Những điều cần biết về sạc pin ô tô điện trước khi chọn mua xe?

Không giống ô tô dùng động cơ xăng, dầu, người chọn mua ô tô điện không chỉ quan tâm đến quãng đường di chuyển mà còn phải tìm hiểu cách sạc pin ô tô điện, loại cổng sạc, công suất và khả năng tương thích với trạm sạc.

Khoảng 5 năm trở lại đây, ô tô điện ngày càng phổ biến tại Việt Nam. Bên cạnh VinFast, thị trường hiện có thêm nhiều mẫu xe điện của các thương hiệu Trung Quốc, châu Âu, Mỹ... kéo theo nhu cầu phát triển hạ tầng trạm sạc pin ô tô điện .

Theo tìm hiểu của PV Thanh Niên , hiện tại hệ thống hạ tầng trạm sạc pin ô tô điện tại Việt Nam có thể chia thành 3 nhóm đầu tư, gồm trạm sạc do các hãng ô tô tự đầu tư xây dựng, hệ thống phân phối và các đơn vị độc lập chuyên đầu tư dịch vụ trạm sạc. Chính vì vậy, một số hệ thống cho phép xe khác hãng sử dụng, trong khi số khác chỉ phục vụ khách hàng của mình.

Với những người đang có ý định chuyển sang dùng xe điện hoặc lần đầu sử dụng ô tô điện, những khái niệm như sạc AC, sạc DC, sạc nhanh, công suất kW hay cổng CCS2, GB/T có thể gây không ít bối rối. Do đó, hiểu rõ những vấn đề này giúp người dùng chọn xe phù hợp và chủ động hơn trong quá trình sử dụng.

Sạc AC và sạc DC khác nhau thế nào?

Trong quá trình sử dụng ô tô điện, người dùng thường bắt gặp hai khái niệm phổ biến là sạc AC và sạc DC. Một bên phù hợp với việc sạc xe trong thời gian dài, bên còn lại được thiết kế để rút ngắn thời gian chờ khi cần tiếp tục hành trình.

Điểm khác biệt cơ bản nằm ở loại dòng điện và cách năng lượng được truyền vào bộ pin. Sạc AC sử dụng dòng điện xoay chiều. Khi sạc, bộ chuyển đổi AC-DC (bộ sạc tích hợp trên xe) sẽ chuyển dòng điện thành điện một chiều để nạp vào pin. Vì công suất của bộ sạc tích hợp trên từng mẫu xe có giới hạn, tốc độ sạc AC thường thấp hơn sạc nhanh DC.

Trong khi đó, hệ thống sạc nhanh DC đưa dòng điện một chiều trực tiếp vào hệ thống pin thông qua bộ sạc bên ngoài. Thay vì phải chuyển đổi từ dòng điện xoay chiều sang một chiều ngay trên xe, các trạm sạc nhanh DC cung cấp luôn dòng điện một chiều thẳng tới cụm pin của xe, bỏ qua bộ điều khiển sạc. Nhờ bỏ qua giới hạn công suất của bộ sạc tích hợp trên xe, sạc DC có thể đạt công suất cao hơn đáng kể và thường được gọi là sạc nhanh.

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới về trụ, trạm sạc xe điện cũng phân loại trụ sạc theo dòng điện đầu ra thành AC, DC hoặc kết hợp AC và DC. Tuy nhiên, công suất trụ sạc càng cao không đồng nghĩa xe luôn sạc nhanh tương ứng. Tốc độ thực tế còn phụ thuộc khả năng tiếp nhận điện của ô tô, tình trạng pin, nhiệt độ pin và mức pin tại thời điểm sạc.

Sạc pin xe điện có những cấp độ nào?

Về cơ bản, hệ thống sạc ô tô điện thường được phân chia thành các cấp độ dựa trên nguồn điện, công suất và tốc độ sạc. Trong đó, người dùng có thể bắt gặp các khái niệm như sạc Cấp độ 1 (Level 1), Cấp độ 2 (Level 2) và DC fast charging.

