100 người ảnh hưởng nhất lịch sử #03: Jesus, và vì sao năm nay là năm 2026 | Viết bởi sonradio

Khảm Deesis thế kỷ 13 tại Thánh đường Hagia Sophia (Istanbul), Chúa Kitô Pantocrator ở giữa, hai bên là Đức Mẹ và Gioan Tẩy Giả. Ảnh: Diego Delso, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Kỳ 3 của series "100 người ảnh hưởng nhất lịch sử" là Jesus người Nazareth, nhân vật trung tâm của Kitô giáo. Trong cuốn "The 100", Michael H. Hart xếp ông thứ ba. Như hai kỳ trước, thứ hạng ở đây là mức độ ảnh hưởng lên lịch sử, không phải đánh giá về đức tin.

Bài này không bàn chuyện tín lý. Thay vào đó là một ảnh hưởng mà ai cũng đang dùng mỗi ngày, kể cả người không theo đạo nào: con số năm ghi trên tờ lịch.

Một người thợ mộc ở Galilee Theo Encyclopaedia Britannica, Jesus sinh khoảng năm 6–4 trước Công nguyên và mất khoảng năm 30. Ông lớn lên ở Nazareth, một làng nhỏ vùng Galilee, nay thuộc miền bắc Israel. Sách Phúc Âm kể ông làm thợ mộc như cha mình là Joseph.

Khoảng ngoài 30 tuổi, ông chịu phép rửa của John Tẩy Giả rồi đi khắp vùng giảng đạo và chữa bệnh. Thời gian hoạt động công khai rất ngắn, có thể chưa tới một năm. Khoảng năm 30, ông bị bắt ở Jerusalem dịp lễ Vượt Qua và bị xử đóng đinh dưới thời tổng trấn La Mã Pontius Pilate.

Ngoài Kinh Thánh, sử gia La Mã Tacitus cũng ghi lại chuyện "Christus" bị Pilate xử tử dưới thời hoàng đế Tiberius. Phần lớn giới sử học đều xem Jesus là một nhân vật lịch sử có thật.

Biển hồ Galilee nhìn từ núi Bát Phúc (Mount of Beatitudes), nơi truyền thống Kitô giáo cho là Jesus giảng Bài giảng trên núi. Ảnh: Bahnfrend, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Lời dạy được nhắc nhiều nhất Trong Phúc Âm Máccô (12:31), khi được hỏi điều răn nào quan trọng nhất, Jesus trả lời kèm câu: "Hãy yêu người lân cận như chính mình." Câu này vốn có trong sách Lêvi của Do Thái giáo, nhưng ông đặt nó ngang hàng với việc kính mến Thiên Chúa.

Những dụ ngôn như người Samari nhân hậu hay đứa con hoang đàng là những câu chuyện ngắn, dễ nhớ, nói về lòng thương người và sự tha thứ. Theo Britannica, tinh thần này về sau góp phần thúc đẩy nhiều bệnh viện, trường học và hoạt động từ thiện do các cộng đồng Kitô giáo lập ra.

Năm 2026 được đếm từ đâu? Năm 525, một tu sĩ ở Rome tên là Dionysius Exiguus (nghĩa là "Dionysius bé nhỏ") được Giáo hoàng John I nhờ lập bảng tính ngày lễ Phục Sinh cho nhiều năm tới.

Hồi đó, bảng cũ đánh số năm theo triều hoàng đế Diocletian, người từng đàn áp tín hữu Kitô giáo. Dionysius không muốn giữ cái tên ấy, nên đổi sang đếm năm kể từ khi Jesus ra đời, gọi là "Anno Domini" (năm của Chúa), viết tắt AD.

Hệ đếm này chưa phổ biến ngay. Khoảng 200 năm sau, năm 731, tu sĩ người Anh Bede hoàn thành cuốn "Lịch sử Giáo hội của dân tộc Anh" và dùng cách đếm AD xuyên suốt. Sách được chép tay rộng khắp các tu viện châu Âu, và từ đó cách đếm năm này lan đi.

Phế tích tu viện St Paul ở Jarrow (Anh), nơi tu sĩ Bede hoàn thành cuốn "Lịch sử Giáo hội của dân tộc Anh" năm 731. Ảnh: Michael Garlick, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Một phép tính lệch vài năm Có một chi tiết thú vị: Dionysius tính sai. Sách Phúc Âm Matthew kể Jesus ra đời dưới thời vua Herod Đại đế, mà Herod mất năm 4 trước Công nguyên. Vì vậy các nhà sử học cho rằng Jesus sinh khoảng năm 6–4 trước Công nguyên, tức là sớm hơn "năm 1" vài năm.

Hệ đếm cũng không có năm 0. Ngay trước năm 1 Công nguyên là năm 1 trước Công nguyên.

Ở Việt Nam, cách đếm này chính là "Công nguyên" và "trước Công nguyên" (TCN) trong sách giáo khoa lịch sử. Năm 2026 trên giấy tờ, hóa đơn hay màn hình điện thoại đều bắt nguồn từ phép tính của một tu sĩ ở Rome cách đây 1.500 năm.

Vì sao Hart xếp Jesus thứ ba Theo khảo sát của Pew Research Center công bố năm 2025, năm 2020 thế giới có khoảng 2,3 tỉ tín hữu Kitô giáo, chiếm 28,8% dân số, là nhóm tôn giáo lớn nhất. Hồi giáo cũng tôn kính Jesus như một vị tiên tri, với tên gọi ʿĪsā.

Dù vậy, Hart vẫn xếp Jesus sau Muhammad. Lý do ông đưa ra là Thánh Phaolô (sẽ có ở kỳ # 06 ) đã góp công rất lớn trong việc hình thành giáo lý và đưa Kitô giáo ra khỏi cộng đồng Do Thái nhỏ ban đầu, nên ảnh hưởng của Kitô giáo không hoàn toàn đến từ một người.

Nguồn: 1 , 2 , 3 , 4 , 5 , 6 , 7