iPhone khẩu độ biến thiên: nghe thì hay, dùng thật thì được gì?

Đây sẽ không phải bài trên tay iPhone 18 Pro . Máy chưa ra, mình cũng chưa cầm. Mình chỉ muốn ngồi lại với anh em để bàn một chuyện đang khá nóng quanh sự kiện tháng 9/2026: tin iPhone , đặc biệt Pro Max, sẽ có khẩu độ biến thiên, không còn cố định f/1.78 như từ iPhone 14 Pro tới 17 Pro.

Gurman, Ice Universe, Digital Chat Station, chuỗi cung ứng Sunny Optical đều nói theo hướng đó. Phần mình quan tâm hơn là: khẩu thay đổi trên điện thoại thực sự mang lại gì, nó có thực sự có lợi ích nhiều không, có đáng kể không, các đời điện thoại trước đó đã được trang bị rồi, thực tế các điện thoại đó ra sao?

Mô tả cách hoạt động khẩu độ biến thiên trên tin đồn iPhone mới.

Khẩu độ biến thiên trên điện thoại là gì?

Hầu hết điện thoại, đều dùng khẩu cố định, tức là khẩu độ nằm yên, các lá khẩu tạo thành một hình tròn đường kính cố định. Máy tự cân sáng bằng ISO, tốc độ màn trập điện tử và xử lý phần mềm để cân bằng ánh sáng, đưa ra một tấm ảnh có độ sáng hợp lý.

Khi mà máy ảnh có tận 3 thông số để gia giảm, điều khiển nhiều thông số khác nhau của tấm ảnh: độ sáng, blur motion (mờ chuyển động), DOF (độ sâu trường ảnh), Noise (độ nhiễu ảnh)...

Điện thoại với khẩu độ cố định, máy chỉ còn có hai thông số là ISO và tốc độ màn trập để điều khiển các thông số của một tấm ảnh mà thôi.

Khẩu biến thiên là cơ chế thay đổi chu vi đường tròn mà các lá khẩu tạo ra trong ống kính bằng các cơ cấu vật lý phức tạp, mở rộng hoặc khép lại như máy ảnh. Đã có nhiều thế hệ điện thoại từng trang bị tính năng này như:

• Samsung Galaxy S9/S10, Note 9/10: nhảy theo bước (step), chọn 1 là f/1.5 hoặc hay 2 là f/2.4.

• Mới - Huawei Mate 50 Pro / P60 Pro trở đi, Xiaomi 13/14 Ultra, một số máy Honor: nhiều nấc hoặc gần như liên tục, thường khoảng f/1.4–f/4.0.

Thông tin cụm camera Huawei P60 lúc ra mắt.

Hai thế hệ này nhìn giống nhau trên giấy, dùng thì khác nhau khá nhiều như những phân tích dứoi đây.

Khẩu độ trong chụp ảnh, chụp bằng máy ảnh thì các công dụng đơn giản của nó cơ bản là:

Điều khiển độ sâu trường ảnh DOF: tuỳ chọn khoảng nét dày hoặc mỏng, độ mờ background ít hay nhiều Tăng giảm lượng ánh sáng đi vào trong cảm biến, từ đó điều khiển độ sáng của ảnh

Hiểu nôm na, các khầy trên mạng hay dạy, mở khẩu để sáng hơn và xoá phông nhiều, khép lại để tối hơn, nét nhiều hơn, tia sáng ra flare (tia starburst) đẹp hơn...

Khẩu độ cũng có ảnh hưởng đến quang sai, các sai lệch ánh sáng khi ánh sáng đi qua các thấu kính, mở khẩu càng lớn, thì các sai lệch này càng phóng đại và ngược lại. Nhưng khép quá nhiều, chu vi đường trong quá nhỏ cũng dễ dẫn đến các hiện tường không mong muốn khác mà sẽ nói đến ở phần nhược điểm.

Còn nhiều lợi ích hơn thế nữa, nhưng nó khá kỹ thuật và cần phải đào sâu, ứng dụng ít hơn nên mình sẽ hạn chế đề cập.

Ưu điểm có, chắc chắn phải có nhược điểm, với các thành phần cơ cấu phức tạp hơn, tốn kém nghiên cứu và vật liệu hơn thì giá thành nó cao hơn và ảnh hưởng độ bền hơn.

Giá thành cao là vậy nhưng nhược điểm còn đến từ việc các hiệu ứng của nó mang lại quá nhỏ, không mang lại lơi ích đáng kể như máy ảnh, khiến người dùng không hứng thú. Do điện thoại có cảm biến nhỏ, dải khẩu độ cũng nhỏ, căng nhất là từ F1.4 đến 4, cho nên hiệu ứng sẽ khó gây ấn tượng.

