Da người hiến tặng ở Mỹ thành nguyên liệu tiêm thẩm mỹ bạc tỷ tại Hàn Quốc

Mô da của hàng chục nghìn người Mỹ qua đời được chuyển sang Hàn Quốc, chế thành sản phẩm tiêm làm đẹp mang về cho các công ty công nghệ sinh học hàng chục triệu USD doanh thu.

Tuần trước, L&C Bio, nhà sản xuất thương hiệu tiêm thẩm mỹ dẫn đầu Hàn Quốc, thông báo đã ký hợp đồng đưa sản phẩm làm từ da người sang Mỹ trong năm tới. Giá trị hợp đồng tối thiểu 60 triệu USD trong 5 năm. Điều gây chú ý nằm ở nguyên liệu là mô da lấy từ chính những người Mỹ đã khuất.

Mỗi năm, hàng chục nghìn người Mỹ đăng ký hiến mô sau khi qua đời, thường bằng cách đánh dấu vào ô đăng ký khi làm giấy phép lái xe hoặc nhờ người thân ủy quyền. Vài năm gần đây, lượng mô da trị giá hàng chục triệu USD đã chảy từ các ngân hàng mô ở Mỹ sang Hàn Quốc, trung tâm làm đẹp của thế giới. Tại đây, nguồn mô này được chế thành nhiều sản phẩm, trong đó có chế phẩm tiêm thẩm mỹ.

Hiện chưa rõ sản phẩm có được bán tại Mỹ mà không cần Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) phê duyệt hay không. Business Insider đã lần theo chuỗi cung ứng này, từ một ngân hàng mô ở San Antonio tới các phòng khám ở Seoul, để tìm hiểu dòng tiền sinh ra dọc hành trình.

Luật Mỹ cấm người hiến và gia đình nhận bất kỳ khoản tiền nào cho việc hiến tạng hay mô. Nhưng khi ra khỏi tay họ, mô lại trở thành hàng hóa. "Người hiến mô không thể hình dung được lượng tiền khổng lồ luân chuyển qua tay các bên trong quá trình này. Hiến mô đang gắn với những lợi ích tài chính rất lớn", giáo sư Ana Iltis, Đại học Wake Forest, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Đạo đức Y sinh và Nhân văn Mỹ, nói.

Bác sĩ thẩm mỹ Mỹ dùng chế phẩm từ mô người đã nhiều thập kỷ, để ghép da và phẫu thuật tái tạo, gồm cả nâng mũi bằng sụn hay nâng ngực bằng da. Dù vậy, nhiều bác sĩ vẫn ưu tiên dùng mô của chính bệnh nhân. Nay, khách hàng có thể tiêm chế phẩm từ mô người với giá vài trăm USD, thực hiện tại viện thẩm mỹ hay phòng khám da liễu trong chưa đầy một giờ. Riêng Hàn Quốc có ít nhất 10 công ty công nghệ sinh học đang sản xuất hoặc chuẩn bị ra mắt sản phẩm tiêm từ da người.

Đây là thế hệ mới của dòng sản phẩm giới làm đẹp gọi là "skin booster" (tiêm căng bóng da). Trên mạng xã hội, các trang quảng cáo tràn ngập ảnh "trước và sau", mô tả khách hàng, thường là phụ nữ, đôi khi còn rất trẻ, chuyển từ làn da xỉn màu, nhiều nếp nhăn sang da mịn, căng. Cần lưu ý đây là hình ảnh tiếp thị, chưa gắn với nghiên cứu lâm sàng công khai nào chứng minh hiệu quả.

Theo công ty chứng khoán Yuanta Securities, các sản phẩm tiêm từ da người dự kiến đạt doanh thu 75 triệu USD tại Hàn Quốc trong năm nay. Dẫn đầu thị trường là Re2O của L&C Bio, chiếm 60–70% doanh thu phân khúc. Một bác sĩ da liễu trên Instagram từng ví sản phẩm này như "liều thuốc tình yêu số 9 dành cho tế bào" - một cách nói mang tính quảng cáo.

Re2O đạt doanh thu hơn 17 triệu USD trong nửa đầu năm nay, giúp L&C Bio chuyển từ lỗ khoảng 326.000 USD cùng kỳ năm ngoái sang lãi hoạt động khoảng 11 triệu USD. Công ty đã bán 700.000 sản phẩm Re2O tính đến tháng 9, đồng thời mở rộng sang dòng Re2O Fine cho vùng da nhạy cảm và dự kiến ra mắt chất làm đầy (filler) nguồn gốc mô mỡ người vào năm tới. Re2O hiện có mặt tại Singapore, Trung Quốc và được cấp phép tại UAE, Peru, Thái Lan.

Kế hoạch vào Mỹ có thể châm ngòi tranh chấp pháp lý. L&C Bio xếp Re2O vào nhóm sản phẩm như da ghép, vốn không cần FDA phê duyệt. FDA phản bác rằng một số sản phẩm tự nhận thuộc diện miễn trừ nhưng thực tế không đạt chuẩn.