Cấp độ 1 (Level 1) - Sạc chậm từ ổ điện thông thường : Level 1 là cấp độ sạc cơ bản nhất, sử dụng nguồn điện xoay chiều (AC) dân dụng và thường không yêu cầu lắp đặt một bộ sạc công suất lớn. Với cách này, xe được kết nối với nguồn điện thông qua bộ sạc đi kèm. Công suất thường ở mức thấp, do đó thời gian để nạp đầy một bộ pin dung lượng lớn có thể kéo dài nhiều giờ, thậm chí hơn một ngày tùy mẫu xe và nguồn điện.

Ưu điểm lớn nhất của Level 1 là sự đơn giản. Người dùng có thể sạc xe tại nhà nếu có nguồn điện phù hợp mà không nhất thiết phải đầu tư ngay một trạm sạc riêng. Tuy nhiên, đây không phải lựa chọn tối ưu nếu xe được sử dụng với tần suất cao hoặc cần bổ sung nhiều năng lượng trong thời gian ngắn. Với người chủ yếu di chuyển quãng đường ngắn mỗi ngày, sạc qua đêm có thể vẫn đáp ứng được nhu cầu. Ngược lại, nếu thường xuyên đi xa, Level 1 sẽ bộc lộ hạn chế về tốc độ.

Cấp độ 2 (Level 2) - Sạc AC, phù hợp với nhu cầu hằng ngày: Level 2 cũng sử dụng điện xoay chiều nhưng có công suất cao hơn đáng kể so với Level 1. Đây là hình thức sạc phổ biến tại nhà, bãi đỗ xe, trung tâm thương mại, văn phòng hoặc các điểm sạc công cộng.

Tùy thiết bị và hệ thống điện, công suất sạc AC có thể dao động khá rộng. Một số bộ sạc tại nhà có công suất khoảng 7 kW, trong khi các thiết bị AC công suất cao hơn có thể đạt 11 kW hoặc 22 kW nếu xe và hệ thống điện hỗ trợ. Thời gian sạc phụ thuộc vào ba yếu tố chính: dung lượng pin, công suất bộ sạc và khả năng tiếp nhận điện của ô tô.

Chẳng hạn, một chiếc xe có pin khoảng 60 kWh nếu có thể nhận công suất AC 7 kW về lý thuyết sẽ cần khoảng 8 - 9 giờ để nạp đầy từ mức gần cạn. Trên thực tế, thời gian có thể dài hơn do tổn hao và việc hệ thống quản lý pin giảm công suất ở một số giai đoạn. Đây cũng là lý do sạc AC thường phù hợp với việc cắm xe vào buổi tối và sử dụng vào ngày hôm sau.

Cập độ 3 (Level 3 - L3) - Sạc nhanh DC: Khác với sạc AC, sạc nhanh DC sử dụng dòng điện một chiều cung cấp trực tiếp cho hệ thống pin thông qua bộ sạc công suất lớn bên ngoài xe. Do quá trình chuyển đổi điện xoay chiều sang một chiều chủ yếu được thực hiện tại trạm sạc, hệ thống có thể cung cấp công suất cao hơn đáng kể. Các trạm sạc DC hiện nay có thể có công suất từ vài chục kW đến hàng trăm kW, thậm chí cao hơn.

Đây là lựa chọn phổ biến tại các tuyến đường dài, trạm dừng nghỉ hoặc những nơi người dùng cần nhanh chóng bổ sung năng lượng. Ví dụ, một mẫu xe có khả năng nhận công suất DC cao có thể tăng đáng kể dung lượng pin chỉ sau vài chục phút. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng xe luôn sạc đúng bằng công suất tối đa được ghi trên trụ. Công suất thực tế còn phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận của xe, trạng thái pin, nhiệt độ pin, mức pin hiện tại và công suất mà trạm có thể cung cấp.

Đặc biệt, tốc độ sạc thường giảm khi pin tiến gần mức đầy. Vì vậy, thông số như "sạc 10 - 80% trong bao nhiêu phút" thường có ý nghĩa thực tế hơn việc chỉ nhìn vào công suất cực đại của trụ sạc.

Cổng sạc ô tô điện có những loại nào?

Đây là một trong những vấn đề người mua ô tô điện cần đặc biệt lưu ý bởi không phải mọi ô tô điện đều sử dụng chung một loại đầu nối. Trên thế giới hiện có nhiều loại cổng sạc khác nhau, phù hợp với tiêu chuẩn của từng thị trường và từng hãng xe.

