Cơn sốt độc hại từ phim ngắn AI (Kỳ 3): Cái lợi hiếm hoi, cái hại vô biên

Chỉ một cú vuốt màn hình, một câu chuyện mới lập tức xuất hiện. Nhân vật vừa bị phản bội đã có cơ hội trả đũa. Người nghèo bất ngờ lộ thân phận giàu có. Kẻ bị phản bội nhận quả báo ngay lập tức.

Công thức ấy vốn đã tồn tại trong microdrama nhưng AI đang khiến những câu chuyện này xuất hiện ngày càng nhiều và nhanh hơn.

Tại Trung Quốc , Tổng cục Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc cho biết có khoảng 430.000 phim ngắn được phát hành, hơn 90% sử dụng công nghệ AI chỉ trong 8 tháng của năm 2026.

Phim ngắn AI hiện thực hóa ước mơ làm phim

Ưu điểm dễ nhận thấy nhất của phim ngắn AI nằm ở khả năng thích ứng với cách con người tiêu thụ nội dung giải trí. Reuters ghi nhận thể loại phim này được xây dựng quanh những cú đảo chiều liên tục, với các tập thường kết thúc ở đúng thời điểm người xem muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp theo.

Một tập phim chỉ kéo dài vài chục giây hoặc vài phút, thường được quay theo chiều dọc và thiết kế cho màn hình điện thoại. Người xem có thể mở một tập khi chờ xe, nghỉ trưa, đứng xếp hàng hoặc có vài phút trống giữa lịch làm việc.

Theo Deloitte , doanh thu trong ứng dụng của micro-series đạt khoảng 3,8 tỉ USD trong năm 2025 và được dự báo tăng lên 7,8 tỉ USD trong năm 2026.

AI khiến mô hình này trở nên hiệu quả hơn về mặt sản xuất. Hình ảnh, giọng nói, phụ đề, bối cảnh và một số công đoạn hậu kỳ có thể được tạo hoặc tự động hóa bằng công cụ AI.

Một nhà sản xuất microdrama tại Bắc Kinh nói với Channel News Asia rằng một series AI có chi phí khoảng 100.000 nhân dân tệ, hoàn thành trong chưa đầy một tháng.

Trong khi đó, series cổ trang quay người thật có thể cần 300.000 - 500.000 nhân dân tệ và mất 2 đến 3 tháng.

Với những nhà làm phim độc lập, sự thay đổi này mang ý nghĩa lớn. Đạo diễn Wang Ze từng hoàn thành một phim hoạt hình dài 7 phút trong khoảng 10 ngày bằng AI. Theo anh, cách làm truyền thống đòi hỏi lịch sản xuất dài hơn và một ê kíp mà anh không có.

Nhà làm phim người Đức Mark Wachholz cũng cho rằng AI làm giảm những rào cản vốn khiến nhiều người có ý tưởng nhưng không đủ nguồn lực bước vào ngành điện ảnh.

Deloitte nhận định các studio độc lập mới có thể sử dụng AI để rút ngắn chu kỳ sản xuất, giảm chi phí và thử nghiệm nhiều ý tưởng hơn. Các công cụ tạo phụ đề, lồng tiếng, chuyển đổi nội dung dài thành series ngắn hoặc tạo hình ảnh bổ trợ giúp một nhóm nhỏ có thể đảm nhận khối lượng công việc trước đây cần nhiều nhân sự.

Đó là mặt lợi đáng kể nhất của phim ngắn AI: công nghệ bình dân hóa một phần quy trình làm phim. Một nhà sáng tạo không cần sở hữu trường quay, đoàn phim lớn hay ngân sách hàng khủng mới có thể thử nghiệm một ý tưởng.

AI cũng tạo ra một kiểu studio mới. Nhóm sản xuất có thể liên tục đưa nội dung ra thị trường, quan sát phản ứng của khán giả rồi điều chỉnh. Dữ liệu lượt xem, tỉ lệ xem hết, số tập trung bình mỗi người xem và doanh thu từng series trở thành công cụ để quyết định câu chuyện tiếp theo.

