Người dùng dần hoài nghi thiết bị gắn mác AI

TV, máy giặt, thậm chí quạt cầm tay hay bàn chải đánh răng được gắn mác "AI" ngay trong tên gọi, nhưng không phải sản phẩm nào cũng tạo khác biệt.

Hồi tháng 8, Vũ Minh (TP HCM) chú ý đến một máy giặt được quảng cáo trang bị "AI thông minh". Theo mô tả, AI giúp thiết bị học thói quen người dùng, tối ưu hoạt động, tự phân bổ nước giặt và nước xả vải, đồng thời đưa ra lựa chọn phù hợp mà không cần nhiều thao tác.

Tuy nhiên, sau hơn một tháng sử dụng, anh nhận thấy thiết bị không khác nhiều so với máy giặt trước, ngoài việc có thêm kết nối với hệ thống nhà thông minh và khả năng điều khiển qua ứng dụng. "Phần lớn là chế độ tự động, cảm biến và thiết lập có sẵn, không phải AI", anh nói. "Có thể một số tính năng sử dụng AI, nhưng tôi không rõ đó là tính năng nào và khác gì so với tự động hóa thông thường".

"TV AI, tai nghe AI, bàn chải đánh răng AI, đến quạt mini cầm tay cũng gọi là AI Fan. Thuật ngữ xuất hiện dày đặc trong quảng cáo khiến tôi khó phân biệt đâu là AI thực thụ, đâu chỉ là cách gọi mới cho những tính năng thông minh vốn tồn tại từ lâu", Trương Thành, nhân viên truyền thông tại Đà Nẵng thường xuyên theo dõi các sản phẩm công nghệ mới, cho hay.

Anh Tuấn, 41 tuổi, kinh doanh tại Hà Nội, cũng từng hào hứng khi thấy nhiều sản phẩm tích hợp trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, sau khi mua chuột chơi game và máy lọc không khí AI, anh không cảm nhận được sự khác biệt so với phiên bản cũ, dù giá cao hơn 30%.

Theo chuyên gia công nghệ Phạm Hồng Phước, trên thị trường thiết bị điện tử tiêu dùng, trí tuệ nhân tạo đã trở thành "trend thời thượng", nhất là sau khi AI tạo sinh bùng nổ năm 2023.

"Không phủ nhận có những sản phẩm thực sự trang bị AI, nhưng cũng nhiều trường hợp 'đánh lận con đen', hô biến các thuật toán 'smart' (thông minh) thành AI, trong khi tính năng thực tế không thay đổi nhiều so với thế hệ trước", ông nói.

Tình trạng này được gọi là AI washing. Theo Diskurs Monitor , thuật ngữ xuất hiện năm 2017, sau đó được AI Now Institute thuộc Đại học New York hệ thống hóa và định nghĩa rõ hơn từ năm 2019, dùng để chỉ hoạt động marketing thổi phồng hoặc giả mạo ứng dụng AI. Cách gọi này tương tự greenwashing - chiến thuật tiếp thị phóng đại, bóp méo hoặc đưa ra thông tin sai lệch về mức độ thân thiện với môi trường của sản phẩm, dịch vụ hoặc hoạt động của mình nhằm đánh lừa người tiêu dùng.

Theo ông Trần Viết Quân, chuyên gia phần mềm kiêm nhà sáng lập Tanca.io, có ba lý do khiến AI washing trở nên phổ biến. Thứ nhất, AI hiện dễ tích hợp hơn trước thông qua mô hình nguồn mở hoặc API nên nhiều doanh nghiệp có thể đưa vào sản phẩm, khiến ranh giới giữa ứng dụng thực chất và quảng bá quá mức trở nên mờ nhạt. Thứ hai, về thương mại, nhãn AI giúp sản phẩm tạo cảm giác thông minh, hiện đại và có thể được bán với giá cao hơn. Cuối cùng là yếu tố tiếp thị: trí tuệ nhân tạo đã trở thành xu hướng khó bỏ qua, khiến doanh nghiệp không có AI dễ bị coi là lạc hậu.

Tuy nhiên, ông cho rằng lạm dụng thuật ngữ có thể làm thay đổi cách người tiêu dùng nhìn nhận giá trị của công nghệ này. Ban đầu, nó có thể khiến họ "lờn" với thuật ngữ AI, thấy ở đâu cũng có nên không tin. Về lâu dài, trải nghiệm không như kỳ vọng có thể khiến người dùng mất niềm tin vào cả những sản phẩm thực sự ứng dụng AI.

"Những người từng bị 'hớ' sẽ nghi ngờ cả sản phẩm AI thật", ông Quân nói. "Sâu xa hơn, doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào AI, tốn chi phí, tốn thời gian lại bị đánh đồng với bên chỉ gắn nhãn, thậm chí thua vì quảng cáo kém hơn".

Chuyên gia nói thêm, hiện rất khó để người dùng nhận biết AI được áp dụng đến đâu trong một sản phẩm. Tuy nhiên, họ có thể thử yêu cầu ngoài kịch bản, chẳng hạn ra lệnh bằng giọng nói tự nhiên nếu sản phẩm hỗ trợ tính năng này. Nếu thiết bị chỉ hoạt động đúng khi người dùng làm theo menu được thiết lập trước, nhiều khả năng đó là tự động hóa thay vì một hệ thống AI xử lý linh hoạt.

Với Vũ Minh, sau trải nghiệm trên, AI không còn là tiêu chí quan trọng khi anh mua thiết bị. "Trước khi quyết định, tôi cần tìm hiểu rõ AI làm được gì mà phiên bản thông thường không làm được", anh nói.