'Ác mộng' đau thần kinh sau khi bệnh zona lành

Zona đã lành hơn 6 tháng nhưng người phụ nữ 66 tuổi vẫn đau rát, cắn nhức một bên mặt, mất ngủ, trong khi thuốc giảm đau gây chóng mặt dữ dội.

Bà đến Bệnh viện Da Liễu TP HCM khi cơn đau vùng mặt phải ở mức 8/10, ảnh hưởng ăn uống và sinh hoạt. Mụn nước đã biến mất hơn nửa năm nhưng cơn đau vẫn đeo bám, khiến bà nhiều đêm mất ngủ. Thuốc giảm đau lại gây chóng mặt dữ dội, khiến bà rơi vào cảnh đau nhưng không thể tăng liều.

Bà từng dùng thuốc giảm đau thần kinh kết hợp thuốc giảm đau thông thường nhưng triệu chứng không kiểm soát được. Các bác sĩ chuyển hướng điều trị, phối hợp chiếu laser He-Ne tại vùng đau trong 10 buổi. Sau điều trị, mức độ đau giảm còn 4/10, giấc ngủ cải thiện, liều thuốc giảm đau thần kinh giảm xuống một viên mỗi ngày.

Chia sẻ ca bệnh tại Hội nghị Khoa học Da Liễu miền Nam 2026 ngày 27/9, BS.CK2 Đoàn Văn Lợi Em, Trưởng Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da Liễu TP HCM, cho biết đây là tình trạng đau thần kinh sau zona, xảy ra khi cơn đau kéo dài hơn ba tháng sau khi xuất hiện mụn nước. Người bệnh có thể đau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm dù tổn thương da đã biến mất.

Theo bác sĩ, zona không chỉ gây tổn thương trên da. Virus varicella-zoster gây bệnh thủy đậu có thể tồn tại nhiều năm trong các hạch thần kinh, sau đó tái hoạt động khi miễn dịch suy giảm. Virus đi dọc dây thần kinh ra da, gây các mụn nước thành chùm và đồng thời có thể làm tổn thương dây thần kinh.

Vì vậy, cơn đau có thể tiếp tục sau khi mụn nước khô và da lành. Người bệnh có thể đau rát bỏng, nhói như điện giật, âm ỉ hoặc từng cơn cắn nhức. Một số trường hợp tê, châm chích, ngứa hoặc đau khi quần áo, chăn hay gió chạm nhẹ vào da.

"Người bệnh thường nghĩ đó không phải là đau nên bỏ qua, nhưng đây có thể là biểu hiện của đau thần kinh sau zona", bác sĩ nói.

Nguy cơ đau kéo dài tăng theo tuổi, đặc biệt ở người lớn tuổi. Người bị đau nhiều ngay từ đầu, tổn thương da lan rộng hoặc nặng, zona ở vùng mắt hay suy giảm miễn dịch cũng có nguy cơ cao hơn.

Khoảng 10-18% người mắc zona có thể bị đau thần kinh sau zona, tỷ lệ tăng theo tuổi. Một nghiên cứu ghi nhận 24% người bệnh còn đau sau 90 ngày. Tình trạng này có thể gây mất ngủ, mệt mỏi, ăn uống kém và hạn chế sinh hoạt. Ở người cao tuổi có nhiều bệnh nền, cơn đau kéo dài còn khiến việc kiểm soát các bệnh khác khó khăn hơn.

Hơn 4.400 lượt khám đau sau zona

Số người đến Bệnh viện Da Liễu TP HCM khám zona và đau kéo dài sau zona tăng trong những năm gần đây. Năm 2023, bệnh viện tiếp nhận hơn 3.800 lượt khám zona mới và 3.104 lượt khám vì đau bán cấp, đau sau zona. Năm 2025, hai con số này lần lượt là 5.657 và 4.483 lượt.

Theo bác sĩ Lợi Em, điều trị đau thần kinh sau zona không phải lúc nào cũng dễ dàng do người bệnh phần lớn lớn tuổi, có nhiều bệnh nền và dùng nhiều loại thuốc. Một số thuốc giảm đau thần kinh có thể gây chóng mặt, buồn ngủ, phù và cần điều chỉnh liều theo chức năng thận.

Một bệnh nhân nam 72 tuổi từng bị zona vùng lưng - ngực trái, đau khoảng ba tháng với mức độ 8/10, mất ngủ. Mỗi khi cơn đau tăng, huyết áp của ông lên 150-160 mmHg. Sau khi dùng hai loại thuốc giảm đau nhưng chưa kiểm soát đủ triệu chứng, bác sĩ phối hợp chiếu laser He-Ne trong 15 buổi thay vì tiếp tục tăng thuốc. Mức độ đau giảm còn 3/10, giấc ngủ cải thiện và huyết áp ổn định hơn.

Bác sĩ cho biết laser He-Ne được bệnh viện triển khai từ năm 2025 như phương pháp hỗ trợ giảm đau không xâm lấn, không thay thế thuốc và các phương pháp điều trị khác. Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên mức độ đau, bệnh nền, thuốc đang sử dụng và đáp ứng của từng người.

Không chờ da lành mới xử lý cơn đau

Người mắc zona nên đi khám càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 72 giờ từ khi xuất hiện mụn nước để được đánh giá và điều trị. Đặc biệt cần khám sớm khi tổn thương ở mặt, mắt, tai, lan rộng hoặc người bệnh suy giảm miễn dịch.

Điều trị sớm giúp tổn thương da lành nhanh hơn, hạn chế xuất hiện thêm mụn nước và giảm đau cấp. Tuy nhiên, thuốc kháng virus đơn thuần chưa được chứng minh chắc chắn làm giảm tỷ lệ đau thần kinh sau zona. Khám sớm còn giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ, kiểm soát đau và phát hiện biến chứng.

Nếu da đã gần lành nhưng vẫn đau, người bệnh nên tái khám, nhất là khi đau gây mất ngủ hoặc xuất hiện cảm giác rát bỏng, tê, châm chích, đau khi chạm nhẹ.

Không nên tự mua thuốc giảm đau dùng kéo dài. Thuốc điều trị đau thần kinh thường cần khởi đầu liều thấp, tăng dần và điều chỉnh theo đáp ứng, tuổi, chức năng thận và bệnh nền. Tự ý tăng, giảm hoặc ngừng thuốc có thể khiến việc kiểm soát đau khó khăn hơn. Người bệnh cũng không nên tự dùng corticoid, kháng sinh, đắp lá hoặc làm vỡ mụn nước.

Phòng zona để tránh đau kéo dài

Theo bác sĩ Lợi Em, phòng zona là cách chủ động để giảm nguy cơ đau thần kinh sau zona. Vaccine zona tái tổ hợp trong các thử nghiệm lâm sàng lớn giúp giảm khoảng 90% nguy cơ đau thần kinh sau zona ở người từ 50 tuổi trở lên. Vaccine được khuyến cáo cho người từ 50 tuổi và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao do suy giảm miễn dịch, kể cả người từng mắc zona. Người dân nên được bác sĩ tư vấn trước khi tiêm.

"Da lành chỉ có nghĩa là tổn thương trên da đã qua, không đồng nghĩa dây thần kinh đã hồi phục hoàn toàn", bác sĩ nói.