Bí ẩn quanh tàu chở lính Mỹ bị 'trúng tên lửa Iran'

Quan chức Mỹ không nêu tên phương tiện trúng tên lửa Iran ở Hormuz, làm dấy lên những đồn đoán về danh tính tàu và lịch sử vận hành.

NBC News tuần trước dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ 8 lính thủy đánh bộ đã bị thương khi tàu chở họ bị tên lửa hành trình Iran đánh trúng ở eo biển Hormuz ngày 14/9. Các quân nhân không bị thương nghiêm trọng, song bị ngạt khói và có thể là chấn thương sọ não, do có những triệu chứng của chấn động não.

Vào thời điểm cuộc tập kích xảy ra, nhóm binh sĩ đang hoạt động trong đội hình của một tiểu đoàn đổ bộ trên "phương tiện không phải tàu hải quân Mỹ". Các quan chức Mỹ từ chối tiết lộ chủng loại tàu, chỉ gọi nó là "tàu biển".

Điều này làm dấy lên đồn đoán về danh tính của tàu trúng tên lửa. Theo Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), chỉ có một tàu bị tấn công tại eo biển Hormuz ngày 14/9. Phương tiện sau đó được một số hãng truyền thông chuyên về hàng hải xác định là St Helena.

"Iran đã tấn công một tàu chở khách từng thuộc công ty bưu chính Royal Mail của Anh. Các nguồn tin an ninh hàng hải xác định St Helena, có tổng dung tích 6.800 GT, là tàu mới nhất bị trúng 'quả đạn chưa xác định' ở tuyến hàng hải đang bị xung đột tàn phá", TradeWinds News đưa tin.

Hãng giám sát hàng hải Lloyd's List, có trụ sở chính tại London, cho biết tàu St Helena được công ty an ninh hàng hải Ambrey vận hành vào thời điểm bị tấn công. Ambrey từ chối bình luận về thông tin.

Chuyên gia vận tải biển Sal Mercogliano và nhà điều tra dữ liệu nguồn mở Tom Bike là hai trong số những người cho rằng St Helena là phương tiện được các quan chức Mỹ đề cập. "Khi ghép nối các bằng chứng lại với nhau, có thể thấy Mỹ dường như đã hoán cải St Helena thành tàu chở khách có vũ trang", Mercogliano cho hay.

Lịch sử phức tạp của St Helena

Theo Cruise Arabia and Africa , tàu St Helena được hạ thủy năm 1989 và đưa vào sử dụng sau đó một năm, thường xuyên di chuyển giữa Cape Town, đảo Saint Helena và đảo Ascension, chở theo cả hành khách lẫn hàng hóa, trong đó có thư tín của Royal Mail.

Đây cũng là tàu bưu chính cuối cùng của Anh. St Helena bị ngừng khai thác từ năm 2018 do không còn cần thiết cho nhiệm vụ này. Hai tổ chức khác nhau sau đó tiếp quản tàu, trong đó một công ty dự định sử dụng phương tiện như kho vũ khí nổi ở Trung Đông.

"Sau khi đổi tên thành MNG Tahiti, con tàu dài 103 m đang được chủ sở hữu mới là MNG Maritime cải tạo để trở thành kho vũ khí nổi hoạt động tại vịnh Oman. Nó sẽ chở nhân viên an ninh và khí tài đến tàu thuyền đi qua khu vực, dự kiến bắt đầu vai trò mới trong vài tháng tới ", Maritime Executive cho biết hồi tháng 4/2018.

Không rõ điều gì đã xảy ra với kế hoạch trên. Sau đó hai năm, một giải đua xe địa hình mang tên Extreme E tuyên bố đã được phép "sử dụng độc quyền tàu từng thuộc hãng Royal Mail vào năm 2018".

Theo Extreme E, tàu trải qua quá trình tân trang sâu rộng, trong đó có đại tu toàn bộ kết cấu thép, động cơ, máy phát điện, chân vịt, khu vực cabin và nhiều hạng mục khác, nhằm giúp nó không chỉ đáp ứng được mục đích sử dụng mà còn đạt hiệu suất cao nhất có thể trước khi bắt đầu nhiệm vụ mới.

