Từ đặc nhiệm mất chân đến nhà vô địch bắn cung châu Á

Bốn năm sau khi mất bàn chân trái vì giẫm phải thiết bị nổ trong một chiến dịch quân sự, cựu đặc nhiệm Ấn Độ Toman Kumar Taram giành HC vàng bắn cung tại Asian Para Games 2026.

Ngay sau khi cùng đồng đội Sheetal Devi vô địch nội dung cung phức hợp đôi nam nữ tại Nagoya, Nhật Bản ngày 22/10, Toman gửi một bức ảnh đặc biệt vào nhóm WhatsApp của đơn vị cũ. Trong ảnh, anh cầm tấm HC vàng và quốc kỳ Ấn Độ, khoe thành quả với những đồng đội từng sát cánh trong các chiến dịch chống lực lượng nổi dậy.

Người đàn ông 31 tuổi từng là thành viên Tiểu đoàn đặc nhiệm CoBRA số 209, thuộc Lực lượng Cảnh sát Dự bị Trung ương Ấn Độ (CRPF). Tháng 2/2022, một vụ nổ trong lúc làm nhiệm vụ khiến anh mất bàn chân trái. Khi đó, Toman chưa từng nghĩ mình sẽ trở thành VĐV, càng không hình dung có ngày đứng trên bục cao nhất của một giải đấu thể thao châu lục.

"Đã hơn bốn năm kể từ khi tôi mất bàn chân trong lúc làm nhiệm vụ. Khi ấy tôi rất chán nản, suy sụp", Toman kể với The Indian Express ngày 22/10. "Nhưng trong quá trình hồi phục, nhờ sự động viên của gia đình và đồng đội, tôi dần lấy lại sự tự tin".

Sinh ra tại làng Nawagaon, huyện Balod, bang Chhattisgarh, Toman gia nhập CRPF năm 2017 và được huấn luyện để phục vụ trong lực lượng đặc nhiệm CoBRA năm 2021. Đơn vị này chuyên thực hiện các chiến dịch chống nổi dậy ở Ấn Độ.

Tháng 2/2022, Toman cùng đồng đội tham gia chiến dịch tại huyện Lohardaga, bang Jharkhand. Đến ngày thứ tư, trong lúc truy đuổi một nhóm vũ trang trên đồi, anh giẫm phải thiết bị nổ tự chế (IED). "Tôi từng tham gia nhiều chiến dịch và chúng tôi luôn cảnh giác với các thiết bị nổ. Nhưng lần đó, tôi không may giẫm trúng một quả. Bàn chân trái của tôi bị thổi bay", Toman nhớ lại.

Anh được trực thăng đưa tới thành phố Ranchi để phẫu thuật và điều trị hơn một tháng. Vụ nổ không chỉ khiến Toman mất một phần chân trái mà còn đẩy anh vào cuộc khủng hoảng tinh thần. Trước đó, anh đang có cuộc sống ổn định và vừa đính hôn.

Vài tháng sau, một người bạn của Toman là cảnh sát Rajesh Kumar tiếp tục thiệt mạng trong một chiến dịch quân sự. Mất mát ấy càng khiến anh khó quên quãng thời gian phục vụ trong lực lượng đặc nhiệm.

Bước ngoặt đến khi Toman được chuyển tới Trung tâm Quốc gia hỗ trợ người khuyết tật (NCDE) ở Hyderabad để phục hồi chức năng và lắp chân giả. Tại đây, anh gặp Pankaj Singh, HLV bắn cung của CRPF.

Ban đầu, Toman không hứng thú với môn thể thao mới. Anh thử sử dụng cây cung của Singh nhưng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc giữ thăng bằng khi đứng bằng chân giả.

Một lần, Singh đưa anh tới xem giải đấu địa phương. Chứng kiến những đứa trẻ có thể kéo cung và bắn tên thành thạo, Toman ngạc nhiên vì bản thân từng được huấn luyện thể lực khắc nghiệt trong quân đội lại không làm được điều tương tự.

