Đằng sau việc CEO Trung Quốc vắng bóng trong quốc yến Nhà Trắng

Giới phân tích cho rằng sự vắng mặt của các CEO Trung Quốc trong tiệc chiêu đãi ông Tập cho thấy quan hệ kinh tế hai nước đã thay đổi.

Tối 24/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì tiệc chiêu đãi đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng. Sự kiện này diễn ra trong chuyến thăm chính thức đầu tiên của ông Tập tới Mỹ sau hơn một thập kỷ.

Theo danh sách do Nhà Trắng công bố, buổi tiệc có 130 người tham dự, trong đó có hàng chục lãnh đạo doanh nghiệp. Những cái tên nổi bật là CEO Tesla và SpaceX Elon Musk, nhà sáng lập Amazon Jeff Bezos, CEO Meta Mark Zuckerberg, CEO Nvidia Jensen Huang, CEO Microsoft Satya Nadella và cựu CEO Tim Cook.

Dù vậy, buổi tiệc gây chú ý khi vắng bóng các lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc. Từ trước khi chuyến thăm diễn ra, giới truyền thông Mỹ đã đưa tin ông Tập có thể không đưa theo lãnh đạo doanh nghiệp nào đến Mỹ. Việc này đã làm giảm kỳ vọng hai bên đạt được những kết quả đáng kể về kinh doanh trong cuộc gặp lần này.

New York Times bình luận chi tiết này cho thấy mối quan hệ kinh tế giữa hai nước đã thay đổi rất nhiều kể từ lần đầu ông Tập đến Mỹ năm 2015. Khi đó, nhiều lãnh đạo công nghệ nổi tiếng đã tháp tùng ông, trong đó có Jack Ma của Alibaba, Pony Ma của Tencent, Robin Li của Baidu và Yang Yuanqing của Lenovo. Các công ty của họ khi đó đang tăng trưởng nhanh chóng và cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều nhìn thấy cơ hội khổng lồ từ việc thắt chặt quan hệ thương mại.

Tuy nhiên, thời kỳ đó đã kết thúc. Từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, hai nước đến nay đã liên tiếp áp thuế nhập khẩu lên hàng hóa của nhau. Washington hạn chế Trung Quốc tiếp cận một số công nghệ tiên tiến nhất của Mỹ, đồng thời siết đầu tư vào một số lĩnh vực công nghệ cao của Trung Quốc. Mỹ cũng áp thuế 100% lên xe điện Trung Quốc từ năm 2024, khiến xe điện nước này gần như không thể thâm nhập thị trường Mỹ.

Bắc Kinh cũng đáp trả bằng thuế nhập khẩu và nhiều biện pháp hạn chế thương mại khác. Trong đó có kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và nam châm đất hiếm - những nguyên liệu thiết yếu với các hãng sản xuất Mỹ.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã chuyển từ vị thế khách hàng và đối tác tiềm năng của Mỹ thành đối thủ cạnh tranh đáng gờm. Tại thị trường Trung Quốc, nhiều hãng ôtô Mỹ đang mất thị phần vào tay các nhà sản xuất xe điện địa phương. Apple phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ Huawei. Nike cũng đang cạnh tranh với những thương hiệu Trung Quốc ngày càng được ưa chuộng.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nhân nổi bật nhất Trung Quốc hiện đến từ những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), robot và xe điện. Đây là những công nghệ mà Washington và Bắc Kinh đang cạnh tranh quyết liệt nhất.

AP trích nguồn tin thân cận cho biết giới chức Mỹ và Trung Quốc từng thảo luận về việc mời một số lãnh đạo các doanh nghiệp tên tuổi của Trung Quốc tham dự. Tuy nhiên, một trở ngại nảy sinh trong quá trình này là phía Mỹ chậm đề xuất các quy tắc và làm rõ vai trò của các CEO Trung Quốc trong chuyến thăm. Một số lãnh đạo cấp cao của các công ty Trung Quốc đã đến Washington ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh, nhưng họ di chuyển riêng, không đi cùng ông Tập, họ chỉ tham gia chương trình bên lề.

Cho đến vài ngày trước hội nghị thượng đỉnh, các quan chức Trung Quốc vẫn kỳ vọng họ có thể đưa một phái đoàn doanh nghiệp tới Washington, nguồn tin của NYT cho biết. Chưa rõ những lãnh đạo doanh nghiệp nào đã được cân nhắc, dù giới truyền thông Mỹ từng đề cập đến nhà sáng lập hãng xe điện BYD Wang Chuanfu và CEO hãng sản xuất pin CATL Robin Zeng. Sự xuất hiện của họ sẽ giúp ông Tập làm nổi bật thế thống trị của Trung Quốc trong công nghệ pin và năng lượng tái tạo.

Bên cạnh đó, việc mời các CEO Trung Quốc cũng sẽ làm nảy sinh một vấn đề phức tạp khác. Một số doanh nghiệp lớn của nước này đang chịu các biện pháp hạn chế của Mỹ, khiến việc họ xuất hiện tại quốc yến ở Nhà Trắng trở thành vấn đề nhạy cảm.

Tháng 6, Bộ Quốc phòng Mỹ đã đưa Alibaba, BYD, Baidu vào danh sách các công ty mà họ cho là hỗ trợ quân đội Trung Quốc. Việc này không đồng nghĩa họ bị trừng phạt, nhưng Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ không được ký hợp đồng trực tiếp với các công ty trong danh sách, đồng thời bị cấm mua sản phẩm hoặc dịch vụ của họ thông qua bên thứ ba.

Dù vậy, trên Straits Times , Zhang Yun - Giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nam Kinh lại cho rằng không nên diễn giải quá mức sự vắng mặt của các doanh nghiệp Trung Quốc trong chuyến thăm của ông Tập . Theo ông, lịch trình 3 ngày dày đặc của lãnh đạo Trung Quốc chỉ giới hạn tại Washington, cho thấy chuyến thăm chủ yếu tập trung vào các vấn đề chính trị và chiến lược. Vì thế, hoạt động trao đổi kinh doanh có thể được dành cho một dịp khác.

Ví dụ, trong chính chuyến thăm của ông Tập tới Mỹ năm 2015, có 15 CEO Trung Quốc đã dự hội nghị doanh nghiệp Mỹ - Trung tại Seattle. Tuy nhiên, các CEO này không đi cùng ông Tập tới thủ đô Washington để gặp Tổng thống Mỹ khi đó là ông Barack Obama.

Zhang cho rằng Trung Quốc và Mỹ có thể thảo luận về cơ hội kinh doanh tại Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ở Thâm Quyến tháng 11. Khi đó, ông Tập và ông Trump có thể gặp lại nhau. "Thâm Quyến thậm chí là nơi phản ánh rõ nét nhất quá trình cải cách và mở cửa của Trung Quốc, cũng như sự phát triển của các ngành công nghệ mới tại đây", ông bình luận.

George Chen - giám đốc mảng kỹ thuật số tại hãng tư vấn The Asia Group, cũng cảnh báo không nên đánh giá hội nghị dựa trên sự chênh lệch lớn về số lãnh đạo doanh nghiệp hai nước tham dự. Bởi việc các CEO Trung Quốc vắng mặt không có nhiều ý nghĩa với kết quả cuộc gặp của hai lãnh đạo.

"Sự tương tác giữa Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Mỹ mới là quan trọng, nhằm tạo ra một môi trường dễ đoán hơn và chắc chắn hơn, để doanh nghiệp hai bên sẵn sàng đầu tư vào nhau", Zhang kết luận.

Hà Thu (theo AP, Straits Times, NYT)