Gian nan xóa nhà siêu mỏng sau mở đường

Hà Nội Dù chính quyền vận động gộp đất để xóa nhà siêu mỏng sau mở đường, nhiều hộ dân vẫn mắc kẹt vì hàng xóm bất đồng hoặc thiếu hướng dẫn pháp lý.

Nhìn chính diện, bốn ngôi nhà của anh em ông Vũ Thanh Hải, 64 tuổi, tại phường Khương Đình vuông vức với mặt tiền đồng đều 3 mét. Nhưng nhìn ngang từ cầu Khương Đình, khối nhà mỏng dính như một bức tường chắn giữa đường Vành đai 2,5 đang mở và con ngõ cũ.

Khu đất này được bố ông Hải mua từ năm 1993, chia cho bốn người con. Hơn 30 năm qua, bốn căn nhà, mỗi căn rộng hơn 30 m2 đi chung con ngõ 1,5 m. Khi máy ủi của dự án đi qua, diện tích nhà ông Thắng chỉ còn 3,5 m2, nhà bà Mai 7,5 m2, nhà bà Hà 11,5 m2 và nhà ông Hải 18,5 m2.

Theo chính sách của Hà Nội, phần đất còn lại của cả bốn gia đình đều nhỏ hơn 50 m2 nên được bố trí tái định cư bằng căn hộ chung cư hoặc đất nền ở nơi khác. Tuy nhiên, chủ trương vận động hợp khối, hợp thửa của thành phố trở thành phao cứu sinh, mở ra cơ hội giúp họ giữ lại phần đất cũ nay thành mặt tiền để mưu sinh.

Hồi tháng 7, ông Hải đại diện 4 gia đình lên UBND phường xin hướng dẫn thủ tục hợp thửa bốn mảnh đất để làm sổ đỏ mới. Do chưa có quyết định từ thành phố, cơ quan chức năng yêu cầu tiếp tục chờ đợi.

Đến nay, hồ sơ hợp thửa vẫn đình trệ. Cả bốn hộ dân mong mỏi sớm hoàn tất giấy tờ để ổn định sinh hoạt.

Tương tự, tại phố Chính Kinh, phường Thanh Xuân, gia đình anh Vũ Hưng và ba hộ hàng xóm chung ngõ cũng đang ngóng quy định để xử lý phần đất thừa sau giải tỏa Vành đai 2,5.

Ngôi nhà 50 m2 của anh Hưng nay chỉ còn một m2. Liền kề là nhà mẹ anh còn hơn 40 m2, hai nhà hàng xóm còn 5 m2 và 7 m2. Cộng cả ngõ chung, tổng diện tích gom lại được khoảng 70 m2. Dù bốn hộ đã tìm được tiếng nói chung, nguyện vọng gộp đất vẫn nằm trên giấy vì chờ hướng dẫn.

Khảo sát của VnExpress dọc tuyến Vành đai 1 và Vành đai 2.5 ghi nhận hàng chục ngôi nhà siêu mỏng, siêu méo, mỗi căn chỉ rộng vài mét vuông. Phần lớn đang được quây tôn tạm bợ, cửa đóng then cài. Người dân xung quanh cho biết, chủ nhân của những mảnh đất này đều muốn hợp thửa với nhà liền kề nhưng quá trình đàm phán đang bế tắc.

Ngay đối diện nhà anh Hưng, mảnh đất của anh Quang sau giải tỏa còn hơn 5 m2, chỗ hẹp nhất chưa đầy 30 cm. Thay vì bán lại cho nhà bên trong, anh Quang dựng một ki-ốt mỏng tựa lưng vào tường nhà chị Thoa. Ngôi nhà hơn 80 m2 của chị Thoa nhờ mở đường đã ra mặt phố được một nửa, nửa còn lại bị ki-ốt của anh Quang án ngữ.

"Tôi nhiều lần hỏi mua lại để làm đẹp mặt tiền nhưng anh ấy nhất quyết không bán", chị Thoa nói.

Tính đến tháng 5/2026, Hà Nội giải phóng mặt bằng 1.428 dự án, trong đó có 27 dự án trọng điểm. Quá trình xẻ dọc, cắt ngang các khu dân cư cũ để lại nhiều phần đất nhỏ hẹp. Chỉ riêng tuyến Vành đai 2,5 đoạn qua phường Khương Đình đã phát sinh 76 trường hợp đất dưới 15 m2; tuyến Vành đai 1 qua quận Đống Đa có 21 trường hợp.

