Vì sao miền Bắc và Trung mưa kéo dài?

Đợt mưa lớn kéo dài từ Trung Bộ, sau đó lan lên Hà Nội và Bắc Bộ do dải hội tụ nhiệt đới kết hợp áp thấp nhiệt đới và nguồn ẩm bổ sung liên tục từ Biển Đông.

TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng Khí hậu - Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết khoảng ngày 12-13/9, trục dải hội tụ nhiệt đới (ITCZ) vắt qua Trung Bộ. Trên dải hội tụ xuất hiện áp thấp nhiệt đới.

Hệ thống này tạo vùng hội tụ gió và ẩm mạnh, gây mưa lớn tại khu vực Đà Nẵng - Huế, sau đó trọng tâm mưa dịch dần lên Hà Tĩnh, Nghệ An và Thanh Hóa.

Sau khi áp thấp nhiệt đới suy yếu và tan vào ngày 13/9, hoàn lưu còn lại vẫn duy trì một vùng ẩm lớn, tạo điều kiện cho mưa tiếp tục ở Bắc Trung Bộ.

Từ khoảng ngày 14 đến 16/9, dải hội tụ nhiệt đới có xu hướng nâng trục dần lên phía Bắc, kéo theo vùng mưa dịch chuyển từ Bắc Trung Bộ lên đồng bằng Bắc Bộ, phía nam trung du Bắc Bộ và Hà Nội. Đặc biệt trong ngày 15-16/9, dải hội tụ nhiệt đới gần như án ngữ trên Bắc Bộ.

Khi nguồn ẩm từ biển liên tục được bổ sung trong khi vùng hội tụ ít dịch chuyển, các vùng mây mưa có điều kiện hình thành và tái phát triển nhiều lần trên cùng một khu vực. Vì vậy, mưa không chỉ xảy ra trong vài giờ mà kéo dài liên tục qua nhiều ngày, ông Kiên giải thích.

Ngoài ra, trong giai đoạn này, trường gió đông - đông nam hoạt động liên tục, vận chuyển lượng lớn hơi ẩm từ vịnh Bắc Bộ vào đồng bằng Bắc Bộ. Nguồn ẩm có thể dày tới vài nghìn mét, tạo thuận lợi cho các vùng mây đối lưu phát triển.

Riêng Hà Nội, mưa liên tục trong đêm 16 và sáng 17/9 khiến tình trạng ngập úng diện rộng rõ rệt hơn do hệ thống thoát nước đã phải tiếp nhận lượng nước lớn tích lũy từ nhiều ngày trước. Từ sáng 14/9 đến 9h ngày 17/9, tổng lượng mưa tại nhiều khu vực ở Hà Nội đã vượt 400-500 mm. Yên Sở ghi nhận 570 mm, Hai Bà Trưng 550, mm, Cầu Giấy 439 mm, Thanh Liệt 435 mm, Văn Miếu - Quốc Tử Giám 421 mm, Từ Liêm 414,3 mm, Yên Nghĩa 411 mm và Hoàn Kiếm 404 mm.

Khi mưa kéo dài, cống, mương, hồ điều hòa và các tuyến tiêu phải hoạt động liên tục, trong khi mực nước đã cao, làm giảm đáng kể khả năng trữ và điều tiết nước. Thực tế ghi nhận sông Nhuệ tại cầu Hà Đông đã vượt báo động 2, trong khi sông Tích và sông Bùi đều vượt báo động 3. Mực nước các nguồn tiêu cao khiến khả năng tiêu tự chảy bị hạn chế, làm nước rút chậm hơn.

"Dù cường suất mưa tại từng thời điểm không phải lúc nào cũng đặc biệt lớn, song mưa nối tiếp mưa, lượng nước tích lũy quá lớn và nguồn tiếp nhận nước đã ở mức cao khiến nước rút rất chậm", ông Kiên nói.

Bên cạnh yếu tố khí tượng, quá trình đô thị hóa nhanh trong khi hạ tầng thoát nước, hồ điều hòa và không gian trữ nước tại một số khu vực chưa phát triển đồng bộ cũng làm gia tăng nguy cơ ngập.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, hôm nay Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An và nam tỉnh Phú Thọ còn mưa 50-90 mm, cục bộ trên 150 mm. Hà Nội, nam Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Thái Nguyên; phía Bắc Phú Thọ; Bắc Ninh mưa 30-60 mm, cục bộ trên 100 mm.

Từ ngày 18/9, mưa lớn tại Bắc Bộ có xu hướng giảm dần. Trong ngày, khu vực từ Thanh Hóa đến phía Bắc Quảng Trị tiếp tục mưa phổ biến 20-50 mm, cục bộ trên 100 mm. Sau đó, mưa lớn diện rộng giảm, chỉ còn mưa giông cục bộ.