Nữ tướng công nghệ đầu tiên dẫn dắt công ty đạt 1.000 tỷ USD

Dưới sự dẫn dắt của CEO Lisa Su,AMD trở thành công ty đầu tiên do nữ giới lãnh đạo vượt mốc giá trị 1.000 tỷ USD.

Ngày 21/9, giá trị cổ phiếu của AMD tăng khoảng 10%, đưa giá trị thị trường của công ty lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD. Phần lớn thông tin tập trung vào vai trò của hãng trong làn sóng AI, nhưng kèm với đó còn một cột mốc quan trọng khác.

Trong số các doanh nghiệp trị giá trên 1.000 tỷ USD, như Amazon, Alphabet, Microsoft, Meta, SpaceX, Nvidia, chỉ AMD được lãnh đạo bởi một phụ nữ. Oracle từng suýt đạt cột mốc tương tự giữa năm ngoái, khi chạm mức 925 tỷ USD dưới thời cựu CEO Safra Cat.

Bà Lisa Su đã nhắc đến thành tích này khi tham dự hội thảo do Đệ nhất phu nhân Mỹ Melania Trump chủ trì tuần trước. "Đó là khoảnh khắc thật tuyệt", bà nói.

CEO AMD xếp hạng 3 trong danh sách phụ nữ quyền lực nhất thế giới do tạp chí Fortune công bố đầu năm, đồng thời nằm trong số ít phụ nữ thường xuyên có mặt trong những cuộc họp của giới lãnh đạo công nghệ tại Nhà Trắng.

Bà Su, tên đầy đủ Lisa Tzwu-Fang Su, sinh ra ở đảo Đài Loan vào tháng 11/1969. Cả gia đình bà di cư đến Mỹ sau đó 3 năm.

Bà cùng anh trai được gia đình khuyến khích học toán và khoa học từ nhỏ. Khi lên 7, người cha bắt đầu dạy bà về tính toán, còn mẹ hướng dẫn khái niệm kinh doanh. Hồi còn trẻ, bà mơ ước trở thành kỹ sư. "Tôi rất tò mò về cách mọi thứ hoạt động", bà nói trong một cuộc phỏng vấn với SFGates năm 2016.

Lúc 10 tuổi, Lisa Su bắt đầu tháo rời rồi sửa chữa những chiếc ôtô điều khiển từ xa của anh trai. Khi học trung học cơ sở, Su được trao cho chiếc máy tính đầu tiên là Apple II và lập tức yêu thích lĩnh vực này. Bà chọn ngành kỹ thuật điện tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) năm 1986, lấy bằng cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ tại đây.

Theo MIT Technology Review , khi còn là nghiên cứu sinh, Lisa Su là một trong những nhà nghiên cứu đầu tiên xem xét công nghệ silicon trên chất cách điện (SOI), vốn là kỹ thuật chưa được chứng minh vào thời đó nhưng có khả năng tăng hiệu suất bóng bán dẫn. Bà cũng bảo vệ luận án tiến sĩ với đề tài "Bóng bán dẫn hiệu ứng trường silicon trên vật liệu SOI dưới mức micromet".

Trong thời gian học tiến sĩ, bà lần lượt làm việc ở Analog Devices, Cisco, Liên minh Bán dẫn Toàn cầu và Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ. Đến 2016, bà xuất bản hơn 40 bài báo kỹ thuật và đồng tác giả một số cuốn sách về thị trường điện tử tiêu dùng.

Lisa Su lấy bằng tiến sĩ năm 1994, sau đó làm việc tại Texas Instruments và IBM đến 1999. Tại IBM, bà được bổ nhiệm làm phó chủ tịch Trung tâm nghiên cứu và phát triển chất bán dẫn. Bà đóng vai trò quan trọng trong phát triển công thức giúp kết nối bằng chất liệu đồng hoạt động với chip bán dẫn thay vì nhôm, giải quyết vấn đề tạp chất đồng làm nhiễm bẩn trong quá trình sản xuất.

Năm 2000, bà Su chuyển sang vai trò giám đốc các dự án mới nổi của IBM. "Về cơ bản, tôi là giám đốc của chính mình, vì không có ai khác trong nhóm", bà nói với MIT Technology Review . Tuy nhiên, bà nhanh chóng tuyển 10 người và đạt thành tựu về chip sinh học.

