Vì sao cửa máy bay bung giữa không trung, có vụ thoát nạn, có vụ thảm khốc?

Ngày 15-10, chiếc máy bay phản lực thương mại Bombardier Challenger 604 do Triton Aviation vận hành phải quay trở lại sân bay Abuja ( Nigeria ) sau khi một cánh cửa bất ngờ bung ra ở độ cao khoảng 1.067m.

Theo Cục Điều tra an toàn Nigeria (NSIB), cả 9 người trên máy bay đều an toàn. Cánh cửa bị rơi đã được tìm thấy để phục vụ điều tra, nhưng nguyên nhân sự cố vẫn chưa được xác định.

Cửa đã đóng vẫn có thể bung ra, do đâu?

Cửa máy bay được thiết kế để chịu được sự chênh lệch áp suất rất lớn khi bay trên cao. Vậy tại sao một cánh cửa tưởng chừng đã đóng kín vẫn có thể bất ngờ bung ra?

Theo Cục Hàng không liên bang Mỹ (FAA), khi máy bay lên cao, áp suất không khí bên ngoài giảm dần. Trong khi đó, hệ thống điều áp giữ cho áp suất trong khoang hành khách cao hơn bên ngoài, giúp mọi người có thể hít thở bình thường.

Sự chênh lệch này tạo ra lực đẩy từ bên trong ra ngoài, tác động lên thân và cửa máy bay.

Theo Cơ quan An toàn hàng không Liên minh châu Âu (EASA), cửa máy bay có nhiều kiểu thiết kế khác nhau. Với những loại cửa có cấu tạo như một chiếc nút đậy từ bên trong, áp suất trong khoang giúp ép cửa chặt hơn vào khung. Trong khi đó, những cửa mở ra ngoài, chẳng hạn một số cửa khoang hành lý, cần có hệ thống chốt khóa chắc chắn để giữ cửa.

Hồ sơ của FAA chỉ ra một trường hợp vào ngày 12-6-1972 với chuyến bay số 96 của American Airlines. Khi chiếc DC-10 đang bay ở độ cao khoảng 3.580m gần Windsor (Canada), cửa khoang hành lý bất ngờ bung ra.

Không khí thoát ra quá nhanh khiến sàn khoang hành khách phía trên bị biến dạng, làm hỏng một số dây cáp điều khiển máy bay. May mắn, các phi công vẫn đưa máy bay trở lại Detroit an toàn.

Điều tra sau đó phát hiện một lỗi trong cách thiết kế bộ phận khóa cửa. Cửa có thể trông như đã đóng kín, tay khóa cũng nằm đúng vị trí, nhưng các chốt bên trong thực tế chưa khóa chặt.

Chưa đầy hai năm sau, ngày 3-3-1974, chuyến bay số 981 của Turkish Airlines vừa rời Paris được khoảng 10 phút thì cửa khoang hành lý phía sau bất ngờ bung ra ở độ cao khoảng 3.350m.

Theo FAA và cơ quan điều tra tai nạn hàng không Pháp (BEA), không khí trong khoang hàng thoát ra đột ngột, khiến sàn khoang hành khách phía trên sập xuống. Sáu hành khách bị cuốn ra ngoài cùng ghế ngồi và các mảnh vỡ.

Nghiêm trọng hơn, phần sàn bị sập làm đứt những dây cáp nối từ buồng lái đến các bộ phận điều khiển ở đuôi máy bay. Các phi công không thể điều khiển chiếc DC-10, khiến máy bay rơi xuống khu rừng Ermenonville, làm toàn bộ 346 người thiệt mạng.

Kết quả điều tra cho thấy cửa khoang hành lý chưa được khóa đúng cách trước khi cất cánh.

Từ lỗi điện đến 4 chiếc bu lông bị bỏ quên

Không phải cửa máy bay nào bị bung cũng do nhân viên đóng cửa sai cách. Ngày 24-2-1989, chuyến bay số 811 của United Airlines gặp sự cố nghiêm trọng sau khi cất cánh từ Honolulu (Mỹ).