Tổ chức này thêm rằng tàu được thiết kế để vận chuyển toàn bộ hạ tầng và trang thiết bị mà Extreme E cần trong các chặng đua. Theo kế hoạch, tàu sẽ đóng vai trò trung tâm hậu cần và vận chuyển hàng hóa nhờ tính đa năng, cùng khả năng chở và bốc dỡ nhiều loại hàng hóa khác nhau, trong đó có xe đua địa hình, cũng như thành viên đội đua và khách mời.

Trên tàu cũng có một phòng thí nghiệm khoa học để tiến hành hoạt động nghiên cứu trên đường di chuyển tới địa điểm tổ chức chặng đua.

Ngày 17/9/2024, tàu St Helena được rao bán. Không rõ chủ sở hữu hiện tại của phương tiện. Năm ngoái, công ty Terra Nova Expeditions thuê tàu St Helena để thực hiện các chuyến du lịch đến Nam Cực, song kế hoạch bị hủy bỏ vào tháng trước do xung đột Trung Đông khiến nó mắc kẹt ở vịnh Ba Tư.

Theo trang web theo dõi hàng hải MarineTraffic, lần gần nhất tàu St Helena bật bộ phát đáp là ở gần Dubai cách đây hai tháng.

Lính thủy đánh bộ Mỹ có thể đã làm gì trên tàu St Helena?

Không thể xác nhận chắc chắn lính thủy đánh bộ Mỹ có ở trên tàu St Helena vào thời điểm nó bị tấn công hay không, nhưng Thủy quân lục chiến Mỹ vẫn duy trì khoa mục huấn luyện để thực hiện kiểu nhiệm vụ như vậy.

USNI News hồi năm 2023 cho biết 100 lính thủy đánh bộ, mới được hải quân Mỹ đào tạo, đã sẵn sàng triển khai theo lệnh để làm nhiệm vụ "bảo vệ có vũ trang trên tàu thương mại nước ngoài đi qua eo biển Hormuz". Các binh sĩ thuộc biên chế Đơn vị Thủy quân Lục chiến Viễn chinh (MEU) số 26, được phối thuộc với Nhóm tác chiến đổ bộ Bataan.

Chưa rõ liệu lính thủy đánh bộ Mỹ đã thật sự triển khai để bảo vệ tàu hàng đi qua eo biển Hormuz trong xung đột hiện nay hay chưa.

Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự War Zone , cho rằng không thể loại trừ khả năng St Helena được sử dụng làm căn cứ cho hoạt động tác chiến đường biển của lực lượng Mỹ để phục vụ chiến dịch nhằm vào Iran.

"Hoán cải tàu thương mại thành căn cứ bí mật là điều đã diễn ra từ lâu ở eo biển Hormuz. Đây từng là một khía cạnh trọng tâm trong Chiến tranh Tàu dầu hồi những năm 1980, khi quân đội Mỹ triển khai hoạt động từ các sà lan. Ngày nay, những tàu thương mại có đặc điểm giống St Helena vẫn được vận hành trong vai trò tương tự, nhất là hỗ trợ chiến dịch tác chiến đặc biệt", Altman cho hay.

Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, từ chối bình luận về thông tin 8 lính thủy đánh bộ nước này bị thương trong cuộc tập kích của Iran.

Cơ sở dữ liệu Hệ thống Phân tích Thương vong Quốc phòng (DCAS) của Lầu Năm Góc hôm 23/9 bổ sung 8 lính thủy đánh bộ vào danh sách quân nhân "bị thương khi làm nhiệm vụ ở nước ngoài", tức gần 10 ngày sau khi phương tiện được cho là tàu St Helena bị tập kích ở eo biển Hormuz.

Một quan chức Mỹ cho biết số liệu thương binh thường có độ trễ so với sự kiện thực tế, do DCAS không được cập nhật theo thời gian thực và không phải lúc nào triệu chứng mà các quân nhân gặp phải cũng được ghi nhận ngay lập tức.

Phạm Giang (Theo NBC News, War Zone )