'Lương tăng 2 triệu đồng nhưng chi phí thiết yếu tăng 3 triệu'

Đại biểu Châu Quỳnh Dao cho rằng nhiều gia đình phản ánh tăng thu nhập 1,5-2 triệu đồng nhờ điều chỉnh lương, nhưng chi phí ăn ở, giáo dục, y tế tăng 2-3 triệu đồng.

Thảo luận tại tổ Quốc hội về tình hình kinh tế - xã hội ngày 18/10, đại biểu Châu Quỳnh Dao (Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Sĩ Liên, An Giang) ghi nhận những nỗ lực của Chính phủ trong cải thiện đời sống người dân, nhất là chính sách giáo dục, y tế tại vùng khó khăn. Tuy nhiên, bà băn khoăn về khoảng cách giữa mức tăng tiền lương và chi phí sinh hoạt thực tế của người lao động, công chức, viên chức.

Dẫn cách nói "giá đi trước, lương còn ngóng theo", bà Dao cho rằng tăng lương chưa chắc giúp người dân cải thiện đời sống nếu giá cả các mặt hàng thiết yếu tăng nhanh hơn thu nhập. Dù chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 9 tháng đầu năm 2026 tăng 4,52%, vẫn trong ngưỡng mục tiêu đề ra, song chỉ số này chưa phản ánh đầy đủ áp lực chi tiêu của các gia đình có thu nhập trung bình và thấp.

Bà phân tích, rổ hàng hóa tính CPI gồm hơn 750 mặt hàng, bao gồm cả những sản phẩm ít mua sắm hoặc sử dụng lâu dài. Trong khi đó, với nhiều công chức, viên chức và người lao động, khoảng 80% thu nhập dành cho 4 nhu cầu thiết yếu là ăn, ở, giáo dục và y tế. Giá lương thực, thực phẩm theo thống kê tăng 3,9%, nhưng theo phản ánh được bà dẫn lại, giá thực phẩm tại các chợ truyền thống, chợ tạm có thể tăng 10-15%. Với gia đình 4 người, chi phí mỗi bữa ăn có thể tăng thêm 30.000-50.000 đồng, tùy mức chi tiêu.

Chi phí thuê nhà tại một số khu công nghiệp và đô thị lớn cũng được bà cho là tăng 12-18%, trong khi dịch vụ giáo dục, y tế tăng khoảng 7,5%. Dù Nhà nước đã miễn học phí và hỗ trợ bảo hiểm y tế cho học sinh, nhiều gia đình vẫn phải chi trả các khoản phát sinh. Học phí đại học và những chi phí liên quan cũng có xu hướng tăng.

"Như vậy, khi lương tăng khoảng 1,5 đến 2 triệu đồng nhưng chi phí phát sinh các nhu cầu thiết yếu của người dân tăng khoảng 2 đến 3 triệu đồng. Rõ ràng niềm vui tăng lương chưa trọn vẹn khi giá cả thị trường ảnh hưởng rất nhiều đến thu nhập và đời sống người dân, nhất là lao động có hoàn cảnh khó khăn", bà nói.

Theo nữ đại biểu, một trong những nguyên nhân là tình trạng tăng giá hàng hóa, dịch vụ trước hoặc cùng thời điểm điều chỉnh lương. Một số hộ kinh doanh, tiểu thương, chủ nhà trọ lợi dụng thông tin tăng lương để nâng giá bán, giá thuê. Biến động giá xăng dầu cũng đẩy chi phí vận chuyển và sinh hoạt lên cao. Thực tế có nơi chủ nhà trọ thu tiền điện của người thuê từ 3.500 đến 4.500 đồng/kWh, tiền nước 25.000-30.000 đồng/m3, làm tăng thêm gánh nặng cho công nhân và người thu nhập thấp.

