Thông điệp của Trung Quốc khi khai trừ đảng hai tướng cấp cao

Khai trừ đảng hai tướng quân đội hàng đầu, Trung Quốc dường như muốn truyền thông điệp cứng rắn về kỷ luật trong cuộc chiến chống tham nhũng của ông Tập.

Thượng tướng Trương Hựu Hiệp, người từng giữ chức Phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, cùng tướng Lưu Chấn Lập, Tham mưu trưởng Bộ tham mưu Liên hợp Quân ủy Trung ương, đã bị khai trừ khỏi đảng Cộng sản Trung Quốc vì vi phạm kỷ luật và có dấu hiệu phạm tội liên quan đến chức vụ, với các sai phạm về tham nhũng, trục lợi và tắc trách.

"Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập không trung thành với đảng, kết bè phái, lợi dụng chức vụ để giúp người khác thăng tiến và nhận tiền, quà trái quy định. Hai người còn buông lỏng giáo dục và quản lý đối với người thân, cấp dưới", hãng thông tấn Xinhua ngày 21/9 cho biết, thêm rằng sự việc mang tính chất "đặc biệt nghiêm trọng và gây ảnh hưởng xấu".

Thông cáo sau phiên họp của Bộ Chính trị Trung Quốc xác nhận toàn bộ hồ sơ vụ án đã được chuyển giao cho Viện Kiểm sát Quân sự để truy tố theo pháp luật, dấu hiệu cho thấy hai tướng cấp cao này sẽ phải ra tòa án binh.

Quyết định khai trừ đảng tướng Trương và tướng Lưu "mở đường cho một phiên tòa quân sự và nhiều khả năng sẽ đi kèm bản án nghiêm khắc", Drew Thompson, cựu quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ, người từng tham gia đón tiếp tướng Trương trong chuyến thăm Mỹ năm 2012, nhận xét.

Cáo buộc 'kết bè phái' chưa từng có tiền lệ

Tướng Trương và tướng Lưu đột ngột bị bãi nhiệm hồi tháng 1, tạo ra cú sốc chính trị lớn tại Trung Quốc. Sự việc làm dấy lên những đồn đoán về nguyên nhân khiến tướng Trương ngã ngựa, bởi ông này từng được Chủ tịch Tập Cận Bình đề bạt lên vị trí chỉ huy quân sự cao nhất của quân đội Trung Quốc.

Ông Trương từng giữ chức tư lệnh quân khu Bắc Kinh và Thẩm Dương, trước khi trở thành ủy viên Quân ủy Trung ương và lãnh đạo các cơ quan hậu cần, trang thiết bị quân sự. Ông là một trong hai phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc, nhưng là người có quyền lực cao hơn và giữ vị trí số hai trong cơ quan này, chỉ sau Chủ tịch Tập.

Ông Lưu, cũng mang quân hàm thượng tướng, giữ vị trí ủy viên Quân ủy Trung ương từ năm 2022 và được bổ nhiệm làm Tham mưu trưởng Bộ tham mưu Liên hợp từ năm 2023. Đây là cơ quan chỉ huy tác chiến cao nhất của quân đội Trung Quốc, chịu quản lý trực tiếp của Quân ủy Trung ương, chuyên trách lập kế hoạch chiến lược, huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu.

Bản tin của Xinhua cho thấy cả hai ông bị cáo buộc "kết bè phái", cụm từ chưa từng được đưa ra trong các cuộc điều tra nhắm vào tướng lĩnh cấp cao của quân đội Trung Quốc.

"Những cáo buộc về hành vi bất trung, trong đó có việc lập bè kéo cánh và xây dựng phe phái, là chưa từng có tiền lệ, dù Trung Quốc đã điều tra, xét xử nhiều tướng lĩnh quân đội trước đây", Dennis Wilder, chuyên gia cấp cao tại Đại học Georgetown, nhận định.

Điều này chứng tỏ tướng Trương và tướng Lưu bị điều tra vì cố tìm cách mở rộng ảnh hưởng và lôi kéo vây cánh trong quân đội, một phần bằng việc cất nhắc các thân tín của mình, James Char, phó giáo sư nghiên cứu quân đội Trung Quốc tại Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, bình luận.

Những cáo buộc được đưa ra cho thấy Chủ tịch Tập coi những bất ổn trong hàng ngũ lãnh đạo quân đội là một thách thức đặc biệt nghiêm trọng, Wilder cho biết thêm. "Nó gửi đi thông điệp đanh thép tới tất cả các lãnh đạo dân sự lẫn quân sự Trung Quốc rằng mọi hành vi bất trung đều sẽ bị trừng phạt", ông nói.

Nâng tầm vị thế ông Tập

Một số chuyên gia quốc tế cho rằng việc bãi nhiệm các chỉ huy quân đội cùng những xáo trộn đi kèm có thể ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội Trung Quốc.

Tuy nhiên, Nhật báo Quân Giải phóng, tờ báo chính thức của quân đội Trung Quốc, đã đăng bài xã luận khẳng định việc rèn luyện bản lĩnh và lòng trung thành chính trị rốt cuộc sẽ giúp nâng cao sức chiến đấu trên chiến trường.

"Nhìn lại những năm tháng chiến tranh bão táp, tại sao quân đội của chúng ta với trang bị thô sơ, trong điều kiện gian khổ, hiểm nguy vẫn có thể đánh bại những kẻ thù hùng mạnh?", bài xã luận có đoạn. "Điều đó không chỉ nhờ vào dũng khí chiến đấu, mà còn nhờ lòng trung thành tuyệt đối với đảng".

Thông báo khai trừ đảng hai tướng lĩnh cấp cao được đưa ra chỉ hai ngày trước khi Chủ tịch Tập lên đường tới Washington để gặp thượng đỉnh Tổng thống Donald Trump vào ngày 23/9.

Chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài ba ngày tới Mỹ của ông Tập nhằm nỗ lực tìm tiếng nói chung trong các tranh chấp thương mại, trí tuệ nhân tạo và các vấn đề chiến lược sâu rộng hơn, trong đó có cả cuộc chiến tại Trung Đông.

Tiến sĩ Sari Arho Havrén, chuyên gia phân tích về Trung Quốc tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), cho rằng việc khai trừ tướng Trương và tướng Lưu phát đi thông điệp thể hiện quyết tâm chính trị của lãnh đạo Trung Quốc, trước khi ông tới Mỹ.

"Về mặt nội bộ, việc khai trừ đảng tướng Trương và tướng Lưu cho thấy Chủ tịch Tập muốn thiết lập kỷ luật tuyệt đối, xóa bỏ tận gốc nạn bè phái và không để tồn tại bất cứ điều mơ hồ nào về người nắm quyền kiểm soát quân đội trước khi ông lên đường tới Washington", bà cho hay.

"Cách dùng các thuật ngữ như 'bè phái' hay 'bất trung' trên truyền thông cho thấy Trung Quốc đang chú trọng niềm tin chính trị nhiều không kém gì vấn đề tham nhũng", Havrén nói thêm.

Tiến sĩ Havrén nhận định thời điểm đưa ra quyết định khai trừ đảng có vẻ đã được tính toán kỹ lưỡng. "Động thái này nhằm thể hiện quyền lực, tính thống nhất và khả năng điều hành bộ máy vào đúng thời điểm ông Tập chuẩn bị đàm phán hàng loạt vấn đề với Mỹ", bà nói. "Nó giúp Chủ tịch Tập xuất hiện tại Washington với vị thế một lãnh đạo đang nắm toàn quyền kiểm soát".

Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, Telegraph )