Những loại cây đẹp mà cực độc

Trúc đào, phi yến, loa kèn là ba loại cây được xếp vào nhóm đẹp nhưng cực độc, nguy hiểm cho người nếu tiếp xúc hay vô tình ăn nhầm.

Nhiều gia đình chuộng trồng hoa phi yến hoặc cắm trang trí trong nhà mỗi dịp đầu năm nhờ màu sắc rực rỡ. Tuy nhiên, loài cây này chứa độc tố mạnh, có thể cướp đi tính mạng nếu người hoặc vật nuôi nuốt phải.

Tiến sĩ Ngô Quang Hải, nguyên Phó giám đốc Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Châm cứu Trung ương, cho biết phi yến chứa nhóm hợp chất alkaloid diterpenoid, điển hình là methyllycaconitine và delphinine.

Chất delphinine gây nôn ói dữ dội dù chỉ hấp thụ một lượng nhỏ. Nếu nuốt lượng lớn, độc chất sẽ tấn công hệ thần kinh, dẫn đến tử vong nhanh chóng. Ở một số quốc gia, người ta còn chiết xuất hạt phi yến để làm thuốc diệt côn trùng.

Nhà khoa học Bùi Đắc Sáng, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cũng lưu ý độc tính phân bổ ở toàn bộ thân cây chứ không riêng bông hoa. Trong đó, chồi non nhú vào mùa xuân chứa nồng độ độc chất đậm đặc nhất.

Người chạm vào nhựa cây có thể bị ngứa, rát da cục bộ. Mức độ nguy hiểm sẽ tăng vọt nếu nhai hoặc nuốt phải bất kỳ phần nào của cây. Độc tố ngấm vào cơ thể kích thích họng và môi bỏng rát, kéo theo nôn mửa, tiêu chảy. Nặng hơn, nạn nhân sẽ yếu cơ, tụt nhịp tim, co giật rồi suy hô hấp. Chó mèo nhai phải lá phi yến cũng phát tác cơn ngộ độc tương tự.

Gia đình có trẻ nhỏ và thú cưng cần đặt chậu cây ngoài tầm với. Mọi người tuyệt đối không dùng các bộ phận của phi yến để làm thuốc dân gian hay nấu nướng. Khi phát hiện người nuốt nhầm cây, người nhà không được tự ý gây nôn vì nguy cơ trào ngược dịch vào khí quản gây ngạt thở, mà phải đưa ngay nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ cấp cứu.

Trúc đào tên khoa học: Nerium oleander L. Họ: Trúc đào (Apocynaceae). Bác sĩ Huỳnh Tấn Vũ, Đại học Y dược TP HCM cơ sở 3, cho biết y học cổ xưa công nhận trúc đào rất độc. Toàn cây trúc đào có nhựa đục rất đắng và độc, acid hydrocyanic và những glucosid độc là oleandrin, neriin, neriantin. Bò, ngựa ăn phải một số lá trúc đào tươi đã bị ngộ độc. Người ăn thịt súc vật chết vì lá trúc đào cũng bị ngộ độc.

Một số thử nghiệm cho kết quả uống phải nước có lá trúc đào rơi vào hay nước ngâm rễ trúc đào sẽ bị trúng độc. Ở đảo Corse, Pháp, có trường hợp ngộ độc vì ăn chả nướng xiên bằng cành trúc đào và uống nước đựng trong chai nút bằng gỗ trúc đào.

Những triệu chứng ngộ độc trúc đào biểu hiện ở trạng thái khó chịu, bải hoải chân tay, buồn nôn, chóng mặt (với liều nhỏ); tiêu chảy ra máu, rối loạn hô hấp, nôn mửa, chân tay co giật, loạn nhịp tim, mạch nhỏ yếu đi tới hôn mê và tử vong (với liều cao). Do đó, không trồng trúc đào ở cạnh nguồn nước như giếng, ao, bể nước; không buộc hoặc thả gia súc dưới gốc cây trúc đào, không để trẻ nhỏ nhặt chơi hoa trúc đào vì trẻ dễ cho hoa vào miệng; không dùng lá trúc đào chữa bệnh ngoài da dưới bất kỳ hình thức nào.

Lá trúc đào được dùng làm nguyên liệu chiết xuất oleandrin, là thuốc uống được chỉ định điều trị suy tim, hở van hai lá, nhịp tim nhanh, các bệnh tim có phù, giảm niệu. Tại Á Đông, trúc đào được ghi trong cuốn Y học nhập môn của Lý Duyên như sau: Chữa những người tự nhiên mặt đỏ bừng, có nước tích tụ trong ngũ tạng làm bụng to, lợi tiểu tiện; neriolin chữa các bệnh về tim.