Những cú "móc hầu bao" bào mòn thời gian và tiền bạc

Phim ngắn "mì ăn liền" được thiết kế để người xem không muốn dừng lại. Một tập thường kết thúc đúng lúc nhân vật chuẩn bị tiết lộ bí mật, trả đũa đối thủ hoặc phát hiện một sự thật quan trọng. Tập tiếp theo được đặt sau một lần vuốt hoặc một khoản thanh toán. Cách kể chuyện này biến sự tò mò thành công cụ thương mại.

Reuters mô tả microdrama thu hút khán giả bằng những tình huống như người chồng nghèo bất ngờ lộ thân phận giàu có, người bị khinh thường nhanh chóng đổi đời hoặc nhân vật bị phản bội rồi lập tức trả thù. Nhiều series sử dụng các cú đảo chiều liên tục để giữ người xem trên màn hình điện thoại.

Deloitte chỉ ra rằng các nhà sản xuất micro-series sử dụng mật độ cao các "hook", cú twist và kết thúc bỏ lửng nhằm thúc đẩy người xem tiếp tục theo dõi. Những mô típ như tình yêu giữa người giàu và người nghèo, trả thù sau tái sinh, gia đình quyền thế và hành trình đổi đời được sử dụng thường xuyên vì đã chứng minh khả năng thu hút khán giả.

Đáng lo là công thức ấy có thể bị nhân lên thành vô số câu chuyện giống nhau. Xung đột phải mạnh hơn, nhân vật phải cực đoan hơn, cú trả thù phải nhanh hơn. Bạo lực ngôn từ, sự miệt thị người nghèo, thái độ tôn sùng tiền bạc và địa vị, những màn trả đũa tàn nhẫn có thể được sử dụng như "chất kích thích" để giữ người xem.

Khi những mô típ này xuất hiện với tần suất cao, chúng tạo ra một môi trường giải trí nơi các hành vi cực đoan trở thành thứ bình thường trên màn hình.

Quan hệ gia đình bị rút gọn thành những cuộc đối đầu. Thành công được biểu hiện bằng xe sang, tiền bạc và quyền lực. Nhân vật bị xúc phạm không cần giải quyết vấn đề bằng quá trình dài mà chỉ cần chờ một twist để "vả mặt" đối thủ.

Với trẻ em, vấn đề còn nhạy cảm hơn. Cuộc tranh luận tại Mỹ quanh cái gọi là "AI slop" cho thấy lo ngại không dừng ở chất lượng hình ảnh.

Hơn 200 tổ chức và chuyên gia do Fairplay tập hợp đã yêu cầu YouTube tăng biện pháp bảo vệ trẻ em trước nội dung AI chất lượng thấp, cho rằng những video nhịp nhanh, màu sắc mạnh, âm thanh kích thích và tiêu đề câu nhấp có thể chiếm dụng sự chú ý của trẻ.

YouTube cho biết họ hạn chế nội dung AI trên YouTube Kids và đang phát triển hệ thống dán nhãn.

Với người lớn, một rủi ro khác là chi tiêu vi mô. Người xem thường được xem miễn phí vài tập đầu, sau đó phải trả tiền để mở khóa phần tiếp theo. Reuters ghi nhận mô hình này phổ biến tại Trung Quốc. Deloitte cho biết hơn 60% doanh thu micro-series toàn cầu đến từ thuê bao hoặc thanh toán theo giao dịch.

Mỗi lần thanh toán có thể rất nhỏ. Chính sự nhỏ ấy khiến người dùng khó nhận ra tổng số tiền đã bỏ ra.

Thời gian cũng bị tiêu hao theo cách tương tự. Một tập chỉ vài phút không tạo cảm giác đang "mất thời gian" nhưng hàng chục tập liên tiếp có thể biến một khoảng nghỉ ngắn thành nhiều giờ.

Đây là điểm đáng lo nhất của dòng phim mì ăn liền: biến sự chú ý thành nguyên liệu sản xuất và biến thói quen xem thành một mô hình doanh thu.

Phim ngắn AI làm rung chuyển cả hệ sinh thái điện ảnh

Phim ngắn AI đang tạo ra một nghịch lý cho ngành điện ảnh. Chi phí sản xuất giảm có thể mở rộng cơ hội sáng tạo nhưng cũng làm giảm nhu cầu đối với một số vị trí lao động.

Channel News Asia ghi nhận một ê kíp dựng phim microdrama trước đây cần năm hoặc sáu người nay có thể chỉ cần một người khi AI đảm nhiệm một phần công việc. Một số biên tập viên chuyển sang công việc tạo và tuyển chọn hình ảnh do AI tạo ra.