Theo Quyết định 73 của UBND TP Hà Nội về quy chế quản lý kiến trúc, các lô đất mặt đường còn lại sau giải tỏa dưới 15 m2 về nguyên tắc không được phép xây dựng (trừ một số trường hợp đặc biệt có cạnh trên 3 m, kẹp giữa hai nhà liền kề và đủ điều kiện bố trí công năng tối thiểu). Với lô đất từ 15 m2 trở lên nhưng có một cạnh nhỏ hơn 3 m, chủ nhà chỉ được xây một tầng, cao không quá 4,5 m. Quy chế khuyến khích người dân hợp thửa, hợp khối để đạt diện tích chuẩn từ 15 m2 trở lên.

Để tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý, tại Thông báo số 723 ngày 8/8, UBND TP Hà Nội đã giao Sở Tư pháp căn cứ Luật Thủ đô 2026 tham mưu, ban hành quy định mới nhằm xử lý dứt điểm các trường hợp đất không đủ điều kiện tồn tại.

Trong lúc chờ quy định từ thành phố, Sở Tài nguyên và Môi trường đề nghị các địa phương chủ động vận động người dân tự thỏa thuận gộp đất, ngăn chặn phát sinh nhà "siêu mỏng, siêu méo".

Chính quyền các phường Láng, Cầu Giấy, Yên Hòa, Khương Đình đã vận động chủ hộ tự thỏa thuận gộp đất để bám trụ lại mặt đường. Bà Trịnh Thị Dung, Chủ tịch UBND phường Yên Hòa, cho biết phường sẵn sàng hỗ trợ tối đa thủ tục cho người dân có nguyện vọng. "Hợp thửa là giải pháp thiết thực nhất. Tuy nhiên đến nay, phường vẫn chưa tiếp nhận hồ sơ nào", bà Dung nói.

Luật sư Trần Xuân Tiền, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, nhận định những đại lộ nghìn tỷ sẽ mất mỹ quan và giảm hiệu quả đầu tư nếu hai bên đường mọc lên những dãy nhà dị dạng. Người dân có đất hẹp hiện chỉ có ba lựa chọn: đề nghị Nhà nước thu hồi nốt; giữ lại nhưng chịu hạn chế nghiêm ngặt về xây dựng; hoặc hợp thửa với hộ liền kề.

Theo ông Tiền, nhiều người đang hiểu lầm hợp thửa là mang các sổ đỏ ra "gộp trực tiếp". Thực tế, pháp luật chỉ cho phép hợp thửa khi các mảnh đất thuộc cùng một chủ sử dụng. Do đó, các hộ buộc phải qua bước trung gian: ký hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho hoặc góp vốn có công chứng để quy các mảnh đất về một chủ thể duy nhất (một cá nhân, nhóm đồng sở hữu hoặc pháp nhân), sau đó mới đăng ký biến động địa chính.

Để tránh cảnh "hợp dễ khó tan" hoặc phát sinh tranh chấp, luật sư khuyến cáo người dân ba nguyên tắc cốt lõi:

Định giá sát thực tế: Đo đạc lại ranh giới, làm rõ pháp lý và tính tỷ lệ góp vốn theo giá trị thương mại thực tế của từng vị trí (mặt tiền hay trong ngõ), tuyệt đối không cào bằng theo mét vuông.

Ràng buộc bằng hợp đồng công chứng: Mọi thỏa thuận về phân chia lợi nhuận, nghĩa vụ thuế phí, quyền quản lý hay kịch bản rút vốn, thừa kế đều phải công chứng. Giấy viết tay hay vi bằng không đủ cơ sở bảo vệ khi ra tòa.

Thẩm định trước quy hoạch: Làm việc trước với chính quyền và Văn phòng đăng ký đất đai để chắc chắn mảnh đất sau khi gom đủ điều kiện cấp phép xây dựng như kỳ vọng rồi mới tiến hành sang tên.

"Tuyến đường mới làm tăng giá trị đất hai bên. Hợp thửa là cách để người dân hưởng phần giá trị đó một cách bền vững, thay vì khư khư giữ những mảnh đất không thể xây dựng, khó giao dịch", luật sư Tiền tư vấn.

Trong lúc chờ hướng dẫn thủ tục để gộp bốn mảnh đất thành một sổ chung, đại gia đình ông Hải phải tự xoay xở trong không gian chật hẹp. Hộ có mảnh đất 3,5 m2 quá nhỏ không thể ở đã phải dọn đi nơi khác. Ông Hải bán căn hộ tái định cư, lấy một phần tiền sửa sang lại mảnh đất 18,5 m2 để ở tạm. Gia đình bà Mai cũng phải đem gửi bớt đồ đạc đi nơi khác để lấy chỗ sinh hoạt trên phần đất 7,5 m2, đồng thời tính phương án mua lại phần đất 3,5 m2 của người em để nới rộng không gian.

"Con cái sau này đi đâu thì đi, còn vợ chồng tôi bằng mọi giá vẫn muốn bám trụ lại mảnh đất mặt đường này", người phụ nữ 60 tuổi nói.

* Tên một số nhân vật đã thay đổi.