Tiến sĩ Dương Đức Thủy: Điền kinh Việt Nam cần thay đổi tư duy, nên học Thái Lan

Trở lại chủ đề 02/10/2026 09:00 GMT+7 Tiến sĩ Dương Đức Thủy: Điền kinh Việt Nam cần thay đổi tư duy, nên học Thái Lan Thất bại của điền kinh Việt Nam ở Asiad 2026 là điều đã được báo trước. Dù không sớm, nhưng điền kinh Việt Nam cần thay đổi tư duy, sẵn sàng học hỏi các đối thủ như Thái Lan.

Môn điền kinh Asiad 2026 đã kết thúc thi đấu hôm 29-9. Chung cuộc, Trung Quốc đứng đầu bảng tổng sắp huy chương điền kinh với 17 HCV. Ở khu vực Đông Nam Á, điền kinh Thái Lan gây sốc khi giành đến 3 HCV, 2 HCB, 1 HCĐ và đứng thứ 4 Asiad. Tương tự, Singapore giành 1 HCV, 1 HCB đứng thứ 10; Philippines giành 1 HCV, 2 HCĐ đứng thứ 12.

Điền kinh Việt Nam giành vỏn vẹn 1 HCĐ (nội dung tiếp sức nam nữ 4x400m) và đứng thứ 18 Á vận hội, sau nhiều nước Đông Nam Á.

Trong khi đó tại SEA Games 31 trên sân nhà năm 2022, điền kinh Việt Nam giành đến 22 HCV, bỏ xa Thái Lan chỉ có 12 HCV và đứng số 1 Đông Nam Á. SEA Games 33 năm 2025, điền kinh Thái Lan giành 13 HCV đứng số 1, Việt Nam số 2 với 12 HCV.

Tại Asiad 2018, điền kinh Việt Nam từng giành 1 HCV ở nội dung nhảy xa nữ của VĐV Bùi Thị Thu Thảo. Đến Asiad 19 năm 2023, tuyển điền kinh ra về tay trắng.

Tuổi Trẻ có cuộc phỏng vấn riêng với tiến sĩ Dương Đức Thủy (cựu HLV trưởng đội tuyển điền kinh quốc gia, nguyên Trưởng bộ môn điền kinh - Cục Thể dục thể thao Việt Nam) để phân tích về bước thụt lùi của điền kinh Việt Nam những năm qua.

* Thưa ông, ông đánh giá thế nào về thành tích chỉ 1 huy chương đồng duy nhất của điền kinh Việt Nam tại Asiad 20?

- Ông Dương Đức Thủy : Giành huy chương là tốt rồi. Chúng ta đặt chỉ tiêu có huy chương và đã hoàn thành nó. Nội dung tiếp sức hỗn hợp vẫn là nội dung chủ đạo được kỳ vọng. Nhưng để nói là hài lòng thì tôi không hài lòng, vì phải giành HCB Asiad mới là đúng tầm.

Trước khi đến Asiad 2026, người hâm mộ mong chờ cả nhóm 400m sẽ có huy chương tầm cao. Thậm chí ban huấn luyện còn mạnh dạn đặt chỉ tiêu có HCV. Nhưng trong thâm tâm tôi nghĩ là khó có khả năng lấy được vàng, vì thực lực của chúng ta chưa đủ tầm.

Các nhà làm chuyên môn mơ ước có HCB, thậm chí vàng. Điều khiến họ hy vọng là vì trong năm nay chúng ta đã từng có huy chương vô địch châu Á ở nội dung này, đã chạm mặt các VĐV Asiad ở rất nhiều giải trước rồi. Nhưng thực tế thi đấu đã trả lời rằng VĐV chúng ta chưa đủ khả năng.

Đầu tư dàn trải, thiếu trọng điểm

* Tại các kỳ SEA Games gần đây, điền kinh Việt Nam thường dẫn đầu, hoặc thứ hai khu vực, giành từ 15-20 HCV, thậm chí có kỳ vượt Thái Lan. Tuy nhiên ra sân chơi Asiad, Việt Nam đứng thứ 18 châu Á. HCV điền kinh SEA Games của Việt Nam nhiều, nhưng không chất lượng?