Tên khoa học Brumansia Suaveolens (Wild), thuộc họ cà Solanaceae. Trong hoa loa kèn có chứa chất gây ảo giác Scopolamine. Chỉ cần uống một giọt độc dược chiết xuất từ chất Scopolamine của hoa loa kèn, nạn nhân có thể bị mất trí nhớ và mất tri giác tạm thời.

Theo bác sĩ Vũ, ở Nam Mỹ, cây này được dùng làm thuốc hoặc để tạo ảo giác trong các nghi lễ tôn giáo. Các chế phẩm thô của hoa được sử dụng như một loại "thuốc sự thật" để lấy lời khai tù nhân, phạm nhân hoặc làm mất tri giác tạm thời. Bọn tội phạm sử dụng cây này làm thuốc thôi miên nhằm cướp của, giết người... Tác dụng này được cho là do Scopolamine tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương.

Hoa loa kèn độc có nhiều màu sắc khác nhau: Đỏ, cam, vàng, trắng. Loại cây này được sử dụng để bào chế các loại thuốc có tác dụng giảm đau, chống say tàu xe, tiền mê, trị hen suyễn... Nó được xếp vào bảng có độc tính cao nên chỉ được dùng để bào chế thuốc với một lượng rất nhỏ, tính bằng miligram.

Chỉ cần hấp thụ một lượng nhỏ Scopolamine có thể gây ngộ độc. Vì thế mọi người không nên tùy ý hái bất kỳ bộ phận nào của cây loa kèn để sắc thành thức uống. Ở triệu chứng nhẹ, người bệnh cảm thấy khô miệng, khó nuốt, giảm tiết dịch ở phế quản, giãn đồng tử, nặng có thể bị lú lẫn, hoang tưởng, dễ bị kích thích. Loài hoa này ở Đà Lạt thấy trồng nhiều, không nên tới gần, sờ chạm hoặc hít phấn hoa này.

Bên cạnh 3 loại cây này, một số loại khác cũng gây độc, như sau:

Đỗ quyên tên khoa học là Rhododendron occidentale. Tất cả các bộ phận của cây đều có chất độc Andromedotoxin và Arbutin glucoside. Người bị ngộ độc do loại cây này thường có triệu chứng buồn nôn, chảy nước dãi, ói mửa, uể oải, chóng mặt, khó thở, mất cân bằng.

Cây xương rồng ba cạnh có độc, đặc biệt là nhựa trắng có trong toàn cây. Điều này được nói đến trong nhiều công trình y học ở nước ta, như: Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam...) cũng như ở Trung Quốc. Ngay cả khi dùng ngoài da, chất nhựa có trong cây xương rồng ba cạnh cũng có thể gây kích ứng, làm tổn hại lớp niêm mạc da, gây rát, phồng rộp, đỏ. Nếu không may để rơi vào mắt, nhựa cây cũng có thể gây mù mắt.

Nhựa mủ của cây sẽ gây bỏng rát tay khi tiếp xúc. Những người trồng cây cần đeo bao tay kỹ lưỡng và rửa sạch tay nếu lỡ dính phải. Đặc biệt là gia đình có trẻ nhỏ nên tránh trồng cây này.

Trong thân và lá cây có chứa canxi oxalat, gây nóng rát, bỏng lưỡi, cổ họng nếu ăn phải, nặng hơn sẽ gây sưng viêm, ngạt thở và xuất huyết dạ dày. Nhựa cây dính lên mắt cũng ảnh hưởng xấu đến thị lực.

Vạn niên thanh hay còn gọi là môn trường sinh đốm. Tên khoa học Dieffenbachia seguine, cũng được biết dưới tên thông thường dumb cane. Họ ráy Araceae. Cũng như các cây họ ráy khác, tất cả bộ phận của cây đều có độc. Do đó phải cẩn thận khi va chạm, di chuyển hay chăm sóc loại cây cảnh này. Mủ gây ngứa và nếu văng vào mắt thì rất khó chịu, ăn phải thì bị tê môi, đỏ lưỡi, nói khó, ngứa họng, đau rát, nôn mửa.

Dạ lan tên khoa học là Hyacinth orientalis). Củ dạ lan có độc tố Alkaloidgây vọp bẻ, đầy bụng, buồn nôn, tiêu chảy nếu ăn phải.

Cẩm tú cầu tên khoa học là Hydrangea macrophylla. Lá và củ cây có chất Hydragin-cyanogenic glycoside gây tiêu chảy, ói mửa, thở gấp.