Đại biểu nhận xét công tác bình ổn giá thời gian qua đã được Chính phủ và Bộ Công Thương quan tâm, nhưng việc kiểm soát tại các chợ truyền thống, chợ tạm, chợ dân sinh chưa đồng đều. Đây lại là những nơi công nhân, người lao động thu nhập thấp thường xuyên mua thực phẩm và hàng hóa thiết yếu.

Một nguyên nhân khác khiến giá hàng hóa tăng là chi phí logistics và các khâu trung gian. Theo số liệu bà Dao dẫn lại của ngành Công thương, chi phí logistics của Việt Nam chiếm khoảng 16-17%, cao hơn mức khoảng 12% tại Singapore và Malaysia. Nông sản từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng có thể qua 3-4 khâu trung gian, khiến giá bán tăng.

Từ kinh nghiệm quản lý trường học, bà kể trước đây đơn vị có thể tổ chức bữa ăn cho học sinh với chi phí khoảng 15.000 đồng, trong khi một số trường lân cận phải chi 25.000-30.000 đồng. Sự chênh lệch một phần do trường chủ động mua thực phẩm trực tiếp tại bến tàu, cảng cá, giảm chi phí qua trung gian.

Để việc tăng lương thực sự cải thiện đời sống, bà Dao đề nghị Bộ Tài chính nghiên cứu thêm chỉ số chi phí sinh hoạt dựa trên 4 nhóm nhu cầu thiết yếu gồm ăn, ở, giáo dục và y tế, bên cạnh chỉ số CPI. Đây có thể là cơ sở tham khảo khi điều chỉnh tiền lương và mức giảm trừ gia cảnh trong thuế thu nhập cá nhân.

Bà cũng đề nghị không điều chỉnh tăng giá dịch vụ công trùng thời điểm tăng lương, mà nên giãn cách ít nhất 6 tháng để hạn chế tác động cộng hưởng lên giá cả. Công tác bình ổn giá cần mở rộng đến các chợ dân sinh, khu công nghiệp, nơi tập trung đông người lao động. Ngoài ra, Chính phủ cần đẩy nhanh chương trình xây dựng một triệu căn nhà ở xã hội, tăng nguồn cung nhà giá phù hợp để giảm gánh nặng thuê nhà cho công nhân.

Đề nghị tăng phụ cấp cho cán bộ cơ sở

Cũng thảo luận về thu nhập của người hưởng lương từ ngân sách, đại biểu Hoàng Quốc Khánh, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu, cho biết cán bộ, công chức cấp xã phấn khởi khi phụ cấp công vụ tăng từ 25% lên 55% kể từ ngày 1/7/2026. Tuy nhiên, viên chức làm việc tại các trung tâm dịch vụ tổng hợp cấp xã không được hưởng chế độ này.

Theo ông, dù là đơn vị sự nghiệp công lập, các trung tâm ở miền núi rất khó tạo nguồn thu, trong khi viên chức chủ yếu thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở, hỗ trợ công chức. Một số trung tâm chỉ có 8-10 người, phải đảm nhiệm công việc trên địa bàn rộng. Tại Lai Châu, có xã rộng hơn 200 km2, gồm nhiều bản nằm cách xa nhau, khiến việc đi lại, thực hiện nhiệm vụ gặp nhiều khó khăn.

Ông Khánh cũng cho biết phụ cấp chức vụ của trưởng và phó phòng chuyên môn cấp xã hiện có hệ số lần lượt 0,25 và 0,15, tương ứng 632.500 đồng và 379.500 đồng mỗi tháng. Mức này được một số cán bộ phản ánh là còn thấp so với trách nhiệm và khối lượng công việc.

Đại biểu đề nghị Bộ Nội vụ xem xét chính sách hỗ trợ viên chức tại trung tâm dịch vụ tổng hợp cấp xã, đồng thời nghiên cứu nâng phụ cấp chức vụ cho đội ngũ cán bộ cơ sở, nhất là tại địa bàn miền núi, vùng có điều kiện đi lại khó khăn.