Cách ông Putin hóa giải sức ép trừng phạt từ Mỹ

Nhờ tách biệt hợp tác kinh tế với chiến sự Ukraine và tận dụng quan hệ cá nhân với ông Trump, ông Putin đã giải tỏa được áp lực trừng phạt từ Mỹ.

Tổng thống Donald Trump hồi tháng 10 năm ngoái tung ra các biện pháp trừng phạt sâu rộng lên hai tập đoàn dầu mỏ lớn nhất Nga, đồng thời phàn nàn rằng các cuộc đàm phán với Tổng thống Vladimir Putin về việc chấm dứt chiến sự tại Ukraine "chẳng đi đến đâu".

Màn đón tiếp nồng nhiệt lãnh đạo Nga tại Alaska không thể giúp gì cho mục tiêu hòa bình. Hội nghị thượng đỉnh Nga - Mỹ dự kiến diễn ra ở Budapest, Hungrary, sau đó đổ vỡ. Ông Trump bắt đầu nhận ra người đồng cấp Nga có thể chỉ muốn kéo dài thời gian.

Giờ đây, đúng một năm sau khi Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt lên hai công ty dầu mỏ Nga, Moskva đang tiến rất gần tới mục tiêu bình thường hóa quan hệ với Washington mà không phải đánh đổi bất kỳ điều gì trong vấn đề Ukraine.

Hơn một tuần qua, Tổng thống Trump đã công khai xích lại gần Tổng thống Putin và giảm sức ép kinh tế lên Moskva. Ông đồng thời chỉ trích cả Tổng thống Volodymyr Zelensky, kêu gọi người đồng cấp Ukraine từ chức, khiến mối quan hệ thêm rạn nứt.

Hôm 9/10, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ mua hàng triệu tấn dầu diesel của Nga mà không yêu cầu ông Putin đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào đáp lại. Chính quyền Mỹ tiếp tục gây sức ép buộc Ukraine ngừng tập kích các nhà máy lọc dầu Nga và hoãn thi hành các biện pháp trừng phạt Moskva mà chính ông Trump vừa ký thành luật. Ông Trump còn tuyên bố thẳng rằng "Nga đang xử lý ổn thỏa vấn đề Ukraine".

Giới quan sát nhận định thỏa thuận dầu diesel nằm trong tính toán chính trị của ông Trump nhằm hạ giá nhiên liệu trước bầu cử giữa kỳ. Dù vậy, bước đi này cùng hàng loạt động thái sau đó đã cho thấy thiện cảm rõ ràng mà Tổng thống Mỹ dành cho người đồng cấp Nga, sau chiến lược được ông Putin kỳ công xây dựng.

Tách vấn đề kinh tế khỏi chiến sự

Từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, Nga luôn tìm cách tách rời cuộc xung đột tại Ukraine khỏi các thỏa thuận kinh doanh tiềm năng và thúc đẩy quan hệ ngoại giao chặt chẽ hơn với Mỹ. Chính quyền Trump lúc bấy giờ còn giữ thái độ dè chừng và vẫn duy trì chính sách né tránh các thỏa thuận kinh tế với Nga.

Nhưng Nhà Trắng giờ đây giải thích rằng những thỏa thuận như vậy sẽ giúp Nga nhận ra lợi ích của hòa bình. Điện Kremlin hôm 21/10 cho biết sau khi gặp đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại St. Petersburg, Tổng thống Putin đã đồng ý tham gia đàm phán ba bên với Mỹ và Ukraine vào tháng tới. Tuy nhiên, cuộc họp chỉ gồm đại diện cấp thấp và phía Nga cũng hạ thấp triển vọng đạt thỏa thuận toàn diện lúc này.

"Tôi nghĩ chúng ta thực tế đã giành thắng lợi", nhà báo Nga Marina Akhmedova, người ủng hộ Tổng thống Putin, viết trên mạng xã hội. "Điều quan trọng không nằm ở 20 hay 25% lãnh thổ chúng ta kiểm soát ở Ukraine mà chính là thái độ của Mỹ dành cho Nga lúc này".

Trong chuyến thăm St. Petersburg, đặc phái viên Mỹ Witkoff nhấn mạnh thỏa thuận diesel là "một ví dụ khác cho thấy những gì hai bên có thể đạt được khi hợp tác". Về phần mình, Tổng thống Putin tiếp tục gợi ý về một thỏa thuận phân bón tiềm năng giữa hai nước, qua đó tiếp tục kéo người đồng cấp Mỹ về phía mình.

Hai bên còn được cho là từng thảo luận về việc bán các tài sản quốc tế của tập đoàn năng lượng Lukoil Nga cho một nhóm nhà đầu tư, trong đó có chính phủ Mỹ. Các nhà đàm phán Mỹ còn nêu ý tưởng về việc châu Âu khôi phục mua khí đốt Nga vận chuyển qua đường ống tại Ukraine.

