Bế tắc trong xây đài hỏa táng ở Nghệ An

Dù nhu cầu hỏa táng ngày càng lớn, song hàng chục năm qua Nghệ An chưa xây được cơ sở nào do vướng mắc trong việc tìm địa điểm và sự phản đối của người dân.

Nghệ An dân số 3,8 triệu, đứng thứ 13 trong 34 tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, địa phương chưa có đài hóa thân hoàn vũ, khiến nhiều gia đình phải thuê xe vượt hàng trăm km đưa người quá cố đến Thanh Hóa hoặc Hà Tĩnh để hỏa táng, với tổng chi phí tang lễ khoảng 25-35 triệu đồng, tốn thêm chi phí lẫn thời gian.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, nhu cầu hỏa táng của người dân trên địa bàn là rất lớn, trong khi quỹ đất chôn cất ngày càng hẹp. Việc xây dựng dự án nghĩa trang theo mô hình công viên sinh thái vĩnh hằng, với hình thức mai táng gồm hỏa táng, cát táng, di chuyển và quy tập... là cấp bách. Tuy nhiên, việc triển khai thực tế lại chậm chạp.

Những dự án 'chết yểu'

Năm 2008, UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt quy hoạch đài hỏa táng và nghĩa trang vĩnh hằng tại xã Hưng Tây, huyện Hưng Nguyên (cũ), nay thuộc xã Hưng Nguyên. Ba doanh nghiệp đặt vấn đề khảo sát, làm thủ tục đầu tư nhưng sau đó rút lui.

Năm 2017, tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư dự án Công viên nghĩa trang sinh thái Vĩnh Hằng, quy mô 85 ha, tổng vốn hơn 465 tỷ đồng. Hai năm sau, dự án điều chỉnh giảm còn 78 ha, được phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường.

Tuy nhiên, dự án vấp phải sự phản đối của người dân xóm Phúc Điền do lo ngại ảnh hưởng môi trường và khoảng cách từ nhà ở đến khu nghĩa trang không bảo đảm quy định 1.500 m. Năm 2021, người dân dựng lán, chặn đường vào khu vực dự án, khiến việc thi công không thể thực hiện theo kế hoạch.

Sự chậm trễ của dự án ở Hưng Tây từng được đưa ra thảo luận tại kỳ họp HĐND tỉnh Nghệ An tháng 7/2023. Bà Võ Thị Minh Sinh, Phó bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, nêu thực trạng người dân phải vượt đường xa đưa người quá cố đến Thanh Hóa và Hà Tĩnh để hỏa táng và đặt câu hỏi: "Bao giờ Công viên sinh thái vĩnh hằng được đưa vào sử dụng?".

Lãnh đạo Sở Xây dựng sau đó phúc đáp "cán bộ chuyên môn đang vận động người dân đồng thuận, rà soát các thủ tục để tiếp tục triển khai", song mọi việc vẫn bế tắc.

Tháng 8/2024, Nghệ An bãi bỏ các văn bản pháp lý liên quan dự án tại xã Hưng Tây (cũ) sau nhiều năm dang dở, chuyển hướng nghiên cứu địa điểm tại xã Diễn Lợi, huyện Diễn Châu cũ, nay thuộc xã Tân Châu, với quy mô khoảng 60 ha.

Dự án dự kiến sử dụng công nghệ hỏa táng đáp ứng tiêu chuẩn môi trường trong nước và châu Âu, hoàn thành sau 12 tháng kể từ ngày giao đất, nhưng tiếp tục không nhận được sự đồng thuận khi lấy ý kiến cộng đồng. Tháng 2/2026, tỉnh thống nhất dừng nghiên cứu quy hoạch nghĩa trang và cơ sở hỏa táng tại khu vực này.

Sau Hưng Tây và Diễn Lợi, xã Hải Lộc (trước đây thuộc huyện Nghi Lộc) được khảo sát. Tháng 4/2026, UBND xã có văn bản không đồng ý, cho rằng khu vực đã có cơ sở xử lý chất thải rắn, việc tiếp tục đầu tư thêm cơ sở hỏa táng sẽ làm gia tăng áp lực môi trường, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng sống của người dân, kiến nghị tìm vị trí khác phù hợp hơn.

'Đau đầu' tìm vị trí

Theo quy chuẩn xây dựng nghĩa trang của Bộ Xây dựng, công trình chứa lò hỏa táng và nơi lưu giữ thi hài phải cách khu nhà ở đô thị, điểm dân cư nông thôn tập trung tối thiểu 500 m. Nếu nằm ở đầu hướng gió chính, khoảng cách này phải tăng ít nhất 1,5 lần. Khu vực còn phải bố trí dải cây xanh cách ly rộng tối thiểu 10 m.

Ông Nguyễn Hồng Sơn, Trưởng phòng Quy hoạch kiến trúc và phát triển đô thị, Sở Xây dựng Nghệ An, cho biết tỉnh không hẳn thiếu đất, song việc tìm vị trí xây cơ sở hỏa táng khiến ngành chức năng "đau đầu" nhiều năm qua. Nếu đặt gần nơi có nhà ở và mật độ dân cư cao tại vùng đồng bằng ven biển, dự án vấp lo ngại về khí thải, mùi và sức khỏe, đưa lên miền núi lại quá xa các đô thị đông dân.

