Quy trình quản lý khí clo nghiêm ngặt thế nào?

Luật Hóa chất Việt Nam và các tiêu chuẩn công nghiệp đã thiết lập quy trình quản lý khí clo rất chặt chẽ, từ khâu lưu kho, vận chuyển cho đến ứng phó sự cố.

Hai ngày sau sự cố rò rỉ khi clo làm 55 người nhập viện (tăng 15 người so với báo cáo ban đầu), cơ quan chức năng chưa công bố nguồn gốc bình khí tại khu phế liệu và tại sao bình chứa chất độc tồn tại giữa khu dân cư đông đúc thôn Mễ Sơn, xã Thượng Phúc, TP Hà Nội. Chủ cơ sở phế liệu đang nguy kịch do ngộ độc khí.

Loại khí rất độc khi bị rò rỉ

PGS.TS Lê Thị Huyền, Phó trưởng Phòng Thí nghiệm hóa dược, Khoa Hóa học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, cho biết khí clo màu vàng lục, mùi hắc, nặng hơn không khí khoảng 2,5 lần, được sử dụng trong xử lý nước sinh hoạt, nước thải, sản xuất chất khử trùng, chất tẩy trắng và nhiều loại hóa chất công nghiệp. Tuy sử dụng phổ biến, clo ở dạng khí là chất độc, có tính oxy hóa mạnh, có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng khi rò rỉ ra môi trường.

Do khí clo nặng hơn không khí nên khi rò rỉ thường có xu hướng lan sát mặt đất và tích tụ ở những khu vực trũng, kín hoặc ít thông gió. Khi hít phải, clo phản ứng với lớp dịch ẩm trong đường hô hấp, tạo thành các chất gây kích ứng và tổn thương mô. Tùy nồng độ và thời gian tiếp xúc, người bị nhiễm độc có thể xuất hiện các triệu chứng như cay mắt, ho, tức ngực, khó thở. Trường hợp nặng có thể gây phù phổi cấp, suy hô hấp, thậm chí tử vong. "Tổn thương phổi có thể tiến triển sau nhiều giờ tiếp xúc", bà Huyền cho biết.

Phạm vi phát tán của khí clo phụ thuộc vào lượng khí thoát ra, tốc độ rò rỉ, hướng gió, điều kiện thời tiết và địa hình. Trong những sự cố lớn, khí độc có thể lan xa hàng trăm mét hoặc hơn theo hướng gió. Khi phát tán ra môi trường, clo có thể hòa tan trong nước và phản ứng với các thành phần trong đất, nước và trên bề mặt cây cối. Ở nồng độ cao, clo có thể gây tổn thương lá, ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây và gây hại cho sinh vật thủy sinh.

Quy trình quản lý nghiêm ngặt

Theo Luật Hóa chất có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, clo được xếp vào danh mục hóa chất nguy hiểm, bị kiểm soát nghiêm ngặt và đơn vị hoạt động phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về kho chứa, vận chuyển, huấn luyện an toàn và bắt buộc xây dựng kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất.

Quy trình bảo quản tại kho bãi đòi hỏi những tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe khi phải biệt lập với khu dân cư, nguồn nhiệt và nguồn điện. Do khí clo nặng hơn không khí khoảng 2,5 lần, hệ thống thông gió của kho chứa phải đặt sát sàn nhà để kịp thời hút khí độc ra ngoài nếu có rò rỉ.

Các bình chứa hoặc bồn chứa clo phải được chế tạo bằng thép áp lực chuyên dụng, trải qua kiểm định định kỳ của cơ quan có thẩm quyền và có dán nhãn cảnh báo nguy hiểm rõ ràng.

Không chỉ khâu lưu kho, quy trình vận chuyển khí clo trên đường bộ cũng được ví như di chuyển "quả bom nổ chậm" nếu không tuân thủ quy định. Xe vận chuyển phải là xe chuyên dụng, được cấp phép vận chuyển hàng nguy hiểm và tuyệt đối không được chở chung với các chất dễ cháy, hydro, các kim loại dạng bột hay hóa chất có tính đứt gãy liên kết mạnh.

Trong suốt quá trình vận chuyển, xe không được phép tự ý dừng đỗ tại những nơi đông người như trường học, bệnh viện, chợ dân sinh. Phương tiện phải trang bị đầy đủ bộ dụng cụ ứng phó sự cố khẩn cấp gồm mặt nạ phòng độc cách ly, bộ kẹp van chuyên dụng để xử lý ngay lập tức nếu xảy ra va chạm gây rò rỉ trên đường đi.

Ứng phó với sự cố rò rỉ thế nào

Đại diện Cảnh sát phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ Công an TP Hà Nội cho biết quy trình xử lý sự cố clo độc hại luôn được thực hiện đồng bộ. Đầu tiên là thiết lập vùng cách ly an toàn, sơ tán toàn bộ cư dân theo hướng ngược chiều gió hoặc di chuyển lên các vị trí cao hơn vì clo luôn chìm sát mặt đất.

Thứ hai, các chiến sĩ trực tiếp tiếp cận lõi sự cố bắt buộc phải sử dụng bộ trang phục chống hóa chất toàn thân và đeo bình thở oxy cách ly (SCBA), tuyệt đối không dùng mặt nạ lọc độc thông thường do nồng độ độc trong vùng rò rỉ vượt ngưỡng chịu đựng của phin lọc.

Tiếp đến, lực lượng chức năng triển khai các lăng phun nước dạng sương mù, phun mưa trực tiếp vào đám mây khí. Khí clo có đặc tính hòa tan tốt trong nước, do đó việc phun mưa giúp hấp thụ, làm loãng nồng độ và ngăn không cho đám mây độc bay xa vào các khu dân cư lân cận.

Cuối cùng, các chuyên gia cứu hộ sẽ sử dụng thiết bị chuyên dụng để siết, khóa van bị hở hoặc di dời bình khí gặp sự cố vào các bể chứa dung dịch kiềm để trung hòa triệt để.

Từ sự cố tại xã Thượng Phúc, PGS.TS Lê Thị Huyền cho rằng vấn đề cần quan tâm là công tác quản lý các bình chứa hóa chất công nghiệp sau sử dụng. Ngay cả những bình chứa cũ, được coi là phế liệu, vẫn có thể còn khí độc bên trong. Việc tự ý tháo dỡ, cắt phá hoặc xử lý không đúng quy trình có thể gây hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt tại các khu vực đông dân cư.

Khi phát hiện rò rỉ, người dân cần nhanh chóng tránh xa khu vực nguy hiểm, không tự ý xử lý nguồn khí và tuân thủ hướng dẫn của lực lượng chức năng. Sau sự cố, cần kiểm tra nồng độ khí trong không khí và đánh giá các nguồn nước, đất, cây trồng có nguy cơ chịu ảnh hưởng trước khi kết luận môi trường đã an toàn.

Trước đó 7h ngày 19/10, trong quá trình chờ xử lý, bình khí ở khu phế liệu nằm trên khoảng đất trống rộng hơn 100 m2 ở thôn Mễ Sơn, xã Thượng Phúc bị bật nắp, khí thoát ra ngoài. 55 người dân xung quanh trong phạm vi khoảng 100 m hít phải khí bị tức ngực, khó thở, chóng mặt, buồn nôn. Hiện còn 13 người điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, 9 người vào Bệnh viện Bạch Mai. 33 người còn lại ở Bệnh viện Đa khoa Thường Tín với tình trạng sức khỏe ổn định.