Đập Hoover: bức tường bê tông 221 m chặn sông Colorado, phát 2.080 MW điện | Viết bởi osx

Đứng dưới chân đập Hoover nhìn lên, bức tường bê tông cao 221 m cong ôm lấy hẻm núi Black Canyon trông như công trình của một nền văn minh khác. Đập được xây giữa thời kỳ Đại suy thoái, xong toàn bộ năm 1936, sớm hơn hạn hợp đồng khoảng hai năm. Gần 90 năm sau, nó vẫn chặn sông Colorado, vẫn phát điện và vẫn là mắt xích cấp nước cho hàng chục triệu người ở Tây Nam nước Mỹ .

Sông Colorado dài khoảng 2.300 km, chảy từ dãy Rocky xuống vịnh California, là nguồn nước chính của vùng Tây Nam nước Mỹ. Nhưng con sông này thất thường: mùa lũ nước dâng phá ruộng đồng, mùa khô lòng sông cạn. Đầu thế kỷ 20, chính phủ Mỹ quyết định xây một con đập lớn ở hẻm núi Black Canyon, trên ranh giới hai bang Nevada và Arizona, để trị lũ, trữ nước tưới tiêu và phát điện.

Công trình thuộc dự án Boulder Canyon. Đập được đặt tên Hoover theo Tổng thống Herbert Hoover từ năm 1930, bị đổi thành Boulder Dam giai đoạn 1933–1947, rồi được Quốc hội Mỹ chính thức trả lại tên Hoover năm 1947.

Đập Hoover cong ôm hẻm núi Black Canyon. Ảnh: Wikimedia Commons

Xây đập giữa sa mạc: 1931–1936

Nhà thầu được giao việc ngày 20/4/1931 với thời hạn 7 năm. Việc đầu tiên là "dời sông": bốn đường hầm lớn được khoan xuyên vách đá hai bên hẻm núi để dẫn dòng Colorado đi vòng qua công trường, sau đó công nhân mới đào móng và dựng đập trong lòng sông đã cạn.

Đập không được đổ thành một khối liền. Theo Cục Khai hoang Mỹ (USBR), thân đập gồm khoảng 215 khối cột bê tông, mỗi khối chỉ được đổ cao thêm tối đa 1,5 m trong 72 giờ để nhiệt sinh ra khi bê tông đông cứng kịp thoát. Bên trong các khối là khoảng 937 km ống thép 1 inch dẫn nước lạnh từ một nhà máy làm lạnh để hạ nhiệt bê tông từ bên trong. Việc làm lạnh xong vào tháng 3/1935.

Đập Hoover được dựng từ những khối cột bê tông đổ xen kẽ cao thấp, nhìn từ phía Nevada. Ảnh: Cục Khai hoang Mỹ/Lưu trữ Quốc gia Mỹ (NARA 293931)

Thân đập dùng khoảng 2,5 triệu m³ bê tông. Tính cả nhà máy điện và các hạng mục đi kèm thì khoảng 3,3 triệu m³, theo USBR đủ để làm một con đường rộng gần 5 m từ San Francisco tới New York. Bê tông đổ xong ngày 29/5/1935, Tổng thống Franklin D. Roosevelt dự lễ khánh thành ngày 30/9/1935, và toàn bộ công việc hoàn tất ngày 1/3/1936.

Có tổng cộng khoảng 21.000 người làm việc trên công trường. Theo USBR, số người chết vì tai nạn lao động tại công trường được ghi nhận chính thức là 96 người. Con số 112 người hay được nhắc đến là tính cả những người chết trước khi khởi công, như các nhân viên khảo sát năm 1922, và các trường hợp không trực tiếp do xây đập. Những ca chết được cho là vì nắng nóng hay viêm phổi không nằm trong số liệu chính thức.

Nguyên nhân tử vong gồm rơi từ trên cao, đá lở, bị vật nặng rơi trúng, tai nạn xe cộ và chết đuối. Thị trấn Boulder City được dựng lên gần công trường làm nơi ở cho công nhân và gia đình, và đến nay vẫn là một thị trấn của bang Nevada.

Nhà máy điện 2.080 MW ở chân đập

Nước từ hồ Mead chảy qua đường ống xuống nhà máy điện ở chân đập, với cột nước trung bình khoảng 155–160 m, để quay 17 tuabin Francis chính. Sau đợt nâng cấp 1986–1993, tổng công suất danh định là khoảng 2.080 MW. USBR cho biết nhà máy trung bình sản xuất khoảng 4 tỷ kWh mỗi năm, đủ dùng cho khoảng 1,3 triệu người.

Tổ máy đầu tiên phát điện năm 1936, tổ máy cuối cùng mãi đến năm 1961 mới đi vào vận hành. Từ năm 1939 đến 1949, Hoover là nhà máy thủy điện lớn nhất thế giới, trước khi bị các công trình mới vượt qua.

Các tổ máy phát điện trong nhà máy ở chân đập Hoover. Ảnh: Wikimedia Commons

Hồ Mead: hồ chứa lớn nhất nước Mỹ

Phía sau đập là hồ Mead, theo USBR là hồ chứa lớn nhất nước Mỹ, với dung tích khoảng 35,7 km³ khi đầy, dài khoảng 177 km và diện tích mặt nước khoảng 642 km². Hồ được đặt tên theo Elwood Mead, Cao ủy Cục Khai hoang Mỹ trong giai đoạn xây đập.

Hồ Mead với vệt khoáng trắng quanh bờ đá, dấu mực nước cũ trước khi hồ xuống thấp vì hạn hán. Ảnh: Wikimedia Commons

Theo Britannica, nước của hệ thống này phục vụ khoảng 25 triệu người ở Nevada, Arizona và California, cùng diện tích lớn đất nông nghiệp. Những năm gần đây, hạn hán kéo dài khiến mực nước hồ Mead xuống thấp, kéo theo sản lượng điện và việc chia nước sông Colorado trở thành đề tài tranh cãi giữa các bang.

Đập Hoover cho thấy một công trình lớn không chỉ đo bằng chiều cao hay khối lượng bê tông, mà bằng việc nó phục vụ được bao lâu. Gần 90 năm sau, bức tường giữa sa mạc vẫn trị lũ, trữ nước và phát điện, dù chính con sông nó chặn đang cạn dần. Anh em đã có ai đến đập Hoover chưa, và theo anh em thì công trình nào ở Việt Nam đáng được kể theo kiểu này?

Nguồn: USBR – Hoover Dam FAQs , USBR – Hoover Dam Power FAQs , USBR – Fatalities at Hoover Dam , USBR – Lake Mead FAQs , Encyclopaedia Britannica – Hoover Dam