Mối nguy từ các thiết bị AI 'luôn lắng nghe'

Các thiết bị "sẵn sàng chờ lệnh" như loa, smartwatch, kính thông minh AI tiềm ẩn nguy cơ thu thập dữ liệu, làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư.

Chris Thomas, 43 tuổi tại Pittsburgh, bang Pennsylvania (Mỹ), hoàn toàn tin tưởng các thiết bị tích hợp trí tuệ nhân tạo. Ông luôn mang một chiếc kính gắn camera, mặt dây chuyền kèm tính năng ghi âm và tạo ghi chú, cùng vòng đeo thông minh. Ông dựa vào chúng để sắp xếp công việc, thanh toán hóa đơn đúng hạn, đặt lời nhắc mỗi ngày cũng như theo dõi sức khỏe.

"Tôi cực kỳ hay quên", ông giải thích với CNBC . "Cuộc sống bận rộn khiến tôi không thể nhớ hết mọi chuyện".

Thomas, hiện điều hành một doanh nghiệp và là nhà sáng tạo nội dung, cho biết không phải ai cũng thích lối sống của ông. "Một người qua đường nhìn kính Meta tôi đang đeo và nói kiểu: Tôi không cảm thấy thoải mái . Tôi lập tức tháo nó xuống thay vì chỉ tắt tính năng quay, vì có lẽ mọi người không thực sự tin nó đã tắt", ông kể.

Những người như Thomas ngày càng dễ gặp ngoài đời. Trong bối cảnh các hãng công nghệ liên tục tung ra thiết bị được quảng tích hợp AI, có thể tự động ghi chép cuộc họp, theo dõi cuộc trò chuyện, đặt lời nhắc và đưa ra đề xuất cá nhân hóa... với giá dễ tiếp cận, số lượng người dùng cũng tăng theo.

Dẫn dữ liệu từ hãng nghiên cứu Omdia, Reuters cho biết lượng kính mắt tích hợp AI vận chuyển trên toàn cầu đã tăng vọt lên 8,4 triệu chiếc năm 2025, so với mức 2,1 triệu năm 2024.

Bên cạnh đó, Apple Watch Series 12 ra mắt tháng 9 có chức năng Siri Recap giúp tự ghi chú và tóm tắt hội thoại, cùng Live Rewind tóm tắt 15 giây hội thoại qua văn bản. Amazon giữa tuần trước cũng giới thiệu Bee Frontier và Bee Eclipse, thiết bị dạng thẻ có thể ghi âm, phiên âm và phân tích hoạt động hằng ngày của người dùng.

Nhiều công ty nhỏ hơn như Plaud và Pocket phát triển thiết bị ghi chú nhỏ gọn như thẻ, trong khi Friend cung cấp vòng cổ tích hợp trí tuệ nhân tạo. Sự bùng nổ của AI giúp những sản phẩm hướng cá nhân hóa cho người dùng ngày một thịnh hành.

Tuy nhiên, những thiết bị này cũng gây lo ngại về nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư. Không như sản phẩm đời trước vốn cần kích hoạt bằng "từ khóa" hay đôi khi lưu trữ và gửi âm thanh lên đám mây, thiết bị mới có thể liên tục lắng nghe, diễn giải giọng nói và trích xuất ý nghĩa bằng trí tuệ nhân tạo.

NYPost ghi nhận, trên mạng xã hội, nhiều người bày tỏ sự không thoải mái khi các thiết bị thông minh tự ghi lại dữ liệu. Ba chủ đề trên Reddit về kính Meta Rayban hiện nhận hơn nghìn bình luận, phản ánh bản cập nhật phần mềm gần nhất cho phép thiết bị bắt đầu ghi âm mà không cần nói "Hey Meta" - từ khóa dùng để đánh thức khỏi chế độ ngủ. Thậm chí, một số cho biết đang lên kế hoạch đệ đơn kiện tập thể công ty của Mark Zuckerberg. Meta sau đó khẳng định "vấn đề đã được giải quyết", nhưng không đề cập chi tiết.