"Sản phẩm từ da người hiến đã khử tế bào, sấy khô và nghiền thành bột để tiêm như skin booster thẩm mỹ có thể đặt ra những nghi vấn lớn", cơ quan này cảnh báo, lưu ý chúng có thể phải qua quy trình phê duyệt phức tạp hơn nhiều.

Đối thủ lớn nhất của Re2O là CellREDM, gia nhập thị trường Hàn Quốc cuối năm 2025. Sản phẩm giúp nhà sản xuất Hans Biomed nâng lãi hoạt động lên hơn 3 triệu USD trong quý kết thúc ngày 30/6.

Nguồn nguyên liệu quyết định sự sống còn của ngành. "Trong kinh doanh mô người, khả năng tiếp cận nguyên liệu thô chính là mạch máu của toàn ngành", ông Whan Chul Lee, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc L&C Bio, nói trong cuộc phỏng vấn hồi tháng 2.

Mạch máu ấy chảy về từ Mỹ. Theo Cục An toàn Thực phẩm và Dược phẩm Hàn Quốc, khoảng 90% mô người dùng tại nước này là hàng nhập khẩu. Chưa đến 4% người trưởng thành Hàn Quốc đăng ký hiến tạng, tỷ lệ hiến mô còn thấp hơn, trong khi hơn một nửa người trưởng thành Mỹ đã đăng ký.

Tại Mỹ, các tổ chức thu nhận tạng (OPO) và ngân hàng mô thu thập da từ người qua đời. Trong hệ thống cấy ghép, da thuộc nhóm mô, không phải tạng. Một OPO phi lợi nhuận thường giao mô cho ngân hàng mô và nhận lại một khoản phí tùy số lượng cũng như chất lượng.

Khoản phí bù chi phí thu hồi, đồng thời tạo biên lợi nhuận nuôi các chương trình khác. Ngân hàng mô - phi lợi nhuận hoặc thương mại - rồi cung cấp da cho các công ty Hàn Quốc.

Phần lớn da nhập từ Mỹ vẫn phục vụ mục đích y tế truyền thống như ghép da cho bệnh nhân bỏng, và L&C Bio khẳng định luôn ưu tiên nguồn cung cho nhóm điều trị này. Báo cáo tài chính cho thấy công ty chi hơn 25 triệu USD mua mô da từ các ngân hàng mô Mỹ giai đoạn 2023-2025, thêm 3,8 triệu USD trong nửa đầu năm nay; một phần tư nguồn da này dùng để sản xuất Re2O.

Mỹ điều phối việc phân phối tạng qua mô hình hợp tác công–tư với chính phủ liên bang, nhưng mô người lại đi theo cơ chế khác, phân phối qua hợp đồng thương mại. Tranh cãi quanh ngành mô kéo dài từ khi luật liên bang ra đời thập niên 1980.

"Trong một hệ thống dựa trên lòng nhân ái, dòng tiền luân chuyển qua tay các bên có thể làm tổn hại niềm tin của công chúng", ông Jerold Mande, người từng tham gia soạn thảo Đạo luật Ghép tạng Quốc gia Mỹ, nói.

Dữ liệu về thái độ người Mỹ với việc hiến mô rất ít. Một khảo sát công bố năm 2010 với hơn 1.000 gia đình người hiến cho thấy chưa đến 30% chấp nhận để công ty thương mại xử lý và phân phối mô.

Nghiên cứu trên tạp chí Transplantation chỉ ra doanh thu từ mô, chủ yếu là da và xương, tạo 93% lợi nhuận cho các OPO Mỹ giai đoạn 2013–2017, tương đương khoảng 107 triệu USD mỗi năm cho 51 OPO. Hiệp hội các Tổ chức Thu nhận Tạng (AOPO) cho rằng nghiên cứu đã lỗi thời, khẳng định tiền thu từ mô giúp tài trợ các hoạt động cứu người khác và phản đối cách dùng từ "lợi nhuận".

Regenerative Biologics, ngân hàng mô ở Florida, cung cấp toàn bộ da để sản xuất Re2O, theo L&C Bio. Đơn vị này chỉ giao da từ những người hiến đã đồng ý cho dùng vào mục đích quốc tế hoặc thẩm mỹ, với doanh thu hơn 16 triệu USD mỗi năm 2024 và 2025.

Business Insider xác định thêm hai ngân hàng mô Mỹ cung cấp da cho các sản phẩm tiêm Hàn Quốc: South Texas Blood & Tissue và RTI Surgical. South Texas Blood & Tissue cấp da cho CellREDM, khẳng định phân phối quốc tế và dùng thương mại là hoạt động lâu đời, và gia đình người hiến có quyền từ chối mục đích thẩm mỹ hoặc xuất khẩu. RTI Surgical giao một lượng nhỏ da chưa xử lý cho DOF, ngân hàng mô Hàn Quốc sản xuất dòng tiêm Juveacell.

Bình Minh (Theo Business Insider )