Bộ trưởng Vũ Hải Quân: 'Khởi nguồn của những thay đổi là tư duy đổi mới'

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, tư duy đổi mới là điểm khởi đầu của những thay đổi, yêu cầu đổi mới đang đặt ra với Việt Nam ở tầm vóc lớn và dài hạn hơn.

Phát biểu tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia sáng 4/10 tại Hà Nội, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, sức mạnh của đổi mới sáng tạo không bắt đầu từ những công nghệ hiện đại hay doanh nghiệp khởi nghiệp, mà từ tư duy đổi mới.

"Đó là khả năng nhìn một vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như đã hiển nhiên, tìm cách làm tốt hơn và kiên trì biến ý tưởng thành giá trị thực tế", ông nói.

Theo Bộ trưởng, tư duy này có thể bắt đầu từ những câu hỏi như "Có cách nào tốt hơn? Điều kiện nào cần tạo ra? Chúng ta có thể bắt đầu từ đâu?", thay vì các câu nói quen thuộc theo lối mòn. Ông dẫn Nokia, DeepSeek và Singapore để minh họa cho những cách tiếp cận khác nhau.

Nokia cho thấy thành công trong quá khứ không bảo đảm khả năng thích ứng trong tương lai. Trong khi đó, DeepSeek cho thấy cạnh tranh công nghệ không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực, mà còn ở chất lượng câu hỏi, phương pháp nghiên cứu và khả năng thử nghiệm. Việc doanh nghiệp này mở mô hình để cộng đồng tiếp tục sử dụng và phát triển, theo Bộ trưởng, cũng gợi mở cách huy động trí tuệ chung để tăng tốc đổi mới. Từ đó, ông cho rằng cần biết tự đổi mới ngay khi đang thành công và dám tìm lối đi mới khi điều kiện còn hạn chế. Ở cấp độ quốc gia, Singapore là một ví dụ khi họ đã biến những giới hạn của tự nhiên thành động lực tìm kiếm giải pháp.

"Với cá nhân, lối mòn khiến chúng ta ngừng học hỏi. Với tổ chức, lối mòn khiến kinh nghiệm trở thành khuôn cứng. Với quốc gia, lối mòn có thể làm chậm những quyết định chiến lược, khiến cơ hội phát triển đi qua", ông nói.

Đổi mới trở thành năng lực hành động

Nhắc lại các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về vai trò động lực của đổi mới sáng tạo và yêu cầu tự chủ công nghệ cốt lõi, sự đồng hành giữa đổi mới công nghệ với đổi mới thể chế, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết đây những gợi mở để giải phóng sức sáng tạo, đồng thời tạo điều kiện cho con người, công nghệ và cách thức tổ chức cùng tiến lên.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam đang xác lập những định hướng lớn cho kỷ nguyên phát triển mới và yêu cầu ấy đòi hỏi tư duy đổi mới.

Ông nhắc đến mô hình phát triển Việt Nam được xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là động lực chính, gọi đây là sự chuyển đổi căn bản về cách tạo ra năng lực phát triển của đất nước.

"Để thực hiện những định hướng ấy, tư duy đổi mới phải trở thành năng lực hành động trong toàn xã hội", ông nhấn mạnh.

Việt Nam có Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, nhằm khơi dậy tinh thần dám làm, chấp nhận rủi ro và khoan dung với thất bại. Theo Bộ trưởng, chiều sâu của một quốc gia khởi nghiệp nằm ở khả năng nuôi dưỡng sáng kiến và tạo cơ hội để chúng phát triển.

Theo đó, người trẻ có ý tưởng cần người hướng dẫn, nhóm nghiên cứu có công nghệ cần kết nối doanh nghiệp, còn doanh nghiệp có sản phẩm mới cần cơ hội thử nghiệm và tiếp cận thị trường. Các tổ chức đã hoạt động lâu năm cần giữ tinh thần khởi nghiệp thông qua việc liên tục học hỏi và tự làm mới.

Để đạt được những mục tiêu đó, theo Bộ trưởng, mỗi chủ thể đều có một phần việc cụ thể. Người dân cần học tập suốt đời và cải tiến công việc; doanh nghiệp đưa đổi mới vào chiến lược, đầu tư cho con người và nghiên cứu; trường, viện khuyến khích câu hỏi mới, tạo điều kiện thử nghiệm; còn bộ, ngành, địa phương phải chủ động đổi mới trong xây dựng và thực thi chính sách.

"Bộ Khoa học và Công nghệ cũng phải bắt đầu từ chính mình: đổi mới cách đặt hàng, tài trợ, đánh giá và hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu; đưa chính sách đến gần hơn với nhu cầu thực tế; lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo", ông nói.

Khép lại bài phát biểu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân kêu gọi mỗi người chọn một việc cần thay đổi, một vấn đề cần giải quyết và một sáng kiến để thực hiện, qua đó cùng tạo nên năng lực phát triển mới cho đất nước.

"Tầm nhìn trăm năm cần được bắt đầu bằng những quyết định đúng hôm nay. Khát vọng lớn cần được thực hiện bằng những công việc cụ thể, bền bỉ, có kết quả", ông nói.

Bài phát biểu kết thúc trong tiếng vỗ tay của hội trường.

Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026 có chủ đề "Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội". Lễ hưởng ứng được tổ chức ngày 4/10 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội, với nhiều hoạt động như triển lãm, diễn đàn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, lễ trao giải thưởng Sáng kiến khoa học, triển lãm.

Đây là dịp để thúc đẩy kết nối các thành phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học đến chuyên gia, tổ chức tài chính và quỹ đầu tư; đồng thời tăng cường hợp tác, chia sẻ nguồn lực và hình thành sáng kiến, dự án mới.