Theo Singh, một phần nguyên nhân đến từ việc Toman chưa hiểu sự khác biệt về lực kéo của các loại cung. Những đứa trẻ sử dụng cung nhẹ hơn, trong khi cây cung anh thử có lực kéo lớn hơn đáng kể.

Thay vì bỏ cuộc, Toman quyết định nghiêm túc tập luyện. "Tôi nói với cậu ấy rằng nhiệm vụ của cậu là bắn cung, phần còn lại để tôi lo", Singh kể với Liên đoàn Bắn cung Thế giới (World Archery).

Nhờ nền tảng thể lực và tính kỷ luật từ thời còn là đặc nhiệm, Toman tiến bộ nhanh chóng. Tuy nhiên, việc sử dụng chân giả vẫn khiến anh gặp bất lợi trong khả năng giữ thăng bằng, đặc biệt khi phải đứng lâu và thực hiện những động tác đòi hỏi độ ổn định cao.

Singh xây dựng chế độ tập luyện riêng cho học trò, đồng thời cho anh thi đấu cùng các cung thủ không khuyết tật. Mục tiêu là giúp Toman rút ngắn khoảng cách với những VĐV đã được đào tạo nhiều năm.

Tại vòng tuyển chọn nội bộ CRPF, Toman đứng thứ hai ở nội dung mở rộng với hơn 700 điểm. Anh tiếp tục đoạt HC bạc tại giải bắn cung toàn lực lượng cảnh sát Ấn Độ, rồi đạt 703 điểm tại giải vô địch quốc gia.

Theo Singh, việc một VĐV khuyết tật giành huy chương khi tranh tài cùng những cung thủ không khuyết tật là cột mốc đặc biệt đối với lực lượng CRPF. "Tôi được HLV cho tập luyện và thi đấu cùng các cung thủ không khuyết tật. Điều đó giúp tôi tin rằng bản thân không thua kém bất kỳ ai", Toman nói.

Sự tiến bộ đưa anh lên đội tuyển quốc gia năm 2025. Tại giải bắn cung người khuyết tật thế giới ở Gwangju, Hàn Quốc, Toman bất ngờ giành HC vàng cung phức hợp cá nhân nam trong lần đầu tham dự.

Ở chung kết, anh gặp đồng hương Rakesh Kumar, VĐV từng đoạt huy chương Paralympic. Rakesh phải bỏ cuộc vì trục trặc kỹ thuật ở cây cung, giúp Toman giành danh hiệu thế giới. Anh còn cùng Sheetal Devi đoạt HC đồng đôi nam nữ.

Theo World Archery, chức vô địch thế giới đến với Toman chỉ khoảng một năm sau khi anh bắt đầu tập luyện bắn cung nghiêm túc. "Chúng tôi tập huấn liên tục. Tôi tập ngày đêm để có thể tiến xa như thế", anh chia sẻ sau chiến thắng tại Gwangju.

Thành công tiếp diễn trong năm 2026. Tại chặng World Archery Para Series ở Bangkok, Toman thắng VĐV Australia Jonathon Milne 146-142 trong chung kết cung phức hợp cá nhân nam. Anh đồng thời giành HC vàng đôi nam nữ cùng Sheetal Devi, sau chiến thắng 153-146 trước Indonesia.

Ở giải quốc tế tại Ahmedabad, Ấn Độ, Toman tiếp tục cùng Shyam Sunder Swami giành HC vàng đôi nam, bên cạnh hai HC đồng ở nội dung cá nhân và đôi nam nữ.

Những kết quả này đưa Toman vào nhóm cung thủ khuyết tật hàng đầu thế giới trước Asian Para Games 2026. Tại đây, anh tiếp tục sát cánh cùng Sheetal Devi, nữ cung thủ 19 tuổi sinh ra không có tay do dị tật bẩm sinh. Sheetal sử dụng bàn chân để giữ cung, kết hợp vai và hàm để kéo dây rồi thả tên.