"Với những công nghệ mới thế này, quan điểm của tôi luôn là cần đón nhận một cách thận trọng", Karen Panetta, Trưởng khoa giáo dục sau đại học tại Trường Kỹ thuật Tufts và là thành viên của Viện Kỹ thuật Điện và Điện tử (IEEE), nói. "Nếu cho phép ghi hình bản thân hoặc mọi thứ tôi nhìn, điều đó không có nghĩa tất cả mọi người xung quanh đều đã đồng ý".

Một số chuyên gia khác quan ngại hơn, cho rằng quyền riêng tư không chỉ giới hạn ở việc ai chịu trách nhiệm pháp lý. "Tôi nghĩ, lo ngại thực sự nằm ở những người xung quanh: họ có thể bị giám sát mà không cần sở hữu bất kỳ thiết bị công nghệ nào", Michael Stokes, cựu nhân viên CIA, hiện là Phó chủ tịch cấp cao về công nghệ mới nổi tại Veilant, nói.

Theo Stokes, số lượng camera, micro và cảm biến tích hợp trong thiết bị điện tử tiêu dùng ngày càng tăng khiến mọi thứ trở nên khó kiểm soát. Điểm khác biệt so với trước còn là sự có mặt của AI - công nghệ có thể nhanh chóng diễn giải những gì thu thập và rút ra ý nghĩa từ khối lượng thông tin "lớn hơn nhiều".

Một số hãng công nghệ cố gắng tránh "vết xe" về quyền riêng tư vốn tồn tại trên thiết bị và trợ lý giọng nói đời trước. Chẳng hạn, Apple khẳng định tính năng ghi chú trên Apple Watch không lưu trữ âm thanh, không gửi bản ghi đến máy chủ. Amazon khẳng định điều tương tự trên bộ đôi thiết bị Bee mới ra mắt.

Colin Zick, luật sư về quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu của hãng luật Foley Hoag, đánh giá Apple dường như đã rút kinh nghiệm từ làn sóng kiện tụng liên quan đến trợ lý giọng nói. Tuy nhiên, công nghệ mới đang đặt ra loạt câu hỏi mà các vụ kiện trước chưa phải trả lời: Liệu một hệ thống liên tục lắng nghe, diễn giải giọng nói và tóm tắt lại có thể bị coi là hành vi nghe lén không, khi nó đã tự xóa và không lưu bản ghi âm gốc?

Bên cạnh đó, một trong những vấn đề khó giải quyết của công nghệ lắng nghe liên tục là quyền riêng tư của người xung quanh. Khi một người đeo vòng tay AI hoặc kính thông minh, những người cùng tham gia cuộc trò chuyện có thể không biết thiết bị đang hoạt động nếu không để ý, càng khó biết âm thanh được xử lý tại chỗ hay gửi lên máy chủ. Họ cũng không có quyền truy cập vào phần cài đặt để kiểm tra dữ liệu đã được thu thập hoặc yêu cầu xóa thông tin.

Ngày 13/10, Ủy ban Bảo vệ Dữ liệu châu Âu (EDPB) cảnh báo các thiết bị trông giống kính thông thường nhưng có camera, micro và kết nối Internet có thể khiến người khác bị thu thập thông tin mà không hay biết. Na Uy là một trong những chính phủ có lập trường cứng rắn với kính AI, khi đầu tháng 10 tuyên bố dự định cấm sử dụng thiết bị tại một số địa điểm công cộng.

"Không có một nút tắt duy nhất đủ để kiểm soát", TS Roman Yampolskiy, giảng viên khoa học máy tính tại Đại học Louisville, nói với NYPost , thêm rằng các công ty sản xuất cần phải lắp đặt đèn cảnh báo ghi hình hoặc âm thanh "đủ lớn để nhìn thấy" trên thiết bị, bổ sung tính năng làm mờ khuôn mặt tự động trong phần mềm quay phim, và nếu người dùng có hành vi lạm dụng sẽ bị nhận "hình phạt thích đáng".