Robot AI đầu tiên sắp bay tới Mặt Trăng
Công ty Astrolab sẽ phóng robot tự hành, tích hợp máy tính chạy mô hình ngôn ngữ lớn, để hỗ trợ hoạt động tìm kiếm băng nước ở cực nam Mặt Trăng.
Công ty Astrolab sẽ phóng robot tự hành, tích hợp máy tính chạy mô hình ngôn ngữ lớn, để hỗ trợ hoạt động tìm kiếm băng nước ở cực nam Mặt Trăng.
Theo MIT Technology Review ngày 20/10, công ty Astrolab tại California (Mỹ) sẽ phóng robot không người lái FLIP lên cực nam Mặt Trăng trong nhiệm vụ Griffin 1 cuối năm nay. Đây là một trong hai công ty được NASA chọn để phát triển robot tự hành cho chương trình Artemis. FLIP sẽ trang bị máy tính không gian Spaceborne Computer-4 (SBC4) của Hewlett Packard Enterprise (HPE).
FLIP là robot tự hành lớn nhất của Mỹ từ sau chương trình Apollo. Với chiều dài 2,13 mét và trọng lượng 480 kg, FLIP nặng 480 kg, trang bị bánh xe biến dạng, dành riêng cho địa hình gồ ghề và chịu được đêm lạnh giá trên Mặt Trăng trong ít nhất 150 giờ. FLIP sẽ mang theo 20 thiết bị khoa học, gồm máy lập bản đồ 3D bằng laser và cảm biến đo nồng độ đồng vị helium-3 trong đất.
Theo Space , nhiệm vụ Griffin 1 sẽ đánh dấu lần đầu máy tính hiệu suất cao và trí tuệ nhân tạo được thử nghiệm trên bề mặt Mặt Trăng. Khi NASA tiến gần hơn đến mục tiêu đưa con người trở lại Mặt Trăng với chương trình Artemis, thành tựu như vậy có thể hỗ trợ quá trình sinh sống của con người cũng như hoạt động kinh tế trong tương lai.
The Register mô tả, SBC4 có thiết kế nhẹ, nhỏ gọn, tiện lợi, không cần quạt tản nhiệt. Cỗ máy sử dụng bộ xử lý trung tâm CPU 64 bit tiêu thụ ít năng lượng và bộ xử lý đồ họa GPU. Máy tính được gắn vào hệ thống làm mát của FLIP, hoạt động nhờ nguồn điện kết hợp từ bộ pin và tấm pin mặt trời trên robot tự hành. SBC4 cũng tích hợp ổ đĩa thể rắn từ công ty KIOXIA để lưu trữ bộ nhớ.
Griffin 1 sẽ kiểm tra máy tính hoạt động thế nào trong môi trường không gian khắc nghiệt. SBC4 được chế tạo bằng nhôm dẫn nhiệt với thiết kế phù hợp điều kiện ở cực nam Mặt Trăng. Dù cỗ máy có thể vượt qua thử nghiệm mô phỏng, nhiệm vụ sắp tới sẽ chứng minh công nghệ tiên tiến này thực sự hoạt động tốt.
Mô hình ngôn ngữ lớn sẽ giúp tăng cường tính tự chủ và đưa ra quyết định thông minh theo thời gian thực trong nhiệm vụ tương lai, loại bỏ độ trễ thời gian và băng thông hạn chế thường gặp trong liên lạc từ xa giữa trung tâm điều khiển trên mặt đất và robot ở những nơi khác trong hệ Mặt Trời.
Theo Mark Fernandez, Giám đốc khoa học tại HPE, độ trễ thời gian trên Sao Hỏa có thể lên tới 44 phút cho hành trình truyền dữ liệu từ hành tinh đỏ về Trái Đất và ngược lại. "Trên Mặt Trăng, độ trễ ít hơn, nhưng bạn vẫn đang xem dữ liệu lỗi thời. Thực tế, Liên Xô đã mất hai robot tự hành trong quá khứ do lỗi điều khiển gây ra bởi độ trễ thời gian", ông nói.
Trong nhiệm vụ của FLIP, mô hình ngôn ngữ lớn sẽ thực hiện hàng loạt thí nghiệm để chứng minh công nghệ có thể hoạt động đáng tin cậy trong môi trường khắc nghiệt của Mặt Trăng. Nó sẽ phân tích dữ liệu từ camera trên robot tự hành và máy lập bản đồ để hỗ trợ điều hướng an toàn trên địa hình, chắt lọc thông tin để giảm lượng thông tin cần truyền về Trái Đất.
Trước đây, robot tự hành Hằng Nga 6 của Trung Quốc, hạ cánh ở phía xa của Mặt Trăng năm 2024, từng sử dụng thuật toán AI cơ bản và mạng nơron để điều hướng tự động. Tương tự, robot Curiosity và Perseverance của NASA trên Sao Hỏa di chuyển bán tự động bằng đường đi lập trình sẵn trong nhiều năm, nhưng bộ não máy tính trên các cỗ máy này khá yếu, tương đương máy tính xách tay cuối thập niên 1990.
HPE từng đưa ba máy tính Spaceborne lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) để thử nghiệm công nghệ trong môi trường ôn hòa và dễ kiểm soát hơn ở quỹ đạo thấp của Trái Đất. Các máy tính Spaceborne-2 và Spaceborne-3 phóng vào năm 2021 và 2024, lần lượt chạy mô hình Llama 3.2 của Meta trên ISS theo sáng kiến "Space Llama" vào năm 2025, giúp phi hành gia tối ưu hóa nhiệm vụ nghiên cứu và ra quyết định nhanh hơn.
Thay vì mất nhiều năm để tạo ra phần cứng chịu được môi trường khắc nghiệt ngoài không gian, HPE sử dụng phần mềm theo dõi hệ thống và phát hiện sự cố do hạt vũ trụ tích điện gây ra. Khi bức xạ tăng đột biến, phần mềm có thể giảm công suất và tốc độ máy tính để giảm rủi ro cho thiết bị điện tử, đảm bảo hệ thống vận hành đáng tin cậy trong thời gian dài.
Trong khi nhiệt độ trên ISS dao động quanh 20 độ C, FLIP sẽ hạ cánh gần cực nam Mặt Trăng có mức nhiệt dao động giữa 80 độ C ở khu vực có ánh sáng Mặt Trời và -200 độ C ở vùng bóng râm có thể chứa băng nước. Bức xạ vũ trụ tác động lên bề mặt Mặt Trăng mạnh gấp gần ba lần so với bên trong trạm ISS.
"Chúng tôi kỳ vọng máy tính sẽ tồn tại trong suốt nhiệm vụ", Scott Wiest, Giám đốc công nghệ của HPE, nói về thời gian hoạt động 10 ngày của robot tự hành.
