Đề xuất bỏ 18 thủ tục về sở hữu trí tuệ

Chính phủ đề xuất bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh về giám định và chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ.

Sáng 24/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10.

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết việc sửa luật nhằm thể chế hóa các chủ trương về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tinh gọn bộ máy và phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Theo ông, hai nghị quyết của Chính phủ ban hành tháng 5/2026 đã tạm thời bỏ dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; bãi bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và sửa thủ tục thay đổi thông tin chủ văn bằng sau chuyển nhượng.

Hai nghị quyết sẽ hết hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Luật Đầu tư cũng đã đưa dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Vì vậy, theo Thứ trưởng Hoàng Minh, Luật Sở hữu trí tuệ cần được sửa để luật hóa các quy định đang áp dụng tạm thời, bảo đảm hệ thống pháp luật thống nhất và không làm gián đoạn chính sách.

Ông cho biết dự thảo sẽ bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, gồm 16 thủ tục liên quan đến cấp, cấp lại, thu hồi giấy chứng nhận tổ chức giám định sở hữu trí tuệ và thẻ giám định viên; hai thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Dự thảo đồng thời cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, gồm một điều kiện đối với tổ chức và 4 điều kiện đối với cá nhân.

Với hoạt động chuyển nhượng, dự thảo bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Việc thay đổi thông tin chủ văn bằng sau chuyển nhượng được thực hiện thông qua thủ tục sửa đổi văn bằng bảo hộ.

Theo dự thảo luật, hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp có hiệu lực theo thỏa thuận giữa các bên và quy định của pháp luật dân sự. Với những quyền được xác lập qua đăng ký, việc chuyển nhượng chỉ có hiệu lực khi cơ quan quản lý ghi nhận thay đổi chủ sở hữu trên văn bằng bảo hộ.

Như vậy, các bên không phải thực hiện riêng thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng như hiện nay, nhưng vẫn phải cập nhật thông tin chủ sở hữu trên văn bằng để xác định người có quyền hợp pháp.

Bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định

Thứ trưởng Hoàng Minh cho biết dự thảo không tiếp tục quy định điều kiện đối với tổ chức, cá nhân giám định sở hữu trí tuệ, mà chuyển sang nghĩa vụ thông báo khi họ bắt đầu hoạt động hoặc cung cấp dịch vụ.

Theo dự thảo luật, giám định sở hữu trí tuệ là việc tổ chức, cá nhân sử dụng kiến thức, nghiệp vụ chuyên môn để đánh giá những vấn đề liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp hoặc quyền đối với giống cây trồng.

Cá nhân có đầy đủ năng lực hành vi dân sự hoặc tổ chức được thành lập, hoạt động hợp pháp có thể thực hiện giám định. Trong 10 ngày làm việc kể từ khi bắt đầu hoạt động hoặc cung cấp dịch vụ, họ phải thông báo tên, địa chỉ, thông tin định danh và lĩnh vực giám định cho cơ quan có thẩm quyền.

Người giám định phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm trung thực, chính xác, khách quan, chỉ kết luận những vấn đề chuyên môn được yêu cầu và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận của mình.

Dự thảo xác định kết luận giám định là một trong các nguồn chứng cứ để cơ quan có thẩm quyền xử lý vụ việc, nhưng không được kết luận một tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc phân xử tranh chấp.

Ông Hoàng Minh cho biết quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân giám định cùng trình tự, thủ tục thực hiện dự kiến được quy định tại văn bản dưới luật, làm cơ sở cho hoạt động quản lý, thanh tra và kiểm tra.

Theo báo cáo thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh, nhưng đề nghị bảo đảm thay đổi thực chất. Yêu cầu đã được bỏ khỏi luật không nên xuất hiện trở lại trong văn bản dưới luật dưới hình thức điều kiện, hồ sơ hoặc thủ tục khác.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ cách thức quản lý, hậu kiểm và xử lý vi phạm sau khi bỏ điều kiện kinh doanh, nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động giám định nhưng vẫn bảo đảm chất lượng chuyên môn.

Chuyển quản lý giống cây trồng sang Bộ Khoa học và Công nghệ

Theo dự thảo luật, trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng sẽ được chuyển từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.

Giải thích phương án này, Thứ trưởng Hoàng Minh cho rằng mô hình hiện nay chưa phát huy đầy đủ tiềm năng của hoạt động bảo hộ giống cây trồng trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Theo ông, quyền đối với giống cây trồng có bản chất gần với sáng chế trong lĩnh vực công nghệ sinh học, với cơ chế xác lập và bảo vệ quyền tương đồng. Việc hai bộ cùng quản lý những nhóm quyền có liên quan cao cũng dễ dẫn đến phân tán nguồn lực và giảm hiệu quả.

Ông cho biết nhiều nước như New Zealand, Australia giao nhiệm vụ bảo hộ giống cây trồng cho cơ quan quản lý sở hữu trí tuệ. Phương án này cũng phù hợp với Công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới.

Việc chuyển nhiệm vụ sang Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ cho phép sử dụng chung nhân lực, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu sở hữu trí tuệ. Người dân, doanh nghiệp cũng chỉ cần liên hệ một cơ quan để thực hiện các thủ tục liên quan đến quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.

Thứ trưởng Hoàng Minh cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng phương án chuyển giao chức năng, nhiệm vụ, hồ sơ, kết quả thẩm định, khảo nghiệm, phí, lệ phí và những công việc đã xử lý.

Việc chuyển giao phải bảo đảm không làm gián đoạn quá trình giải quyết hồ sơ, không yêu cầu tổ chức, cá nhân thực hiện lại thủ tục. Biên chế và kinh phí đang được sử dụng cho nhiệm vụ bảo hộ giống cây trồng tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ được phân bổ cho Bộ Khoa học và Công nghệ.

Theo báo cáo thẩm tra, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành phương án thống nhất đầu mối, đồng thời đề nghị quá trình chuyển giao phải chặt chẽ, liên tục, không làm mất hoặc phân tán năng lực chuyên môn hiện có. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát Luật Trồng trọt, bởi sau khi chuyển giao, việc công nhận lưu hành giống cây trồng và cấp Bằng bảo hộ có thể do hai cơ quan khác nhau thực hiện, cần quy định rõ để tránh chồng chéo.

Thảo luận tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cơ bản tán thành sự cần thiết sửa luật, đồng thời lưu ý cắt giảm thủ tục phải đi cùng đầu tư nhân lực, hạ tầng công nghệ và kết nối dữ liệu. Nếu thiếu các điều kiện này, việc rút ngắn quy trình có thể dẫn đến thẩm định sơ sài, ảnh hưởng chất lượng văn bằng bảo hộ.

Ông đề nghị nghiên cứu trách nhiệm của cơ quan nhà nước khi giải quyết hồ sơ quá hạn, tăng hiệu quả hậu kiểm và ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ thẩm định. Chính sách thuế, tín dụng và kế toán cũng cần được hoàn thiện để doanh nghiệp có thể định giá, ghi nhận, góp vốn hoặc vay vốn bằng tài sản trí tuệ.

Theo dự thảo, luật sửa đổi gồm ba điều, trong đó sửa đổi, bổ sung 18 điều và thay thế, bổ sung một số cụm từ tại 4 điều của Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành; dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.