Hai VĐV tạo thành cặp đôi đặc biệt của đoàn Ấn Độ. Ở vòng phân hạng nội dung cung phức hợp đôi nam nữ, họ đạt 1.402 điểm, phá kỷ lục thế giới cũ hai điểm. Đến bán kết, đôi Ấn Độ gặp các cung thủ Đài Loan Lee Yun-hsien và Yang Jyun-kai. Toman mắc sai sót ở giai đoạn cuối, khiến lợi thế của đội bị thu hẹp. Tuy nhiên, Sheetal thi đấu chính xác và cùng đồng đội giành chiến thắng sít sao 142-141.

Trong trận chung kết ngày 22/10, họ đối đầu Teodora Audi Ayudia Ferelly và Ken Swagumilang của Indonesia. Toman và Sheetal dẫn 38-37 sau loạt bắn đầu tiên, rồi nâng cách biệt lên 77-73 sau loạt thứ hai. Indonesia rút ngắn khoảng cách ở loạt thứ ba, nhưng không thể lật ngược tình thế. Hai đội cùng ghi 38 điểm trong loạt cuối, giúp Ấn Độ thắng chung cuộc 151-148.

Chiến thắng mang về HC vàng Asian Para Games đầu tiên trong sự nghiệp Toman.

Anh thừa nhận điều kiện thi đấu tại Nagoya không dễ dàng, đặc biệt là những cơn gió mạnh làm ảnh hưởng khả năng giữ thăng bằng. "Gió rất mạnh, khiến tôi khó kiểm soát cơ thể. Nhưng cuối cùng tôi tìm được cách thích nghi", Toman kể. "Tôi luôn xem Sheetal là nguồn cảm hứng. Nhìn cô ấy thi đấu cũng tiếp thêm động lực cho tôi".

Với Sheetal, đây là một trong hai HC vàng giành được trong ngày 22/10. Sau nội dung đôi nam nữ, cô tiếp tục đánh bại Nur Syahidah Alim của Singapore 142-139 trong chung kết cung phức hợp cá nhân nữ.

Trong khi người đồng đội tiếp tục bổ sung danh hiệu vào bộ sưu tập thành tích, Toman dành thời gian gọi về nhà để chia sẻ niềm vui với vợ và con gái hai tuổi.

Vợ anh, Renuka Bai, là người đã chứng kiến toàn bộ quá trình từ khi Toman gặp nạn đến lúc trở thành nhà vô địch thế giới rồi châu Á. Theo Renuka, khi vị hôn phu bị thương năm 2022, cô cùng cha mình và mẹ Toman đã tới Ranchi, ở lại hơn một tháng để chăm sóc anh. Gia đình không nghĩ đến việc hủy hôn dù tai nạn khiến tương lai của Toman thay đổi hoàn toàn.

"Đây là ngày tuyệt vời của gia đình. Được chứng kiến anh ấy giành những tấm HC vàng mang lại cảm xúc rất đặc biệt", Renuka chia sẻ với The Indian Express .

Về phần mình, Toman thừa nhận việc tập luyện và thi đấu khiến anh thường xuyên xa nhà. Tuy nhiên, anh đã chuẩn bị món quà nhỏ cho con gái Pravya: linh vật của đại hội, được tặng kèm tấm huy chương.

Bốn năm sau vụ nổ khiến cuộc đời rẽ sang hướng khác, Toman vẫn phục vụ trong CRPF với cấp bậc cảnh sát viên, nhưng đã tìm được sự nghiệp mới trong thể thao. Anh muốn dành tấm HC vàng Asian Para Games cho Rajesh Kumar, người bạn đã thiệt mạng khi làm nhiệm vụ, cùng những đồng đội cũ.

Từ một người chưa từng chơi thể thao đến nhà vô địch thế giới và châu Á, Toman cho rằng điều lớn nhất bắn cung mang lại cho anh không chỉ là huy chương, mà còn là sự tập trung và tính kiên trì. "Tôi học được rằng mình phải làm việc chăm chỉ hơn rất nhiều. Và trong môn thể thao này, bạn phải tập trung, thật sự tập trung", anh nói.