Khép khẩu quá hẹp, chu vi trường tròn quá nhỏ, kích thước thấu kính vốn đã rất nhỏ, kích thước cảm biến cũng nhỏ xíu, sẽ dẫn đến các hiện tượng không mong muốn như: nhiễu xạ, độ nét có hiện tưởng giảm đi nhiều, bụi cảm biến, bụi ống kính có thể hiện rõ lên...

Ví dụ một số máy đã trang bị tính năng này rồi như Samsung Galaxy S9 / S10 / Note 9–10, 2018–2019 là các máy date xa, gần đây thì có Huawei Mate 50 Pro, P60 Pro.

Cách khẩu độ step của Samsung Galaxy S9 hoạt động

Một góc nhìn khác về Samsung Galaxy S9.

Nhà Samsung thì ra mắt cái này khá sớm, họ nói về nó cũng nhiều, nhưng thời điểm đó có lẽ là giới hạn công nghệ, nên khẩu độ nhảy theo bước, bước F1.5 và bước F2.4, được có 2 nấc, không linh hoạt, và chỉ là từ 1.5 lên 2.4 cho nên các hiệu ứng cũng không nhiều, không đủ làm người dùng wow.

Người dùng thì họ cứ auto chụp thôi, họ dần quên luôn là có tính năng này, cũng không được nhắc đến nhiều nữa, cho nên đời S20 họ bỏ luôn, đi theo hướng zoom xa chất lượng cao, thế là từ đó phất lên luôn. Hiệu quả không ấn tượng, giá máy cao hơn, máy khó làm hơn, bỏ là đúng, ủng hộ Samsung.

Hình ảnh thực tế khi thay đổi khẩu độ trên camera Huawei

Huawei Mate 50 Pro, P60 Pro và các đời sau thì tốt hơn, nói về cái tốt trước, khẩu độ có thể chuyển mượt từ F1.4 đến F4, nhảy được 10 nấc, không như Samsung.

Shot on Huawei Mate 50 Pro, so sánh xoá phông F1.4 và F4

Các đánh giá thời điểm máy ra mắt rất tốt, nhiều anh em đã đem chụp gần như closeup, macro, khép khẩu 4, lấy DOF dày hơn, thấy có hiệu quả rõ rệt.

Shot on Huawei Mate 50 Pro, chụp đêm.

Thích nhiều sáng, nét căng, có xoá phông nhẹ thì chỉnh F1.4, chụp gần, macro, cần dof dày hoặc khép sáng thì F4 ổn, cơ bản là Huawei đã có được nhiều lời khen, phản ứng người dùng tốt.

Nhiều người bảo là phải biết chỉnh mới tận dụng được, nhưng theo mình auto mà máy xử lý tốt vẫn sẽ rất ngon khi sử dụng thực tế.

Tiếp đến là Xiaomi 13 Ultra / 14 Ultra và cũng được khen khá nhiều, khẩu chạy từ F1.63 lên F4 và gần như là mượt luôn không theo nấc nữa (stepless). Tuy xiaomi có dải khẩu hẹp hơn tối đa chỉ f1.63 nhưng bù lại họ có cảm biến lớn hơn, ở mức 1", cho nên hiệu ứng ra cũng rất ấn tượng, và thời điểm đó người dùng phản ứng cũng khá tốt.

Mình tìm bằng AI thì không thấy các ghi nhận, phàn nàn về khẩu F4 trên các thiết bị này có vấn đề gì, mình nghĩ cũng đúng vì F4 cũng khá bình thường, không đủ để khuếch đại các hiệu ứng xấu không mong muốn.

Theo các tin đồn gần đây dải khẩu của iPhone cũng ngon, từ F1.4 đến F4, cũng vừa đủ bằng các thiết bị đã từng ra mắt, cho nên có thể kỳ vọng là nó cho ra hiệu ứng ổn bằng hoặc hơn các điện thoại trước đó.

Kỳ vọng của mình là Apple sẽ ứng dụng cái này vào việc chụp auto tốt, hiểu đúng các trường hợp sử dụng, để mình không phải chỉnh gì hết, giơ lên chụp nhưng máy vẫn chọn đúng khẩu độ mình cần.

Nhưng những lúc mình cần chỉnh, sử dụng Blackmagic Camera vẫn có thể điều khiển chủ động dễ dàng, chủ yếu là cho việc quay tốt hơn, khoảng chụp ảnh thì iPhone thọt với thế giới Android lâu rồi.

Tin đồn là có, mà mình đoán mò là cũng chỉ từ Apple tự đồn ra thôi, điểm mới là có, ứng dụng cũng có, nhưng mà hỏi mình có ấn tượng và thích thú không thì không, thấy cũng bình thường.

Camera iPhone đã gần như chấp nhận thua cuộc trong khoản chụp ảnh, còn ăn tiền mỗi khoản quay video, quay đẹp, chuẩn chỉnh từ codec, format, bitrate, đến app edit, làm việc với app bên thứ 3 cũng chuẩn luôn, nhưng vẫn hi vọng về các đột phá khác hơn là một tính năng mà người ta đã quá nhàm chán với nó.