Cổng sạc Type 1 J1772: cho tốc độ sạc Cấp độ 1 và Cấp độ 2, hiện được dùng phổ biến cho các trạm sạc thường AC tại Nhật và Bắc Mỹ.

Cổng sạc Mennekes (Type 2) : được sử dụng rộng rãi tại châu Âu và ngày càng phổ biến trên nhiều mẫu ô tô điện ở các thị trường khác. Chuẩn này hỗ trợ sạc AC một pha hoặc ba pha, nhờ đó có thể đạt công suất cao hơn tùy thiết kế hệ thống sạc trên xe và trạm sạc. Điểm cần lưu ý là có cổng Type 2 không đồng nghĩa xe luôn sạc được ở công suất cao. Khả năng tiếp nhận điện của bộ sạc tích hợp trên xe (OBC) cũng quyết định tốc độ sạc AC thực tế.

Cổng sạc kết hợp CCS (Combined Charging System) : là một trong những chuẩn sạc nhanh DC phổ biến trên ô tô điện. Điểm đặc trưng của CCS là phần đầu nối sạc AC được kết hợp với hai chân tiếp xúc lớn bên dưới để truyền dòng điện một chiều. Cổng sạc này có hai biến thể chính là CCS1 và CCS2. Trong đó, CCS1 kết hợp đầu nối Type 1 với hai chân DC, phổ biến hơn tại Bắc Mỹ. Trong khi đó, CCS2 kết hợp Type 2 với hai chân DC được sử dụng rộng rãi tại châu Âu cùng nhiều thị trường khác, trong đó có Việt Nam.

Nhờ sử dụng dòng điện DC trực tiếp vào bộ pin, hệ thống sạc nhanh DC có thể cung cấp công suất lớn hơn đáng kể so với sạc AC thông thường. Tuy nhiên, tốc độ sạc thực tế còn phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận công suất của xe, mức pin, nhiệt độ pin và công suất trạm.

Cổng sạc Chademo: là chuẩn sạc nhanh DC có nguồn gốc từ Nhật Bản. Chuẩn này từng được sử dụng khá phổ biến trên các mẫu xe điện của Nhật Bản như Nissan Leaf. Cổng Chademo có thiết kế riêng biệt, không tích hợp chung với cổng Type 1 hoặc Type 2 như hệ thống CCS. Vì vậy, hình dáng đầu sạc Chademo dễ nhận biết với kích thước tương đối lớn và nhiều chân tiếp xúc. Tuy nhiên, khi ngành công nghiệp ô tô điện ngày càng hướng đến việc tiêu chuẩn hóa, CCS2 đã trở thành một trong những chuẩn phổ biến tại nhiều thị trường, trong khi Chademo có xu hướng giảm mức độ phổ biến trên các mẫu xe điện thế hệ mới.

Cổng sạc GB/T: Đây là hệ thống tiêu chuẩn sạc được sử dụng rộng rãi tại Trung Quốc. Khác với CCS, GB/T có các đầu nối riêng cho sạc AC và DC. Một số mẫu ô tô điện Trung Quốc được xuất khẩu sang các thị trường khác có thể sử dụng hệ thống sạc theo chuẩn này. Vì vậy, người dùng cần kiểm tra kỹ thông số xe và khả năng tương thích của trạm sạc trước khi mua hoặc thuê xe điện sử dụng chuẩn GB/T. Đây cũng là một yếu tố đáng lưu ý khi thị trường Việt Nam ngày càng có nhiều thương hiệu ô tô điện đến từ Trung Quốc.

Cổng sạc NACS (North American Charging Standard): Đây là chuẩn cổng sạc do Tesla phát triển và sau đó được mở rộng khả năng tiếp cận cho các nhà sản xuất khác. NACS có thiết kế nhỏ gọn và sử dụng cùng một đầu nối cho cả sạc AC và DC, trong đó hệ thống xe và trạm xác định phương thức sạc.

Từ ngày 1.7.2027, QCVN 32:2026/BCT về trụ, trạm sạc xe điện sẽ có hiệu lực. Quy chuẩn cũng đặt yêu cầu trạm sạc phải đảm bảo khả năng kỹ thuật để dùng chung cho các phương tiện có cổng sạc tương thích với loại đầu nối, chế độ sạc và cấu hình kỹ thuật mà trạm hỗ trợ.