Kirill Dmitriev, cố vấn của ông Putin, khẳng định "không còn nghi ngờ gì" về việc hợp tác kinh tế Nga - Mỹ "sẽ ngày càng vững chắc". Ông cho biết Tổng thống Putin không chỉ trao đổi với đặc phái viên Witkoff về thỏa thuận phân bón mà còn đề cập đến "nhiều dự án khác như các trung tâm dữ liệu, cùng hàng loạt kế hoạch trong lĩnh vực năng lượng".

Theo Alexander Gabuev, giám đốc Trung tâm Á - Âu thuộc Viện Carnegie ở Berlin, nắm bắt được phong cách ngoại giao cá nhân của ông Trump, ông Putin đã chủ động biến các bước đi có lợi cho Nga, như việc bán dầu diesel, thành những nhượng bộ thể hiện thiện chí.

Những 'món quà thiện chí'

Thực tế trên tiếp tục được thể hiện qua việc Nga hôm 21/10 trả tự do cho Stephen James Hubbard, công dân Mỹ 74 tuổi bị lực lượng Nga bắt nhiều năm trước tại Ukraine.

Tổng thống Trump mô tả việc phóng thích này là minh chứng cho thấy người đồng cấp Putin coi trọng ông như thế nào. "Mỹ không phải đánh đổi bất kỳ điều gì, nhờ sự tôn trọng dành cho Tổng thống Trump", ông viết.

Tuy nhiên, đến cuối ngày 21/10, Tổng thống Trump thừa nhận trước báo giới rằng Nga sẽ không thả Hubbard nếu Mỹ không gỡ bỏ trừng phạt. Giới phân tích suy đoán thỏa thuận diesel cùng triển vọng từ các thương vụ làm ăn khác đã tạo đà cho bước đi này, giúp Tổng thống Putin thu về chiến thắng ngoại giao sau thời gian dài Nga hứng chịu trừng phạt vì chiến sự tại Ukraine.

"Chỉ cần bình thường hóa quan hệ ở mức nhỏ như vậy cũng đủ giúp ông Putin vô hiệu hóa hoàn toàn khả năng ông Trump và Mỹ trở thành điểm tựa hỗ trợ Ukraine", Gabuev nhận xét.

Ông giải thích thỏa thuận dầu diesel đã củng cố thêm lập luận từ phía Tổng thống Putin rằng các nước phương Tây áp đặt trừng phạt lên Nga sẽ phải gánh chịu thiệt hại nếu thiếu nguồn năng lượng giá rẻ cùng các mối liên kết làm ăn với Moskva.

"Tổng thống Putin rõ ràng đã chủ động tiếp cận Washington nhằm chứng minh Moskva có vị thế quá lớn, không thể bị ngó lơ", Gabuev nói.

"Trong các cuộc tiếp xúc từ năm ngoái với Mỹ, Nga đã tìm cách khẳng định quan điểm rằng hai bên hoàn toàn có thể thúc đẩy hợp tác mà không nhất thiết phải giải quyết triệt để cuộc xung đột tại Ukraine", Hanna Notte, chuyên gia về chính sách đối ngoại của Nga, bình luận. "Mọi thứ sẽ không chỉ dừng lại ở các thỏa thuận kinh tế. Họ còn muốn thảo luận về Trung Đông, về Bắc Cực hay kể cả kiểm soát vũ khí hạt nhân".

Theo bà, mục tiêu của Nga là thúc đẩy quan điểm rằng "hoàn toàn có thể chia tách từng lĩnh vực trong quan hệ với Mỹ để hợp tác, ngay cả khi chiến sự với Ukraine vẫn diễn ra".

Song Sam Charap, chuyên gia phân tích về Nga tại tổ chức nghiên cứu RAND, lưu ý rằng chiến lược này "chưa chắc là giải pháp giúp Nga khép lại cuộc xung đột ở Ukraine theo những điều kiện do họ đưa ra".

Chính quyền Trump đã cắt giảm đáng kể hỗ trợ quân sự cho Ukraine, buộc Kiev phải tăng cường khả năng tự lực, cũng như trông cậy nhiều hơn vào các đồng minh châu Âu, khiến đòn bẩy từ Mỹ giảm dần.

Trong cuộc phỏng vấn được công bố hôm 22/10, Tổng thống Zelensky bác bỏ cáo buộc của ông Trump rằng chiến dịch tập kích của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu Nga là nguyên nhân khiến giá dầu diesel tăng cao tại Mỹ.

"Tôi nghĩ ông ấy đổ lỗi cho tôi về những hành động gây hấn của Nga là điều sai lầm và không thể chấp nhận được", ông Zelensky nói. Tổng thống Ukraine còn khẳng định có quan hệ tốt với lãnh đạo Mỹ, song cho rằng cáo buộc của ông Trump là không công bằng.

"Sự ủng hộ từ Mỹ không còn mang giá trị quyết định như trước với Ukraine", Jeremy Shapiro, giám đốc nghiên cứu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nhận định. "Hai năm trước, đây từng là yếu tố quyết định toàn cục. Nhưng hiện tại, nó chỉ còn là một phần nhỏ".

Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, AP )