- Từ trước đến giờ vẫn đúng là như vậy. Tôi không nói SEA Games là "ao làng", vì các đội Đông Nam Á vẫn cử VĐV giỏi để tham dự, họ vẫn coi trọng SEA Games. Nơi đó là cơ hội để họ tập dượt cho các đại hội lớn hơn.

Họ có chương trình, kế hoạch đào tạo bài bản, có mục tiêu, mục đích khác mình, có thể cao hơn mình và cách thức họ thực hiện khác mình. Đó là lý do khi ra châu Á, thành tích của họ khác chúng ta.

Tại SEA Games, điền kinh Việt Nam giành HCV nhưng thành tích của chúng ta rất thấp. Chất lượng của tấm huy chương ấy thấp hơn nhiều so với chuẩn thi đấu ở Asiad.

Tôi từng phản biện một đồng nghiệp rằng nên bỏ tư duy "phục thù" người Thái. Họ có phải kẻ thù của chúng ta đâu? Chúng ta nên coi họ là đối thủ và phải đổi mới tư tưởng, sẵn sàng học hỏi đối thủ để cùng nhau tiến bộ.

* Một VĐV điền kinh từ cấp độ địa phương thi giải quốc gia đã dàn trải thi 3-5, thậm chí 6-7 nội dung để "vợt" huy chương. Không có sự đầu tư trọng điểm vào nội dung ngay từ đầu mà chỉ quan tâm số lượng huy chương. Đây là một phần nguyên nhân chăng, thưa ông?

- Đúng vậy. Chúng ta đã trải qua thời gian dài đầu tư dàn trải, không hiệu quả, không phù hợp.

Chuyện 1 VĐV đấu nhiều nội dung để "vợt" huy chương đã tồn tại từ thập niên 80 của thế kỷ trước. Thời kỳ 1 VĐV đạt được 3, 4 HCV; thậm chí 5 HCV (như Carl Lewis - Mỹ) đã lùi xa.

Giờ đây, các nước mạnh họ không làm thế nữa. Họ bắt đầu chuyên môn hóa sâu hơn. Và đặc biệt là giành cơ hội cho nhiều VĐV cùng được tỏa sáng. Như Usain Bolt cũng chỉ chạy các nội dung sở trường của mình.

Nhưng Việt Nam thì không. Câu chuyện đó vẫn còn tồn tại. Tôi dám chắc là ở Đại hội Thể dục thể thao toàn quốc 2026 diễn ra tháng 11 tới, sẽ vẫn có những VĐV thi đến 5 nội dung.

Quách Thị Lan , Quách Công Lịch có thể sẽ vẫn chạy vì địa phương cần. Thậm chí một số cựu tuyển thủ có thể xỏ giày trở lại đường đua. Báo chí có thể sẽ lại tung hô họ. Nhưng vấn đề ấy có nằm trong chiến lược phát triển của Cục Thể dục thể thao không, có nằm trong chiến lược phát triển của bộ môn và của Liên đoàn Điền kinh Việt Nam không? Chắc chắn là không!

Tôi tạm coi các kỳ Đại hội Thể dục thể thao toàn quốc giống như một Asiad thu nhỏ. Ở đó có những đội, đoàn mạnh, và những đơn vị yếu hơn. Nhưng những đơn vị yếu lại thường giành những huy chương chất lượng. Tại sao? Vì họ không đầu tư dàn trải. Họ biết họ không đủ tiềm lực để nuôi quân số đông như một số đơn vị lớn.

Tham dự Đại hội để làm gì? Để đếm huy chương à? Các đơn vị so thành tích với nhau à? Thế mục đích và mục tiêu tổ chức Đại hội là gì? Có phục vụ cho việc thể thao Việt Nam định hướng để đầu tư vào Asiad và Olympic không?

