Diesel nhuộm - 'ngôi sao bất đắc dĩ' giữa khủng hoảng nhiên liệu

Mỹ Nhà Trắng muốn mở rộng việc bán diesel nhuộm nhằm hạ giá nhiên liệu, nhưng các nhà phân tích nhận định tác động thực tế sẽ rất hạn chế.

Nhà Trắng đang cân nhắc các biện pháp nới lỏng quy định nhằm mở rộng việc kinh doanh diesel nhuộm - loại nhiên liệu miễn thuế vốn dành cho sản xuất nông nghiệp. Động thái này diễn ra trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng vọt do gián đoạn nguồn cung liên quan đến xung đột giữa Mỹ với Iran, các đợt tập kích của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga và tồn kho toàn cầu sụt giảm.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo chính sách này khó giải quyết được gốc rễ vấn đề là tình trạng thiếu hụt nguồn cung vốn đang đẩy giá lên mức kỷ lục. Dưới đây là bức tranh toàn cảnh về những khó khăn trên thị trường diesel và tác động thực tế nếu gia tăng sử dụng loại dầu này:

Nhà Trắng đang đề xuất giải pháp gì?

Theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá diesel tại nước này tuần trước đã chạm mốc kỷ lục 6,53 USD/gallon. Nguyên nhân xuất phát từ việc nguồn cung từ Trung Đông sụt giảm kết hợp với hoạt động lọc dầu bị gián đoạn.

Đà tăng giá mạnh đặt Nhà Trắng vào thế phải tính đến phương án mở rộng bán diesel nhuộm, khi Tổng thống Donald Trump và chính quyền chịu nhiều áp lực giảm chi phí nhiên liệu trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Bên cạnh đó, Mỹ cũng cân nhắc lệnh cấm xuất khẩu diesel áp lên các nhà lọc dầu, đồng thời thúc giục Liên minh châu Âu (EU) giải phóng nguồn dự trữ khẩn cấp để hạ nhiệt giá thị trường.

Dầu diesel nhuộm là gì?

Diesel nhuộm về bản chất là diesel thông thường nhưng được miễn thuế nhiên liệu đường bộ.

Loại dầu này thường được cung cấp cho các thiết bị và phương tiện không lưu thông trên đường bộ công cộng, như máy móc tại trang trại hay công trường xây dựng. Vì phục vụ mục đích ngoại lộ (off-road), nhiên liệu này không phải chịu các khoản thuế áp dụng cho diesel thương mại dùng trong giao thông đường bộ.

Về mặt hóa học, loại nhiên liệu này gần như giống hệt diesel tiêu chuẩn. Việc nhuộm màu đỏ chỉ đóng vai trò đánh dấu quản lý thuế, cho thấy sản phẩm chưa nộp thuế đường bộ. Hành vi dùng dầu nhuộm đỏ cho xe chạy trên đường giao thông công cộng là vi phạm pháp luật và bị phạt nặng do hành vi trốn thuế, chứ không phải do khác biệt về chất lượng nhiên liệu.

Trong bối cảnh giá nhiên liệu leo thang, một số bang tại Mỹ đã nới lỏng quy định hạn chế đối với loại dầu này, như Texas.

Người tiêu dùng Mỹ đang trả bao nhiêu tiền thuế trên mỗi gallon diesel?

Diesel dùng cho giao thông đường bộ tại Mỹ chịu cả thuế tiêu thụ đặc biệt của liên bang lẫn bang.

Ở cấp liên bang, mức thuế áp dụng là 24,3 cent/gallon cùng 0,1 cent phí quỹ bồn chứa ngầm. Tổng cộng các khoản này chiếm khoảng 4% trong mức giá 6 USD cho mỗi gallon diesel.

Ở cấp bang, mức thuế diesel trung bình khoảng 35,5 cent/gallon, tương đương khoảng 5% giá bán lẻ hiện nay.

Mức tiêu thụ diesel tại Mỹ là bao nhiêu?

Ông Jim Mitchell, chuyên gia phân tích tại công ty tư vấn Wood Mackenzie, cho biết diesel ngoại lộ chiếm khoảng 30% tổng lượng tiêu thụ sản phẩm chưng cất tại Mỹ, tương đương khoảng 18,2 tỷ gallon mỗi năm.

Trong khi đó, dữ liệu liên bang chỉ ra ngành vận tải Mỹ tiêu thụ gần 123 triệu gallon diesel mỗi ngày, tức khoảng 45 tỷ gallon mỗi năm. Con số này chiếm khoảng 75% tổng nhu cầu sản phẩm chưng cất toàn quốc (gần 60 tỷ gallon/năm).

Giới phân tích đánh giá ra sao về các biện pháp này?

Ông Tom Kloza, Cố vấn trưởng về năng lượng tại Gulf Oil, nhận định: "Diesel nhuộm đỏ giúp người dùng không phải trả thuế tiêu thụ đặc biệt của liên bang và bang, nhưng điều đó không làm thay đổi tổng lượng diesel sản xuất cho thị trường nội địa".

Cùng chung quan điểm, ông Gregg Ibendahl, Giáo sư kinh tế nông nghiệp tại Đại học Bang Kansas, đánh giá: "Tác động thực tế sẽ ít hơn kỳ vọng. Phiên bản chính sách mà chính quyền có thể tự thực hiện mà không cần thông qua Quốc hội sẽ không thể giúp giảm giá tại các cây xăng. Dù sao, đây vẫn là phương án an toàn hơn lệnh cấm xuất khẩu - chủ yếu vì nó ít gây xáo trộn hơn".

Trong khi đó, ông Preben Sørli, chuyên gia phân tích tại Rystad Energy, cho rằng, dù việc mở rộng quyền tiếp cận diesel miễn thuế có thể hỗ trợ phần nào cho các nhóm đối tượng thụ hưởng, nó hoàn toàn không làm thay đổi giá bán buôn trên thị trường. Các nhà lọc dầu vẫn bán theo giá thị trường, và tác động chính chỉ là làm giảm nguồn thu thuế của liên bang chứ khó cải thiện được nguồn cung hay yếu tố căn bản của thị trường.

Mỹ Anh (theo Reuters )