Đề xuất dùng nghị định điều chỉnh luật khi cấp bách

Chính phủ đề xuất được ban hành nghị định điều chỉnh quy định của luật do mình trình trong trường hợp cấp bách mà Quốc hội không thể họp, nhằm giải quyết ngay vấn đề phát sinh.

Chiều 2/10, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật. Dự luật dự kiến được trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp khai mạc ngày 17/10.

Theo dự thảo, Chính phủ có thể ban hành nghị định để điều chỉnh quy định của luật do Chính phủ trình trong hai trường hợp: có vấn đề khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp; hoặc cần điều chỉnh nội dung mang tính kỹ thuật nhằm giải quyết ngay vấn đề phát sinh.

Với luật không do Chính phủ trình, dự thảo cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành pháp lệnh để điều chỉnh quy định. Việc điều chỉnh phải được báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Chính phủ cho rằng cơ chế này giúp xử lý kịp thời những vấn đề khẩn cấp, cấp bách khi Quốc hội không thể họp, đồng thời hoàn thiện thủ tục xây dựng, ban hành văn bản trong trường hợp đặc biệt.

Thẩm tra dự án, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận định đây là chính sách mới, nhưng hồ sơ chưa làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và tác động của việc áp dụng.

Theo cơ quan thẩm tra, những khái niệm quyết định khi nào được sử dụng cơ chế này, như "khẩn cấp", "cấp bách", "Quốc hội không thể họp được" và "nội dung mang tính kỹ thuật", chưa có tiêu chí, điều kiện xác định cụ thể. Dự thảo cũng chưa phân biệt rõ cơ chế này với các cơ chế đặc biệt khác để xử lý vấn đề khẩn cấp, cấp bách.

Đề xuất còn chưa thống nhất với nguyên tắc văn bản quy phạm pháp luật chỉ được sửa đổi, bổ sung bằng văn bản của chính cơ quan đã ban hành. Theo nguyên tắc này, việc sửa đổi, bổ sung luật thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Cơ quan thẩm tra yêu cầu làm rõ căn cứ giới hạn thời hạn hiệu lực của việc điều chỉnh không quá một năm và cách xử lý nếu Quốc hội không đồng ý với nội dung đã điều chỉnh. Lý do chỉ cơ chế này được gắn với quy định miễn trừ trách nhiệm cũng cần được giải thích.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị đánh giá kỹ trước khi đưa một thủ tục đặc biệt, đang được quy định trong văn bản riêng, thành thủ tục có thể áp dụng thường xuyên trong luật. Cơ chế mới cần có giới hạn và công cụ kiểm soát rõ ràng, đồng thời phù hợp với quy trình xây dựng pháp luật thông thường và các cơ chế đặc thù hiện có.

Cơ quan thẩm tra lưu ý nhiều khó khăn, vướng mắc thực tế đã được xử lý bằng việc rà soát, sửa đổi pháp luật theo quy trình thông thường. Chủ trương hiện nay mới đặt ra yêu cầu nghiên cứu cơ chế cho phép ban hành văn bản điều chỉnh quy định của luật, chưa đồng nghĩa với việc phải đưa ngay cơ chế này vào luật.

Nếu thực sự cần bổ sung, cơ quan thẩm tra đề nghị giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định việc điều chỉnh quy định của luật trên cơ sở đề nghị của Chính phủ, cơ quan hoặc cá nhân có thẩm quyền. Lý do là Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan thường trực của Quốc hội, thực hiện một số nhiệm vụ trong thời gian Quốc hội không họp.

Trước đó, tháng 6/2025, Quốc hội thông qua nghị quyết về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật. Trong thời gian luật, nghị quyết chưa được sửa đổi, bổ sung, Chính phủ được ban hành nghị quyết quy phạm pháp luật để điều chỉnh một số quy định tại luật, nghị quyết do Chính phủ trình, sau đó báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Nếu điều chỉnh quy định trong luật, nghị quyết do cơ quan khác trình, Chính phủ phải xin ý kiến cơ quan trình và cơ quan có thẩm quyền của Đảng trước khi ban hành. Yêu cầu xin ý kiến cũng áp dụng với nội dung chưa có luật điều chỉnh, ảnh hưởng lớn đến kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại.

Nghị quyết của Chính phủ phải ghi rõ thời điểm hết hiệu lực, chậm nhất ngày 1/3/2027, đồng thời liệt kê cụ thể các văn bản, điều khoản được đề xuất sửa đổi để bảo đảm thống nhất, đồng bộ.