Theo ông Sơn, các xã miền núi như Anh Sơn, Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn... có thể đáp ứng tiêu chuẩn xây dựng lò hỏa táng. Tuy nhiên, người dân ở Vinh, Hoàng Mai, Diễn Châu... phải di chuyển 150-300 km để đưa thi hài đến đây. Khoảng cách quá xa, họ sẽ chọn các cơ sở ở Thanh Hóa hoặc Hà Tĩnh thuận tiện hơn.

"Hỏa táng là dịch vụ kinh doanh, nhà đầu tư phải cân đối lượng khách và chi phí vận hành, trong khi người dân cần địa điểm thuận tiện cho việc di chuyển và lo công tác hậu cần của đám tang. Vì vậy, bài toán không chỉ là tìm quỹ đất đáp ứng tiêu chuẩn mà còn phải bảo đảm khoảng cách phục vụ phù hợp", ông Sơn nói.

Bà Nguyễn Thị Tiến, Phó chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, cũng cho rằng lựa chọn địa điểm xây lò hỏa táng là vấn đề rất nan giải, đến nay các sở, ngành chưa thể tháo gỡ. Quá trình khảo sát, người dân bày tỏ thực sự cần công viên nghĩa trang sinh thái kết hợp lò hỏa táng, song khi nêu ra các địa điểm để xây dựng thì họ lờ đi, bảo không muốn dự án đặt gần nhà mình.

"Người dân chủ yếu lo ngại về nguồn nước, khí thải, mùi, nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe khi lò hỏa táng hoạt động", bà Tiến nói và cho hay trên thực tế, đến nay dự án ở Hưng Tây là nơi duy nhất đã lập và được phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường vào năm 2019. Nhà đầu tư thông tin máy móc nhập từ Thụy Điển đạt chuẩn, nguồn thải được kiểm soát bằng công nghệ và hệ thống xử lý phù hợp, song những cam kết kỹ thuật đó chưa đủ giải tỏa lo ngại của người dân.

Theo Quy hoạch tỉnh Nghệ An thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, nhà chức trách định hướng ba công viên nghĩa trang tập trung tại các xã Kim Bảng, Tân Kỳ và Nghĩa Mai, đồng thời quy hoạch một cơ sở hỏa táng tại xã Hải Lộc.

Ông Nguyễn Hồng Sơn, Trưởng phòng Quy hoạch kiến trúc và phát triển đô thị, Sở Xây dựng Nghệ An, cho biết khi lấy ý kiến quy hoạch tỉnh, nhiều nội dung được đưa ra cùng lúc nên người dân có thể chưa chú ý đến vị trí, phạm vi ảnh hưởng của cơ sở hỏa táng. Đến khi quy hoạch cấp xã, phân khu hoặc chi tiết xác định địa điểm cụ thể gần nơi sinh sống, họ mới quan tâm, nêu ý kiến, khiến một số dự án dù cấp trên đã phê duyệt vẫn gặp phản ứng khi triển khai.

"Điều này đặt ra yêu cầu phải làm rõ thông tin ở các bước quy hoạch cụ thể, giúp người dân hiểu vị trí dự kiến, mục tiêu, các yêu cầu môi trường và phạm vi ảnh hưởng", ông Sơn nói, cho hay quá trình chuẩn bị dự án, có những khâu cần thực hiện đồng bộ hơn, đặc biệt là việc bảo đảm cơ sở pháp lý giữa quy hoạch các cấp.

Ph\u00fac l\u1ea1c vi\u00ean - \u0110\u00e0i h\u00f3a th\u00e2n ho\u00e0n v\u0169 H\u00e0 T\u0129nh, n\u01a1i nhi\u1ec1u gia \u0111\u00ecnh \u1edf Ngh\u1ec7 An thu\u00ea xe \u0111\u01b0a thi h\u00e0i ng\u01b0\u1eddi qu\u00e1 c\u1ed1 \u0111\u1ebfn h\u1ecfa t\u00e1ng. \u1ea2nh: \u0110\u1ee9c H\u00f9ng "'> Theo ông Sơn, không phải toàn bộ người dân phản đối cơ sở hỏa táng. Tại những khu vực được đề xuất xây dựng, vẫn có một số bộ phận không đồng tình. Đây là áp lực không nhỏ đối với địa phương, bởi một mặt phải đáp ứng nhu cầu sử dụng dịch vụ của người dân trong tỉnh, mặt khác phải bảo đảm các yêu cầu quy hoạch, môi trường và sự đồng thuận tại nơi dự kiến đặt công trình.

"Thời gian tới, việc lấy ý kiến cộng đồng cần công khai tại các khu vực dự kiến xây dựng dự án. Địa điểm phải đáp ứng tiêu chuẩn quy hoạch, môi trường, đồng thời tham vấn người dân để chọn phương án phù hợp. Quy hoạch nhiều địa điểm cũng giúp có phương án thay thế khi một vị trí gặp vướng mắc", ông Sơn cho hay.

Phó chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường Nguyễn Thị Tiến cho rằng bên cạnh yêu cầu về công nghệ và khoảng cách an toàn, cơ quan chức năng cùng nhà đầu tư cần công khai thông tin, giải thích rõ biện pháp xử lý khí thải, nước thải và phương án ứng phó sự cố để người dân trong khu vực có cơ sở đánh giá dự án.

"Đầu tư xây dựng mới chỉ là một phần, công trình sau khi hoàn thành còn phải vận hành đúng yêu cầu kỹ thuật và bảo đảm các tiêu chuẩn môi trường theo hồ sơ, cam kết và quy định. Đây là yếu tố quan trọng để duy trì niềm tin của người dân và bảo đảm dự án hoạt động lâu dài", bà Tiến nói.