Khi chiếc Boeing 747 lên độ cao khoảng 6.700m, cửa khoang hàng phía trước bất ngờ bung ra, kéo theo một phần thân máy bay. Chín hành khách bị cuốn ra ngoài và thiệt mạng.

Dù máy bay bị hư hỏng nặng, phi hành đoàn vẫn đưa được máy bay trở lại Honolulu .

Theo kết luận điều tra được FAA công bố, sự cố liên quan đến công tắc hoặc dây điện bị lỗi trong hệ thống điều khiển cửa. Trục trặc này khiến các chốt giữ cửa có thể bị đẩy về phía mở sau khi cửa đã đóng, trước lúc máy bay cất cánh.

Gần đây hơn, vụ việc trên chuyến bay số 1282 của Alaska Airlines ngày 5-1-2024 cho thấy đôi khi chỉ vài bu lông bị thiếu cũng đủ gây ra sự cố nguy hiểm.

Khi chiếc Boeing 737 MAX 9 đang bay lên độ cao khoảng 4.520m sau khi rời Portland (Mỹ), một tấm kim loại che vị trí cửa thoát hiểm không sử dụng bất ngờ bật khỏi thân máy bay.

Một lỗ thủng lớn xuất hiện ngay bên cạnh các hàng ghế hành khách. Không khí trong khoang thoát ra nhanh, mặt nạ oxy rơi xuống và phi hành đoàn phải khẩn cấp quay về sân bay.

Máy bay hạ cánh an toàn, nhưng 7 hành khách và một tiếp viên bị thương nhẹ.

Theo kết luận của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia Mỹ (NTSB) công bố tháng 6-2025, bốn bu lông có nhiệm vụ giữ tấm bịt cửa không bị dịch chuyển đã không được lắp lại sau khi bộ phận này được tháo ra để sửa chữa trong quá trình sản xuất.

Vì sao có máy bay bị bung cửa vẫn hạ cánh an toàn, có chiếc lại rơi?

Giáo sư Jeremy Laliberte - chuyên gia kỹ thuật cơ khí và hàng không vũ trụ tại Đại học Carleton (Canada) - nói trên Washington Post năm 2024 rằng độ cao của máy bay có ảnh hưởng lớn đến mức độ nguy hiểm khi cửa bất ngờ bung ra.

Khi máy bay bay càng cao, chênh lệch áp suất giữa bên trong và bên ngoài thường càng lớn. Nếu cửa bung ở độ cao lớn, không khí có thể thoát ra dữ dội hơn, gây thêm hư hại cho thân máy bay. Những hành khách ở gần chỗ hở, đặc biệt nếu không thắt dây an toàn , có nguy cơ bị cuốn ra ngoài.

Một nguy hiểm khác là cánh cửa sau khi bung ra có thể va vào những bộ phận quan trọng của máy bay. Theo ông Joe Jacobsen - cựu kỹ sư của Boeing và Cục Hàng không liên bang Mỹ (FAA) - nếu tấm cửa va mạnh vào phần đuôi, máy bay có nguy cơ bị hỏng những bộ phận giúp phi công điều khiển hướng bay.

Tuy nhiên, cửa bung ra không đồng nghĩa máy bay chắc chắn sẽ rơi. Theo FAA, khi máy bay mất áp suất trong khoang, phi công được huấn luyện sử dụng mặt nạ oxy, hạ xuống độ cao an toàn và xử lý tình huống khẩn cấp.

Trong vụ Alaska Airlines năm 2024, bà Jennifer Homendy - khi đó là Chủ tịch Ủy ban An toàn giao thông quốc gia Mỹ (NTSB) - đánh giá dù tiếng ồn quá lớn khiến các phi công khó liên lạc, họ vẫn sử dụng mặt nạ oxy, thực hiện các bước xử lý khẩn cấp và đưa toàn bộ 177 người trên máy bay trở về sân bay.