* Thái Lan giành 3 HCV, 2 HCB, 1 HCĐ ở Asiad 20; Singapore có 1 HCV, 1 HCB; Philippines có 1 HCV, 2 HCĐ... Nhìn thành tích 1 HCĐ của Việt Nam - là người gắn bó với điền kinh cả cuộc đời, ông nghĩ sao?

- Tôi thấy buồn, vì lẽ ra các nhà quản lý thể thao, các nhà chuyên môn phải ngồi lại thảo luận, tranh biện với nhau để tìm ra giải pháp.

Trước đây, khi còn phụ trách đội tuyển điền kinh Việt Nam, tôi đã phải rất "vất vả" 17 năm để đưa Việt Nam vượt qua Thái Lan, nhưng phải là những tấm huy chương chất lượng. Điền kinh Việt Nam vì thế đã có các chuẩn tham dự Olympic , các HCV vô địch châu Á, HCV Asiad.

Còn giờ này thì sao? Có vẻ như chúng ta "ngẩng cao đầu" quá. Lúc nào cũng nghĩ mình hơn người khác, không chịu học hỏi các nước láng giềng, không cần đầu tư vào việc mời chuyên gia ngoại cho các nội dung cần độ khó cao. Chính tư duy "chúng ta làm được tất" của những năm trước, giờ đang dần quay lại đã làm chúng ta trì trệ.

HLV trình độ yếu, thiếu tài năng trẻ

* Theo ông, giải pháp nào để đưa điền kinh Việt Nam tiếp cận HCV Asiad?

- Đội tuyển điền kinh Việt Nam dự Asiad với 25 VĐV, các VĐV kỳ cựu đã tuyên bố sẽ chia tay, còn lại khoảng 20 bạn trẻ. Trong số này, liệu bao nhiêu người "thọ" được đến năm 2030? Bao nhiêu người có thể khai thác được tiếp? Nguồn lực bổ sung cho đội tuyển quốc gia tìm ở đâu?

Theo tôi, ngay từ giờ phải bắt tay ngay vào công tác sàng quặng - tuyển chọn VĐV tài năng trẻ. Phải tìm được VĐV từ 12-13 tuổi, đào tạo đến năm 16-17 tuổi đã phải có thành tích ngang ngửa các anh chị bây giờ thì mới có cửa hy vọng huy chương châu Á.

Cần áp dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ huấn luyện. Bước đầu, sau khi chọn ra VĐV phù hợp, bằng kinh nghiệm và trực quan, thì phải vận dụng khoa học công nghệ để phân tích, dự đoán khả năng phát triển thể chất VĐV sau bao nhiêu năm sẽ như thế nào.

Sau khi đào tạo ban đầu, bắt đầu vào chuyên sâu thì VĐV đó sẽ bộc lộ tố chất gì, phải định hướng ngay vào nội dung trọng điểm.

Sau đó phải đầu tư, không chỉ cho chính VĐV mà cả HLV nữa. Tôi nói thẳng: Trình độ chuyên môn của các huấn luyện viên chúng ta là đang rất thấp! Không chỉ thuê chuyên gia ngoại về mà chúng ta phải đầu tư cho các HLV đi học tập ở nước ngoài.

* Chiến lược phát triển thể thao Việt Nam trong đó có ưu tiên việc tập trung mũi nhọn cho Asiad, Olympic đã có từ rất lâu nhưng hình như ngành thể thao quá chậm trong việc chuyển đổi?

- Chắc chắn rồi. Hô khẩu hiệu thì dễ, làm mới khó. Chúng ta vạch ra định hướng nhưng không trả lời được các câu hỏi cụ thể. Ví dụ, môn thể thao nào sẽ là trọng điểm? Trong môn đó thì nội dung nào? Nội dung đó thì VĐV nào? Tại sao?

Giả dụ với nội dung nhảy xa, yêu cầu chiều cao của VĐV là bao nhiêu? Sải chân dài bao nhiêu? Tốc độ ra sao? Khả năng tư duy phân tích tổng hợp ở mức độ nào? Các tố chất cần thiết để đạt thành tích cao đang ở mức nào? Rất nhiều vấn đề đòi hỏi chúng ta phải có câu trả lời cụ thể.