Tháng 6/2007, bà chuyển sang Freescale Semiconductor với vai trò giám đốc công nghệ và giúp Freescale có được "ngôi nhà của mình" khi IPO năm 2011, theo EETimes. Bà rời công ty sau đó.

Biến AMD thành thế lực bán dẫn

Lisa Su trở thành phó chủ tịch AMD vào tháng 1/2012, đúng giai đoạn công ty được đánh giá "khổ hơn cả chết", theo lời của cựu CEO Patrick Moorhead. Khi đó, AMD đang nợ 2,2 tỷ USD, phải sa thải 1/4 nhân viên, còn giá mỗi cổ phiếu dao động ở mức 2 USD.

Hai năm sau, bà lên vị trí cao nhất - bước thăng tiến lớn, nhưng cũng là một canh bạc. "Tôi tin chúng ta có thể xây dựng những thứ tốt nhất", Su bước lên bục phát biểu và nói với nhân viên trong ngày thứ hai đảm nhận vị trí CEO AMD.

Thông điệp đó là bước một trong kế hoạch ba mũi nhọn mà bà đưa ra nhằm khắc phục những yếu kém của AMD: tạo ra sản phẩm tuyệt vời, củng cố niềm tin của khách hàng và đơn giản hóa công ty.

Bà cho biết bí quyết thành công là biết mình xuất sắc ở đâu. "Điều chúng tôi thực sự giỏi là tính toán hiệu năng cao. Chúng tôi giỏi đưa một lượng sức mạnh điện toán đáng kinh ngạc vào tay mọi người. Thực sự phải mất nhiều năm để xây dựng nền tảng đó, nhưng chúng tôi rất quyết tâm", bà nói tại sự kiện CTA năm 2020 ở Mỹ.

Là nhà nghiên cứu am hiểu kỹ thuật, bà Su tập trung phát triển chip có bộ xử lý hiệu suất cao trên thị trường, có thể đánh bại đối thủ cạnh tranh xét trên một số tiêu chí. Dưới sự hướng dẫn của bà, các kỹ sư AMD đã tạo ra kiến trúc chip Zen siêu nhanh trong ba năm và ra mắt vào 2017. Đến 2020, thiết kế này dẫn đầu thị trường về tốc độ.

Kể từ đó, AMD vượt ngoài khuôn khổ một công ty chip máy tính, hợp tác với NASA, Microsoft, Meta, Lenovo, Oracle và Dell.

Tháng 2/2023, vốn hóa thị trường của AMD lần đầu vượt Intel. Phía trước họ vẫn là đối thủ đáng gờm Nvidia, công ty của Jensen Huang, người chú họ hàng xa với bà Su. "Trở thành người đứng thứ hai và có năng lực trong cuộc đua song mã với vị trí dẫn đầu rất tốt", nhà phân tích Matt Ramsay của TD Cowen cho hay.

AMD có một số lợi thế quan trọng để lấy thêm thị phần từ Nvidia như giá rẻ hơn, trong khi hiệu suất và chất lượng dần được cải thiện. Chip Nvidia vẫn được đánh giá tốt nhất hiện nay và liên tục được săn đón. Tuy nhiên, TechCrunch lưu ý rằng nhu cầu tăng mạnh mở ra cơ hội để AMD cung cấp sản phẩm của riêng mình như giải pháp thay thế dễ dàng và giá phải chăng.

Một số nhà phân tích nhận định việc OpenAI dùng chip AMD cho thấy sản phẩm của công ty "ngày càng được tín nhiệm", dù chưa thể làm suy yếu sự thống trị của Nvidia.

Ngày 28/9, AMD thông báo chi 8,2 tỷ USD để mua lại World Labs, startup được đồng sáng lập bởi Fei-Fei Li, người được mệnh danh là "mẹ đỡ đầu AI". Bà Li sẽ gia nhập hãng chip với tư cách Phó chủ tịch điều hành kiêm nhà khoa học trưởng, báo cáo trực tiếp cho CEO Lisa Su. Bà Su cho biết mua lại World Labs sẽ giúp AMD hiểu rõ hơn cách các mô hình AI tiên tiến đang phát triển, cho phép chế tạo chip và hệ thống máy tính cần thiết để vận hành chúng.

"Chúng tôi kiên định với sứ mệnh của mình, càng hào hứng hơn khi tiếp tục xây dựng một tổ chức nghiên cứu công nghệ tiên tiến hàng đầu thế giới, phát triển bền vững trong nhiều thập kỷ tới", bà Li viết.