Nghệ thuật dụng binh của loài vật: Từ do thám tình báo đến trừng trị kẻ đào ngũ trước giờ khai chiến

Chiến tranh và những toan tính quân sự không phải là đặc quyền riêng của con người. Giới khoa học vừa vén màn các chiến lược tiền chiến đáng kinh ngạc trong thế giới tự nhiên, nơi muôn loài biết do thám, bày trận phục kích và dùng cả kỷ luật thép để đối đầu kẻ thù.

Những cuộc đụng độ đẫm máu giữa các bầy đàn đối địch nhằm tranh giành lãnh thổ và tài nguyên từ lâu đã được xem là bản lề định hình lịch sử loài người. Thế nhưng, thế giới hoang dã từ thuở sơ khai cũng đã diễn ra những tấn bi kịch tương tự.

Trong tự nhiên, việc bị phục kích bất ngờ bởi một đối thủ vượt trội về quân số hay thể lực luôn đồng nghĩa với những thảm họa diệt vong.

Đối mặt với lằn ranh sinh tử không thể né tránh, các loài động vật hoang dã buộc phải phát triển những sách lược chuẩn bị chiến tranh tinh vi đến rợn người - một hành vi vốn từng bị lầm tưởng là chỉ xuất hiện ở nhân loại.

Một nghiên cứu tổng hợp vừa được công bố đã chỉ ra rằng, từ loài vượn người cho đến các sinh vật cấp thấp, nghệ thuật chuẩn bị trước giờ xung trận là chìa khóa sống còn giúp chúng trụ vững giữa tự nhiên khắc nghiệt.

Trước hết, muôn loài luôn tìm cách giải mã nguy cơ thông qua việc lần theo dấu vết của đối phương. Những đàn chồn lùn thường xuyên rải mùi hương để khẳng định chủ quyền, đồng thời cảnh giác cao độ trước bất kỳ mùi hương lạ nào của địch thủ.

Nhiều loài khác lại khắc sâu ký ức về các cuộc huyết chiến đẫm máu trong quá khứ để thay đổi hành vi mỗi khi tiếp cận vùng biên giới tranh chấp hay các nguồn thức ăn nhạy cảm.

Đáng chú ý, tâm lý trước chiến tranh còn có sự phân hóa sâu sắc theo giới tính. Điển hình như ở loài khỉ vervet, con đực thường là đối tượng chịu tổn thất nặng nề nhất về thể xác, do đó chúng luôn có xu hướng tìm cách xoa dịu và né tránh đụng độ.

Ngược lại, con cái lại là bên được hưởng lợi trực tiếp từ nguồn thức ăn dồi dào và chất lượng lâu dài cho con non. Chính vì thế, các nhà khoa học đã chứng kiến cảnh tượng những con khỉ cái ra sức kích động, ép buộc những con đực phải cầm vũ khí xông vào trận chiến bảo vệ bầy đàn.

Để giành ưu thế và hạn chế tối đa rủi ro, thế giới tự nhiên vận hành ba chiến lược cốt lõi. Thứ nhất là thu thập tin tức tình báo - nơi thông tin được coi là quyền lực tối thượng.

Khi cảm thấy mối đe dọa đang rình rập, tinh tinh sẽ bí mật trèo lên những đỉnh đồi cao nhất, ẩn nấp trong tĩnh lặng hàng giờ liền để lắng nghe mọi động tĩnh của đối phương trước khi đưa ra quyết định di quân.

Tương tự, loài chồn lùn khi phát hiện mùi hương của kẻ địch sẽ lập tức ngừng di chuyển tự do, tỏa ra trinh sát và tăng cường bố trí thêm lính gác nghiêm ngặt. Việc cắt cử trinh sát đồng nghĩa với việc chúng phải đánh đổi cơ hội kiếm ăn và tương tác bầy đàn, nhưng đó là cái giá quá nhỏ để tránh một cuộc tập kích bất ngờ.

Thứ hai là nghệ thuật điều động không gian và đòn đánh phủ đầu. Những loài như chim bạc má đuôi dài hay khỉ đầu chó chacma luôn chủ động giảm thiểu thời gian xuất hiện tại các vùng ranh giới chồng lấn nguy hiểm.

Chồn meerkat lại tập trung đánh dấu mùi hương quanh hệ thống hang ngầm - pháo đài sống còn của chúng. Việc bảo vệ căn cứ quen thuộc mang lại lợi thế sân nhà cực lớn, giúp bầy đàn chiếm ưu thế áp đảo khi xung đột nổ ra, đồng thời việc duy trì đội hình co cụm giúp hạn chế tối đa nguy cơ các cá thể bị đánh tỉa, chia cắt.

Táo bạo hơn, tinh tinh và nhiều loài kiến còn tổ chức các đợt đột kích thọc sâu vào thẳng sào huyệt kẻ thù nhằm tiêu diệt mầm mống đe dọa. Riêng loài kiến, các cuộc tập kích còn nhắm tới mục tiêu cướp ấu trùng của địch, biến thế hệ sau của đối phương thành nguồn bổ sung lực lượng chiến đấu cho chính đàn mình.

Thứ ba là duy trì sự gắn kết nội bộ thông qua chính sách "củ cà rốt và cây gậy". Trong một tập thể, không phải cá thể nào cũng sẵn sàng hy sinh thân mình, đặc biệt là những thành viên ít quan hệ huyết thống hoặc không được hưởng nhiều chiến lợi phẩm.

Để ngăn chặn nguy cơ vỡ trận, tinh tinh thường gia tăng các hoạt động chải chuốt và nô đùa trước thềm các cuộc đụng độ. Những hành vi thắt chặt liên kết này xuất hiện dày đặc vào những ngày sắp có biến, cho thấy chúng đã linh cảm trước về hiểm họa chiến tranh và chủ động củng cố niềm tin để không ai bỏ chạy khi bị dồn vào chân tường.

Trái lại, khỉ vervet lại sử dụng kỷ luật thép: những cá thể hèn nhát thoái thác chiến đấu ở trận trước sẽ phải hứng chịu sự trừng phạt bạo lực tàn nhẫn từ chính đồng loại, buộc chúng phải xông lên hàng đầu trong lần giáp mặt tiếp theo.

Những toan tính chiến tranh phức tạp này đòi hỏi muôn loài phải liên tục ghi nhớ danh tính kẻ thù, đánh giá tương quan lực lượng và dự đoán tọa độ đối phương. Nỗ lực xử lý thông tin khổng lồ ấy không chỉ phục vụ sự sinh tồn trước mắt, mà còn là bàn đạp tiến hóa vĩ đại.

Các nhà khoa học nhận định rằng chính áp lực phải vượt mặt đối thủ trong những cuộc chiến sinh tử giữa các bầy đàn đã góp phần quan trọng tôi luyện nên trí thông minh vượt bậc của loài người ngày nay.

Bên dưới nhịp sống thường nhật của giới tự nhiên, hàng loạt cuộc chiến tranh lạnh vẫn đang âm thầm diễn ra từng ngày, nơi mỗi bước đi đều được tính toán kỹ lưỡng cho một trận chiến sống còn.