Hiểm họa khi học sinh tự 'mở tốc' xe đạp điện lên gần 100 km/h

Chỉ với vài trăm nghìn đồng, xe đạp điện giới hạn 25 km/h có thể được "mở tốc" lên mức 100 km/h, tiềm ẩn nhiều nguy hiểm cho người dùng.

Xe thiết kế 25 km/h, đồng hồ có thể hiển thị 99 km/h

Ngày 11/9, trong quá trình tuần tra trên đường Bách Lẫm, phường Yên Bái, tỉnh Lào Cai, Tổ công tác Đội CSGT đường bộ số 3 phát hiện một học sinh điều khiển xe đạp máy với tốc độ cao và không đội mũ bảo hiểm.

Nam sinh điều khiển xe sinh năm 2011, học sinh lớp 10. Qua kiểm tra, cụm đồng hồ của xe có khả năng hiển thị tốc độ tới 99 km/h, trong khi tốc độ thiết kế ban đầu của phương tiện không quá 25 km/h. Làm việc với lực lượng chức năng, nam sinh cho biết đã lắp thêm bộ IC nhằm tăng tốc độ xe nhiều lần so với thiết kế ban đầu. CSGT sau đó tạm giữ phương tiện và yêu cầu tháo bộ IC đã độ, đưa xe trở về trạng thái thiết kế ban đầu.

Trước đó vào ngày 28/3, trên đường Huỳnh Thị Hai, phường Trung Mỹ Tây, TP HCM, một học sinh sinh năm 2011 điều khiển xe đạp điện, không đội mũ bảo hiểm, lưu thông trên đường. Trong quá trình di chuyển, em không làm chủ tay lái, tự ngã xuống đường rồi va chạm với một xe tải đi chiều ngược lại. Nạn nhân được đưa đi cấp cứu nhưng không qua khỏi.

Đáng chú ý, qua kiểm tra sau tai nạn, lực lượng chức năng phát hiện chiếc xe đạp điện đã được "độ, chế" nhằm tăng tốc độ. CSGT TP HCM sau đó cảnh báo việc thay đổi công suất, bộ điều khiển, ắc quy hoặc hệ thống giới hạn tốc độ có thể khiến xe vận hành vượt xa thông số ban đầu, trong khi phanh, khung, giảm xóc và lốp không được thiết kế tương ứng.

Trên thực tế, việc "độ IC" để mở giới hạn tốc độ của xe đạp, xe máy điện hiện nay không quá phức tạp và chi phí cũng tương đối thấp. Các loại IC, hay bộ điều khiển, được rao bán trên mạng với giá từ vài trăm nghìn đồng, phù hợp với nhiều dòng xe điện.

Trên thị trường, "IC xe đạp điện" thường được dùng để gọi bộ điều khiển tốc độ, hay controller. Đây là bộ phận nằm giữa nguồn điện và môtơ, tiếp nhận tín hiệu từ tay ga, cảm biến và hệ thống phanh, sau đó quyết định lượng điện được đưa tới môtơ.

Giới hạn tốc độ của xe điện thường được thiết lập thông qua bộ điều khiển này. Khi xe đạt đến ngưỡng nhất định, IC sẽ điều chỉnh lượng điện cấp cho môtơ, từ đó hạn chế tốc độ tối đa theo thiết kế của nhà sản xuất.

Khi thay IC nguyên bản bằng bộ điều khiển có thông số khác, đặc biệt loại cho phép dòng điện lớn hơn hoặc được thiết lập mức giới hạn cao hơn, động cơ có thể tiếp tục nhận điện khi xe đã đạt ngưỡng tốc độ ban đầu. Nhờ đó, giới hạn tốc độ được nâng lên hoặc loại bỏ, giúp xe có khả năng chạy nhanh hơn.

Mức tăng tốc độ thực tế còn phụ thuộc vào điện áp của pin, công suất động cơ, tải trọng và các giới hạn cơ khí của xe. Vì vậy, việc thay IC không đồng nghĩa xe có thể đạt bất kỳ tốc độ nào, mà là bộ điều khiển không còn can thiệp để giữ xe ở mức giới hạn ban đầu.

"Độ IC" dễ đến mức nào?

Việc thay IC trên xe điện hiện không còn là công việc quá phức tạp, khi các bộ điều khiển thay thế được bán phổ biến trên mạng với giá chỉ vài trăm nghìn đồng. Người dùng có thể dễ dàng tìm mua theo tên xe, điện áp hoặc công suất động cơ.

Đáng chú ý, nhiều nơi bán linh kiện không chỉ cung cấp IC mà còn đăng kèm sơ đồ dây và hướng dẫn cách thay thế. Một số video, bài viết hướng dẫn chi tiết từ tháo bộ điều khiển nguyên bản, xác định các đầu dây đến đấu nối IC mới, cho phép người có kiến thức cơ bản về điện có thể tự thực hiện tại nhà.

Sự dễ dàng này khiến việc "độ IC" không còn chỉ xuất hiện tại các cơ sở sửa chữa, mà có thể được thực hiện ngay tại nhà. Tuy nhiên, bộ điều khiển không hoạt động độc lập mà liên quan trực tiếp đến pin, động cơ, dây dẫn, phanh và nhiều bộ phận khác. Vì vậy, việc thay một IC có thông số cao hơn thiết kế ban đầu có thể khiến toàn bộ hệ thống phải làm việc ngoài giới hạn mà nhà sản xuất tính toán.

Tốc độ tăng nhưng phanh, lốp và khung xe không được nâng cấp

Khi tốc độ xe điện tăng quá giới hạn thiết kế, các bộ phận như phanh, lốp, giảm xóc và khung xe cũng phải chịu tải lớn hơn. Quãng đường phanh dài hơn, xe kém ổn định khi vào cua hoặc gặp chướng ngại vật. Đặc biệt, ở tốc độ cao, khung xe không còn đạt trạng thái cân bằng vốn được thiết kế cho tốc độ thấp, khả năng bám đường của lốp nhỏ cũng không còn tốt, từ đó dẫn tới rủi ro khi va chạm.

Không chỉ thay đổi khả năng vận hành, IC độ còn có thể khiến hệ thống điện làm việc ngoài thiết kế. Bộ điều khiển có thông số cao hơn có thể cho phép dòng điện lớn hơn đi từ pin tới môtơ, khiến dây dẫn, đầu nối, cầu chì, môtơ và chính bộ điều khiển phải chịu tải và nhiệt lớn hơn. Nếu các bộ phận không tương thích, tình trạng quá nhiệt có thể xảy ra, làm chảy dây, hỏng đầu nối, cháy linh kiện hoặc làm giảm khả năng kiểm soát động cơ. Khi việc độ IC đi kèm thay pin, ắc quy, bộ sạc hoặc đấu nối sai, nguy cơ cháy nổ càng lớn. Với pin lithium-ion, quá nhiệt nghiêm trọng có thể dẫn tới hiện tượng thoát nhiệt, gây cháy hoặc thậm chí nổ.

Chính vì thế, người sử dụng không được tự ý thay đổi công suất, bộ điều khiển hoặc giới hạn tốc độ của xe so với thiết kế ban đầu. Phụ huynh cũng cần kiểm tra phương tiện của con em, nhất là xe được sử dụng để đi học, nhằm phát hiện các dấu hiệu như thay IC, thay pin hoặc can thiệp hệ thống điện.