Ngay cả khi đã có kế hoạch thì trong từng giai đoạn phải có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Khi thua hay kể cả khi thắng đều cần phân tích cụ thể từng chi tiết nhằm điều chỉnh kịp thời. Tôi thường ví von: xây dựng khoa học huấn luyện như xây một ngôi nhà. Trước khi xây cao thì phải có nền móng vững chắc. Vừa xây, vừa phải kiểm tra tiến độ. Nếu chưa đạt yêu cầu và có điều kiện thì phải chấn chỉnh ngay. Nếu không đạt yêu cầu thậm chí không nên cử các VĐV đó đi thi đấu.

Nhưng những năm qua, quá trình giám sát ấy của chúng ta không hiệu quả.

Không nên tập trung vào các nội dung chạy dài

* Điền kinh Việt Nam nên tập trung nội dung mũi nhọn nào để leo lên tầm châu Á? Trong khi tại Asiad 2018 ta đã từng có HCV nhảy xa của Bùi Thị Thu Thảo?

- Với thể chất của người Việt, tôi nghĩ chưa nên tập trung vào các nội dung dài, mà nên tập trung vào những nội dung đòi hỏi yếu tố kỹ thuật.

Từ năm 2001 là năm đầu tiên tôi được tham dự SEA Games, và kể từ đó, mỗi khi được ra nước ngoài tôi đều quan sát xem họ làm như thế nào, cách thức của họ ra sao. Tôi tự đi vào những khu nghiên cứu, những trung tâm đào tạo. Những cái đấy họ không khoe ra, mình chỉ có đi và quan sát, học lỏm chứ chẳng ai dạy cho đâu. Nhưng phải là trên nền tảng kiến thức cơ bản, chứ không chỉ là bắt chước một cách máy móc.

SEA Games chúng ta có thể thắng họ, nhưng lại không biết mình đang thua ở những chỉ số chuẩn, thành tích cao. Họ không tập trung vào những nội dung họ biết mình không thể cạnh tranh ở châu Á, chỉ tập trung vào những nội dung mà họ đủ khả năng làm tốt nhất.

Nhưng không tập trung mà bỏ đầu tư thì không hẳn. Họ vẫn phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng VĐV tài năng theo chế độ đặc biệt. Đưa VĐV đi nước ngoài, thuê chuyên gia ngoại, cấp kinh phí cho việc học tập của VĐV để có khi sau này họ có thể nhân bản kiến thức, kinh nghiệm cho các thế hệ sau.

Ông Dương Đức Thủy sinh năm 1961, là cựu VĐV, HLV trưởng đội tuyển điền kinh Việt Nam.

Khi còn thi đấu, ông Thủy từng đoạt kỷ lục quốc gia hai nội dung nhảy 3 bước (1984) và nhảy xa (1985). Ông là người Việt Nam đầu tiên nhảy xa qua 7m và giữ kỷ lục này trong 10 năm; là người Việt Nam đầu tiên nhảy qua 15m nhảy 3 bước và giữ kỷ lục này trong 15 năm.

Ông Dương Đức Thủy bảo vệ thành công luận án tiến sĩ về huấn luyện điền kinh năm 1998 tại Bulgaria. Ông sau đó tham gia công tác đào tạo, làm HLV trưởng đội tuyển điền kinh quốc gia. Tiến sĩ Dương Đức Thủy giữ chức Trưởng bộ môn điền kinh Cục TDTT Việt Nam đến khi nghỉ hưu năm 2021.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề Trở thành người đầu tiên tặng sao cho bài viết 0 0 0 Tặng sao cho bài viết hay Facebook Mail Twitter / X LinkedIn Nguồn ưu tiên trên Google Ưu tiên Tuổi Trẻ trên Google Search. Xem hướng dẫn. Tặng sao