Hàng nghìn bộ trang phục Olympic bị bỏ phí mỗi năm

Theo BBC Sports, những bộ trang phục được sản xuất cho các VĐV dự Olympic có thể chưa từng được mặc nhưng vẫn nằm trong kho hoặc bị thải bỏ vì những ràng buộc thương mại và yêu cầu chuyên môn.

Tại một nhà kho ở bờ biển phía nam nước Anh, hàng loạt thùng chứa trang phục của đoàn thể thao Vương quốc Anh (Team GB) tại Olympic Paris 2024 và Olympic mùa đông Milan Cortina 2026 được xếp chồng lên nhau. Quần thể thao, áo khoác, áo nỉ có mũ và áo phông vẫn còn nguyên trong bao bì. Trong số đó có cả những bộ trang phục được thiết kế riêng cho lễ khai mạc Olympic, nhưng chưa từng được sử dụng.

Với các VĐV đỉnh cao, khoác lên mình bộ trang phục Olympic là phần thưởng cho nhiều năm khổ luyện. Thế nhưng, không phải trang phục nào được sản xuất cũng có cơ hội xuất hiện tại đấu trường thể thao lớn nhất thế giới.

Những ràng buộc thương mại khiến việc xử lý số trang phục dư thừa trở nên phức tạp. Để giải quyết vấn đề này, Hiệp hội Olympic Anh (BOA) vừa hợp tác với nền tảng chuyên bán lại trang phục thể thao Kitround, đưa hàng trăm sản phẩm chưa sử dụng ra thị trường. Doanh thu sẽ được chuyển đến Team GB Foundation, tổ chức từ thiện trực thuộc BOA. Đợt bán đầu tiên gồm 700 sản phẩm từ Olympic Paris 2024.

Đây là một trong những nỗ lực kéo dài vòng đời trang phục thể thao, đồng thời đặt ra câu hỏi vì sao những sản phẩm hoàn toàn mới lại có nguy cơ trở thành rác thải.

Vì sao thể thao đỉnh cao dư thừa nhiều trang phục?

Vấn đề không chỉ tồn tại ở đoàn thể thao Anh mà phổ biến trong giới thể thao chuyên nghiệp.

Theo ước tính của 5thread, đơn vị tư vấn chuyên về phát triển bền vững, mỗi năm có tới 100.000 sản phẩm trang phục thể thao bị đưa đến các bãi chôn lấp rác tại Anh. "Đây là vấn đề rất lớn và cũng vô cùng phức tạp", Joanna Czutkowna, Giám đốc 5thread, đồng thời là nghiên cứu sinh tiến sĩ về trang phục thể thao và kinh tế tuần hoàn, nói.

Theo Czutkowna, trang phục thường được đặt sản xuất từ trước khi các đội tuyển xác định chính xác những VĐV sẽ tham dự giải đấu. Vì thế, lượng hàng dư thừa có thể xuất hiện ngay từ khâu đặt hàng.

Một nguyên nhân khác đến từ các hợp đồng tài trợ hiện vật. Thay vì thanh toán bằng tiền, nhà tài trợ cung cấp trực tiếp trang phục và dụng cụ thể thao, khiến các tổ chức có xu hướng nhận nhiều sản phẩm hơn nhu cầu thực tế.

Tuy nhiên, Czutkowna nhấn mạnh bà đang đề cập đến thực trạng chung của thể thao đỉnh cao, không riêng các hợp đồng của Team GB.

Yêu cầu thành tích cũng làm vấn đề thêm phức tạp. Các VĐV cần trang phục được thiết kế chuyên biệt để tối ưu hiệu suất, khiến việc giảm số lượng sản xuất hoặc thay đổi chất liệu không đơn giản.

Quy mô lãng phí thực tế rất khó xác định. Nhiều sản phẩm có thể nằm lâu trong kho hoặc nhà riêng của VĐV, mà chưa được đưa vào hệ thống xử lý rác thải để thống kê.

Theo ước tính của Liên đoàn Bóng đá châu Âu (UEFA), có tới 60% trang phục của các đội bóng chuyên nghiệp bị thải bỏ sau mỗi mùa giải. Tuy nhiên, con số này chưa được kiểm chứng độc lập.

Vì sao không tặng trang phục dư thừa?

Trở ngại lớn nhất không nằm ở chất lượng sản phẩm, bởi nhiều bộ trang phục vẫn còn nguyên mới.

Theo Czutkowna, các hợp đồng tài trợ đôi khi cấm tái sử dụng hoặc phân phối lại trang phục, do nhà sản xuất không muốn chúng xuất hiện trên thị trường. Một số sản phẩm còn tích hợp công nghệ mới mà thương hiệu chưa muốn phổ biến rộng rãi.

