặng sao cho bài viết hay Facebook Mail Twitter / X LinkedIn Nguồn ưu tiên trên Google Ưu tiên Tuổi Trẻ trên Google Search. Xem hướng dẫn. Tặng sao