Diễn viên chịu sức ép rõ rệt hơn khi số vai diễn giảm. Bi Zhiqiang, một diễn viên làm việc tại Hoành Điếm (Chiết Giang, Trung Quốc), cho biết trước đây anh thường xuyên nhận được lời mời quay, có ngày nhiều đoàn phim cùng gọi. Sau Tết Nguyên đán 2026, số cuộc gọi việc làm của anh giảm xuống khoảng 1, 2 lần mỗi tháng.

Một khảo sát của Ebrun , trang chuyên về công nghệ và thương mại điện tử, cho thấy hơn 60% ê kíp phim người đóng trong lĩnh vực microdrama đã âm thầm ngừng hoạt động sau Tết 2026.

Tờ 21st Century Business Herald đưa tin, thù lao của các diễn viên hạng trung đã giảm một nửa, trong khi nhiều vị trí hậu trường như ánh sáng, phục trang và quay phim cũng mất việc với số lượng lớn.

Phim ngắn AI cũng đặt ngành điện ảnh trước một cuộc khủng hoảng về bản quyền. Tháng 3-2026, một tòa án ở Bắc Kinh xử vụ một nữ diễn viên bị sử dụng hình ảnh trong nhân vật tạo bằng AI.

Tòa cho rằng dù khuôn mặt AI có khác khuôn mặt thật ở một số điểm, việc công chúng vẫn có thể nhận diện người thật có thể cấu thành xâm phạm quyền hình ảnh.

Vấn đề dữ liệu dùng để huấn luyện cũng gây nhiều tranh cãi. UNESCO cảnh báo AI và chuyển đổi số đang tạo áp lực lên thu nhập của người làm sáng tạo.

Báo cáo công bố tháng 2-2026 dự báo các nhà sáng tạo trên toàn cầu có thể đối mặt với mức suy giảm doanh thu đáng kể nếu chính sách bảo vệ quyền lợi không theo kịp thay đổi công nghệ.

Điều này cho thấy tác động của AI không dừng ở chuyện một bộ phim ngắn được làm nhanh hay rẻ hơn. Khi cách sản xuất thay đổi, cơ cấu nhân lực, yêu cầu nghề nghiệp và cách phân chia giá trị trong ngành cũng thay đổi theo.

Và khi hàng trăm nghìn sản phẩm có thể được tạo ra trong thời gian ngắn, vấn đề của ngành phim ảnh có thể không còn là thiếu nội dung. Vấn đề có thể là quá nhiều nội dung, quá ít sự chú ý và ngày càng khó tìm được những thước phim thật sự có giá trị đến đại đa số khán giả.

So sánh chi phí, quy mô sản xuất phim ngắn AI so với phim truyền thống

Trung Quốc

Trung Quốc là trường hợp cho thấy rõ nhất tốc độ AI đang thay đổi mô hình sản xuất micro drama.

Theo Channel NewsAsia (CNA), một series phim ngắn được sản xuất hoàn toàn bằng AI hiện có thể được thực hiện với chi phí khoảng 100.000 nhân dân tệ, đội ngũ chỉ khoảng 5-10 người và hoàn thành từ lúc duyệt kịch bản đến khi phát hành trong 2 tuần đến 1 tháng.

Trong khi đó, một series phim ngắn quay người thật theo phương thức truyền thống có chi phí ít nhất 300.000 - 500.000 nhân dân tệ và mất khoảng 2-3 tháng.

AI còn giúp thu nhỏ nhân lực ở từng công đoạn. CNA dẫn trường hợp công cụ MOKE của Versatile Media: một công việc trước đây cần 4-5 người làm trong hai tuần có thể được rút xuống còn 2 người trong 3 ngày nhờ AI hỗ trợ từ kịch bản, hình ảnh đến video.

Tuy nhiên, AI chưa loại bỏ hoàn toàn vai trò con người; đạo diễn, biên kịch và những người kiểm soát chất lượng vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt khi cần chỉnh sửa hình ảnh để đạt chất lượng chuyên nghiệp.

Đáng chú ý, 128.000 microdrama ra mắt tại Trung Quốc trong quý 1-2026 có đến 95% là AI.