Adam Stevens, đồng sáng lập Kitround, thừa nhận các hợp đồng tài trợ và cung cấp trang phục đóng vai trò quan trọng đối với nguồn thu của các tổ chức thể thao. Tuy nhiên, ông cho rằng vẫn có thể tìm ra giải pháp vừa bảo vệ quyền lợi nhà tài trợ, vừa giúp sản phẩm tiếp tục được sử dụng.

"Có rất nhiều người chơi thể thao hoặc hâm mộ các đội tuyển đơn giản là không đủ khả năng mua đồ mới", Stevens nói.

Việc đưa những sản phẩm dư thừa ra thị trường với giá thấp hơn vì thế không chỉ giúp giảm lãng phí, mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận thể thao.

Trang phục gần như mới vẫn bị thay thế

Với Lily Young, VĐV lướt ván diều người Anh đang hướng đến suất dự Olympic Los Angeles 2028, việc liên tục tìm kiếm lợi thế cạnh tranh cũng tạo ra lượng lớn trang phục và dụng cụ dư thừa.

Các VĐV chuẩn bị cho những giải đấu lớn thường không muốn bỏ qua bất kỳ yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến thành tích. Điều đó khiến những sản phẩm gần như mới vẫn bị thay thế nếu không còn đáp ứng tiêu chuẩn cao nhất. "Chúng tôi tạo ra rất nhiều đồ thừa. Có những thứ gần như mới tinh, nhưng lại chưa đủ tốt để giúp mình chiến thắng", Young nói.

Việc thay đổi nhà tài trợ cũng có thể khiến VĐV không được tiếp tục sử dụng trang phục cũ, dù chúng vẫn còn tốt.

Young và các đồng đội từng chuyển áo phông cho những thành viên trẻ hoặc đội tuyển trẻ. Các bộ đồ lặn cùng những thiết bị khác cũng có thể được trao lại, nếu vẫn bảo đảm yêu cầu sử dụng.

Những trang thiết bị không còn phù hợp với VĐV đỉnh cao đôi khi vẫn có giá trị lớn với người mới bắt đầu. Vì vậy, một số tổ chức như SailGP và Hiệp hội Đua thuyền Hoàng gia Anh (RYA) đã sử dụng các nền tảng chuyên biệt để bán lại trang phục, dụng cụ thể thao chuyên nghiệp với giá thấp hơn nhiều so với sản phẩm mới.

"Chúng tôi biết chi phí là một trong những rào cản lớn nhất khiến mọi người khó tiếp cận môn thể thao này", Young nói.

Theo Czutkowna, các tổ chức cần quan tâm nhiều hơn đến thời gian sử dụng thực tế của sản phẩm, cũng như khả năng chuyển giao chúng cho những người có nhu cầu.

Đoàn thể thao Anh tìm cách giảm lãng phí

Jen Rouse, Giám đốc điều hành Team GB Foundation, cho biết công tác đặt hàng trang phục của đoàn thể thao Anh ngày càng chính xác, giúp giảm lượng sản phẩm dư thừa.

Team GB cũng đang cân nhắc sản xuất một số loại trang phục không in năm tổ chức hoặc tên kỳ Olympic cụ thể, để có thể tiếp tục sử dụng trong nhiều chu kỳ Thế vận hội.

Bên cạnh đó, tổ chức này nghiên cứu phương án tiếp nhận lại trang phục mà VĐV không còn nhu cầu sử dụng.

Rouse bác bỏ quan điểm cho rằng lượng trang phục dư thừa trước đây chỉ nằm trong kho mà không được xử lý. "Không hẳn chúng cứ nằm phủ bụi trong kho. Chúng tôi luôn tìm được cách để đưa chúng ra ngoài", bà nói.

Hợp tác với Kitround mở ra một kênh phân phối mới, đồng thời tạo nguồn thu hỗ trợ hoạt động của Team GB Foundation.

Mục tiêu xa hơn là xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực trang phục thể thao, nơi quần áo và thiết bị được kéo dài vòng đời thông qua tái sử dụng, sửa chữa và bán lại, thay vì trở thành rác thải.

Với Stevens, nguyên tắc cốt lõi rất đơn giản: trang phục thể thao được tạo ra để sử dụng, không phải để nằm trong kho. "Một bộ trang phục được làm ra để người ta mặc, để xuất hiện trên sân đấu, dưới nước hay trong bể bơi. Nó cần được trở lại những nơi đó", ông nói. "Điều quan trọng nhất là bảo đảm những sản phẩm này không bị đưa đến bãi rác và có cơ hội được sử dụng lần thứ hai".

Quang Dũng (theo BBC Sport )